این بیماری شایعترین سرطان تهاجمی در زنان و دومین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در بین زنان بعد از سرطان ریه به شمار میرود. سرطان سینه میتواند در هر سن و جنسیتی ایجاد شود؛ اما در زنان شایعتر است. بررسیها نشان داده است که حدود ۱ در ۸ زن به سرطان سینه مبتلا میشود. این بیماری زمانی رخ میدهد که سلولهای موجود در سینه بهطور غیرطبیعی رشد میکنند و بدون کنترل تکثیر میشوند. با آگاهی از علائم سرطان سینه میتوان گامهای موثری برای تشخیص زودهنگام بیماری و درمان موفقیتآمیز آن برداشت. تشخیص زودهنگام سرطان پستان نقش بهسزایی در افزایش طول عمر افراد مبتلا به این بیماری دارد.
متاسفانه آنطور که دکتر داوود جهانسوز، متخصص آنکولوژی در حاشیه همایش عمومی آگاهیبخشی غربالگری و تشخیص زودهنگام سرطان پستان ویژه بانوان که در کانون شهید باهنر نوشهر برگزار شد، خبر داده است؛ روند ابتلا به سرطان سینه در زنان مازندران نسبت به سایر استانها بیشتر شده و این موضوع بسیار نگرانکننده شده است.
به گفته این پزشک متخصص، چاقی، کم تحرکی یا بی تحرکی، سبک زندگی ناسالم و رژیم غذایی نامناسب بیشترین علل ابتلا به سرطان پستان در میان بانوان مازندرانی را تشکیل میدهد.
جهانسوز میگوید: آگاهیبخشی به بانوان تا به امروز در سراسر جهان توانسته است خطر مرگومیر بر اثر ابتلا به این بیماری را تا حدود ۹۵ درصد کاهش دهد و با توجه به شایع بودن این سرطان در میان بانوان، این دستاورد بسیار بزرگی برای دانش پزشکی در دنیا محسوب میشود و امید است با اطلاعرسانی و نشر آگاهی در این زمینه از روند رو به رشد این بیماری در میان بانوان مازندرانی جلوگیری کنیم. زنان در طول زندگی خود ممکن است با سرطانهای مختلفی مثل سرطان سینه، سرطان فرج، سرطان تخمدان و… مواجه شوند. سرطان سینه از رشد غیرطبیعی سلولها در بافت پستان آغاز میشود. این بیماری بیشتر در زنان دیده میشود، اما مردان هم ممکن است به آن مبتلا شوند. از اولین نشانههای سرطان سینه میتوان به وجود توده در سینه، تغییر پوست یا نوک سینه و تورم یا درد در ناحیه سینه اشاره کرد.
علت اصلی سرطان پستان، وراثت و ژنتیک
یک متخصص خون و آنکولوژی میگوید: علت سرطان سینه بیشتر در سابقه خانوادگی نهفته است. به طورکل زنانی که در افراد درجه یک و دو مانند مادر و خواهر و خاله خود چنین عارضهای را دیدهاند باید نسبت به این بیماری محتاطتر باشند. درواقع سندرم سرطان پستان ارثی، به دلیل جهش در ژنهای خاصی مانند BRCA1 و BRCA2 ایجاد میشود. این ژنها نقش مهمی در ترمیم DNA دارند و جهش در آنها، میتواند خطر ابتلا به سرطان سینه را به طور قابل توجهی افزایش دهد. علاوه بر ژنتیک، علتهای دیگری هم برای این بیماری وجود دارد. به طور کل علت سرطان سینه میتواند در افزایش سن آنها و سن باروری آنها هم نهفته باشد. زنانی که در سن کم عادت ماهیانهشان شروع شده است و یا در سن بالا یائسه شدهاند و همچنین زنانی که دیرتر اقدام به بارداری میکنند و مدت طولانی از روشهای کنترل بارداری و قرصهای هورمونی ضدبارداری استفاده میکنند، بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند. همچنین علتهای دیگری مانند ورزش نکردن و کم تحرکی، اضافه وزن، رژیم غذایی نادرست و مصرف الکل و دخانیات هم میتواند از دیگر علتهای ابتلا به این بیماری باشد.
محل شروع سرطان سینه (پستان)
دکتر رحمتی میافزاید: سرطان پستان میتواند از قسمتهای مختلف پستان شروع شود. هر پستان از قسمتهای مختلفی تشکیل شده است:
لوبولها: غدههایی که شیر مادر را میسازند.
مجاری: کانالهای کوچکی که از لوبولها خارج میشوند و شیر را به نوک پستان منتقل میکنند، این قسمت شایعترین محل برای شروع سرطان پستان است. نوک پستان: ناحیهای که در آن مجاری به هم میرسند و به مجاری بزرگتر تبدیل میشوند تا شیر بتواند از سینه خارج شود.
چربی و بافت همبند: که مجاری و لوبولها را احاطه کرده و به نگه داشتن آنها در جای خود کمک میکنند.
رگهای خونی و رگهای لنفاوی هم در هر پستان وجود دارند. به گفته این پزشک متخصص سرطان پستان میتواند در هر کدام از این قسمتها بروز پیدا کند؛ اما دو نوع اصلی از سرطان پستان وجود دارد:
سرطان مجاری، که در کانالهایی شروع میشود که شیر را به نوک پستان منتقل میکنند، بیشتر سرطانهای سینه از این نوع هستند.
سرطان لوبولار، که در قسمتهایی از پستان به نام لوبولها شروع میشود که شیر را تولید میکنند.
علائم سرطان سینه
اما به گفته دکتر رحمتی این بیماری بدون نشانه نیست و اگر بانوان نسبت به تغییرات ظاهری اندامهای خود به ویژه پستانها، آگاه باشند میتوانند با تشخیص نخستین نشانگان و با مراجعه زودهنگام به پزشک متخصص، مراحل درمان را خیلی زود شروع کرده و روندِ رشد بیماری را متوقف کنند.
تغییرات در شکل و اندازه سینه
از علائم احتمالی ابتلا به سرطان سینه تغییرات سلولی نواحی پشت نوک سینه است. تغییرات حاصل میتواند موجب تورفتگی و یا تغییر اندازه این ناحیه شود.
وجود توده یا ضخامت در سینه یا زیر بغل
توده یا ضخامتی که در نزدیکی پستان یا زیر دست که در دورهی قاعدگی ظاهر میشود، میتواند از علائم سرطان سینه باشد، حتی تودهای که به کوچکی یک نخود لمس شود.
تغییرات پوستی (قرمزی، پوسته پوسته شدن، فرورفتگی)
تغییرات نوک پستان یکی از مهمترین علائم سرطان سینه در زنان محسوب میشود. این تغییرات به طور کلی شامل قرمزی، فرورفتگی و همینطور پوسته پوسته شدن همراه خارش در نوک سینه است.
– ترشح غیرمعمول از نوک سینه
ترشحات غیرعادی از پستان، مانند خروج مایعات غیرمعمول، خونریزی یا رنگ تیره
سرطان سینه و درد دست
بیماری سرطان سینه ممکن است باعث ایجاد درد دست شود. این درد معمولاً در ناحیه کتف و اطراف آن بیشتر حس میشود. این موضوع در شرایطی بیشتر میشود که سرطان سینه به قسمتهای دیگر بدن گسترش یابد. از دیگر دلایلی که باعث ایجاد درد دست راست میشود، تحریک غدد لنفاوی زیر بغل است. در واقع غدد لنفاوی به صورت غیر طبیعی متورم میشوند و بازوها و سایر نقاط دستها را درگیر میکنند.
انواع سرطان سینه
آنطور که این پزشک متخصص آنکولوژی میگوید: سرطان پستان در دو دسته متفاوت رخ میدهد: تهاجمی و غیر تهاجمی.
سلولهای سرطانی تهاجمی پستان از موانع بافت طبیعی سینه عبور کرده و از طریق جریان خون و غدد لنفاوی در بخشهای دیگر بدن پخش میشوند. سلولهای سرطانی غیرتهاجمی (درجا) در یک نقطه خاص از پستان باقی میمانند، بدون اینکه در بافتهای اطراف پخش شوند.
کارسینوم داکتال درجا (DCIS)
کارسینوم داکتال درجا (DCIS) یک سرطان تهاجمی است که در آن سلولهای سرطانی غیرطبیعی که در مجاری شیر شروع به شکلگیری کردهاند، فراتر از مجاری به قسمتهای دیگر بافت پستان گسترش یافتهاند. سلولهای سرطانی مهاجم همچنین میتوانند به سایر قسمتهای بدن گسترش یابند که گاهی اوقات به آن کارسینوم مجرای نفوذی نیز میگویند. IDC شایعترین نوع سرطان سینه است که تقریباً ۷۰ تا ۸۰ درصد از کل تشخیص سرطان سینه را تشکیل میدهد. کارسینوم داکتال تهاجمی نوعی سرطان سینه است که بیشتر مردان را درگیر میکند.
کارسینوم لوبولار درجا (LCIS)
کارسینوم لوبولار درجا یا LCIS یک سرطان غیرتهاجمی است و عبارت است از ایجاد شرایط غیرعادی در سلولهای غدد پستانی که تولیدکننده شیر هستند. کارسینوم لوبولار درجا سرطان نیست؛ اما در صورتی که فردی به آن مبتلا شود احتمال و ریسک بروز سرطان پستان در او بیشتر میشود. در صورت عدم درمان آن هم به خارج از لوبولها متاستاز نمیدهد.
کارسینوم لوبولار تهاجمی (ILC)
بیماری کارسینوم لوبولار تهاجمی یا ILC، بهطور معمول دومین نوع سرطان شایع در بین بانوان است. این نوع سرطان سینه از لوبولهای تولیدکننده شیر فعالیت خود را شروع میکند و با عبور از پوشش داخلی لوبول به بافت اطراف سینه شخص بیمار حمله میکند.
تشخیص سرطان سینه
معاینات فیزیکی توسط پزشک
معمولا قبل از هرچیز، برای تشخیص هرگونه توده و اطمینان از سلامت پستانهای بیمار، معاینه فیزیکی انجام میشود. در این مرحله، هر دو پستان بطور جداگانه بررسی میشوند. سپس ناحیه زیر بغل و استخوان ترقوه مورد بررسی قرار میگیرد. احتمال دارد لازم شود، ظاهر سینه هم از نظر وجود هرگونه برآمدگی یا جوش بررسی شود و با فشار نوک سینه، وضعیت آن، از نظر خروج مایعات غیرطبیعی مورد بررسی قرار گیرند. در نهایت در صورت مشاهده هرگونه توده مشکوک، توصیه میشود فرد آزمایشهای بیشتری انجام دهد.
ماموگرافی
برای تشخیص سرطان سینه، ماموگرافی یکی از ابزارهای مهم است. این فناوری از اشعه ایکس استفاده میکند تا تصاویر دقیقی از بافتهای سینه تهیه کند. سونوگرافی نیز بهعنوان روشی مکمل به ماموگرافی استفاده میشود که در تشخیص تومورهایی که در ماموگرافی قابل روشنتر شدن نیستند، مفید است. در روش ماموگرافی سینه بر روی دستگاه اشعه ایکس قرار داده میشود و سپس بین دو صفحه فشرده میشود. این روش برای تشخیص سرطان پستان در مراحل اولیه به کار برده میشود. دوز اشعه ایکس در ماموگرافی پایین است. اگر پزشک در تصویر بدست آمده از ماموگرافی مورد مشکوکی را مشاهده کند، بررسیهای بیشتری را بر روی بیمار انجام خواهد داد.
سونوگرافی سینه
سونوگرافی یکی دیگر از روشهایی است که برای تشخیص سرطان سینه به کار برده میشود. در این روش امواج صوتی با فرکانس بالا به بافت سینه فرستاده میشوند و بافت سینه مشخص میگردد. پزشک بافت سینه و ناحیه زیر بغل را به دقت بررسی مینماید تا مطمئن شود تودهای که در بافت سینه قرار دارد یک توده جامد و یا کیست پر از مایعات است.
MRI
ام آر آی یکی از روشهای بسیار دقیق برای تشخیص سرطان پستان است. در این روش، بیمار درون یک لوله بزرگ خوابانده میشود. این لوله مانند یک آهنربای بسیار قوی عمل میکند که میتواند تصاویر دقیقی را از بدن انسان تهیه نماید. البته باید در اینجا به موضوع مهمی اشاره کنیم. ام آر آی روش معمولی برای تشخیص سرطان سینه نیست و در حالتهای خاص، به طور مثال زمانی که بیمار دارای ژن جهش یافته BRCA است، مورد استفاده قرار میگیرد.
بیوپسی (نمونهبرداری)
بیوپسی یک نمونه بافت را از یک توده جدا میکند تا سرطانی یا خوش خیم بودن آن را مشخص کند و یک روش جراحی سرپایی است. روشهای مختلفی برای انجام بیوپسی سینه بسته به اندازه و محل تومور وجود دارد. اگر تومور کوچک باشد و مشکوک نباشد، جراح یا رادیولوژیست ممکن است بیوپسی سوزنی انجام دهد. دکتری که این روش را انجام میدهد، سوزن را در سینه شما وارد میکند و یک قطعه نمونه از بافت را برمیداردکه ممکن است با یا بدون راهنمایی تصویربرداری بسته به توصیه پزشک انجام شود. ممکن است در شرایط خاصی نیاز به بیوپسی جراحی داشته باشید. این کار تمام یا بخشی از توده را از بین میبرد. جراح ممکن است غدد لنفاوی بزرگ شده را بردارد.
خود آزمایی سینه و توجه به علامتها
اما در دسترسترین، راحتترین و بیدردسرترین روش برای تشخیص سرطان سینه، خودآزمایی پستانها دو یا سه روز پس از دوره قاعدگی است؛ زیرا در این زمان به دلیل کاهش هورمونها پستانها از حساسیت و تراکم کمتری برخوردارند و مانع از تصور توده کاذب در سینه میشود. نحوه تست سرطان سینه در منزل و خودآزمایی سینه به این شکل است که باید در مقابل یک آینه بایستید دستها را آویزان در دو سمت بدن و سپس در بالا و بعد به جلو بکشید و به اندازههای دو پستان دقت کنید. بعد به پشت دراز بکشید یکی از دستها را بالاببرید و با آخرین بند سه انگشت میانی به تدریج داخل سینه را به آرامی و به شکل دایره مانند در جهت عقربههای ساعت لمس کنید و تمام سینه را بررسی کنید و بعد کشالههای زیر بغل را هم به همین شکل لمس کنید. در انتها نوک سینهها را هم بررسی کرده و از نداشتن ترشحات مطمئن شوید.
پیشگیری از سرطان سینه
پیشگیری، همواره بهتر از درمان است که این موضوع در خصوص سرطان سینه نیز صدق میکند. زیرا اگر بتوان بیماری را در مراحل اولیه و با شدت کمتری کشف کرد احتمال درمان بسیار بالا و با موفقیت بیشتری همراه خواهد بود.
اما برای پیشگیری از سرطان سینه چند توصیه به بانوان میشود از جمله:
زنان بالاتر از چهل سال سالانه ماموگرافی را زیر نظر پزشک متخصص انجام دهند
همه زنان باید خودآزمایی سینه را در هر ماه انجام دهند
ورزش و تحرک را در برنامه زندگی خود قرار دهند
غذاهای حاوی فیبر استفاده کنند
از مصرف الکل و دخانیات بپرهیزند
بارداری را به تعویق نیاندازند
در صورت تولد نوزاد، او را با شیر خود تغذیه کنند
از سوتینهای مناسب و راحت استفاده کنند
در ساعتی از شبانه روز به خصوص هنگام خواب سوتین خود را درآورند
- نویسنده : مائده مطهری زاده
