از روزهای ابتدایی آبان ماه که رسانه‌ها از نیامدن امید گفتند و نوشتند تا امروز که 11 بهمن ماه است، ذره ذره امیدهای ما برای دیدار دوباره (امید، تک درنای سیبری) ناامید شد.امید نیامد تا همین روزن کوچک امیدواری ما به بهبود اوضاع محیط زیست و تالاب‌ها، با تغییرات بی رحمِ اقلیمی و سرد نشدن زمستان، بسته شود!امید نیامد، تا بدانیم، محیط زیست و طبیعت منتظر نمی‌ماند تا ما بعد از هرگز، از خواب غفلت بیدار شویم و برای احیای عرصه‌های طبیعی از دست رفته‌مان چاره اندیشی کنیم!

مائده مطهری زاده
از روزهای ابتدایی آبان ماه که رسانه‌ها از نیامدن امید گفتند و نوشتند تا امروز که ۱۱ بهمن ماه است، ذره ذره امیدهای ما برای دیدار دوباره (امید، تک درنای سیبری) ناامید شد.
امید نیامد تا همین روزن کوچک امیدواری ما به بهبود اوضاع محیط زیست و تالاب‌ها، با تغییرات بی رحمِ اقلیمی و سرد نشدن زمستان، بسته شود!
امید نیامد، تا بدانیم، محیط زیست و طبیعت منتظر نمی‌ماند تا ما بعد از هرگز، از خواب غفلت بیدار شویم و برای احیای عرصه‌های طبیعی از دست رفته‌مان چاره اندیشی کنیم!
دوستداران حیات وحش و تک درنای سیبری که از اواسط شهریورماه چشم انتظار امید این یگانه سیبری بودند اینکه بعد از پایان چله زمستان و بنا به نظر کارشناسان محیط زیست دیگر زمانی برای بازگشت این گونه در معرض انقراض به تالاب فریدونکنار باقی نماند و پرندگان مهاجری که در مازندران به سر می‌برند رفته رفته آماده پرواز به سیبری خواهند شد.
صاحبنظران بر این باورند سوز سرما در شمال خزر و اقامتگاه‌های بین راهی در سال جاری در حدی نبود که این پرنده به آخرین اقامتگاه خود در مازندران کوچ کند. این کارشناسان بر این باورند به احتمال خیلی زیاد امید در اقامتگاه‌های خط پروازی شمال تا جنوب خزر فرود آمد و آب و هوای مناسبت سبب شد تک درنای سیبری در آنجا ماندگار شود.
مسوولان محیط زیست با اعلام این مطلب که در سال ۱۳۸۷ امید همانند سال جاری به مازندران سفر نکرد و سالهای بعد دوباره به تالاب فریدونکنار برای زمستان گذرانی بازگشت.
امید تک درنای سیبری باقی مانده از گله غربی این نوع درناها که در این زمان در سال‌های گذشته برای زمستان گذرانی به مازندران می‌آمد اما در سال جاری با اتمام چله زمستان این پرنده نادر به مازندران نیامد.
درنای سیبری به سه جمعیت اصلی شرقی، غربی و مرکزی تقسیم می‌شد که جمعیت مرکزی آن به هند مهاجرت می‌کرد که منقرض شد، جمعیت غربی به ایران می‌آمد که الان فقط یک درنای نر با نام امید از آن باقی مانده که با تلف شدن آن این جمعیت نیز کامل منقرض می‌شود اما جمعیت شرقی آن هنوز وجود دارد و می‌گویند که سه هزار درنا از آن همچنان به چین مهاجرت می‌کند.
درناها برای زندگی به آب وابسته‌اند به طوری که تغذیه، لانه‌سازی، زادآوری و زمستان‌گذرانی این پرنده در تالاب‌های ترجیحا وسیع و کم عمق (حداکثر ۳۰ سانتیمتر) آب شیرین با میدان دید مناسب است و بیشتر از ریشه‌ها، جوانه‌ها، دانه‌های گیاهان آبزی، حشرات، ماهی‌ها و جوندگان کوچک تغذیه می‌کنند که در ایران تالاب فریدنکنار هر ساله میزبان یک درنا که باقیمانده از جمعیت غربی آن است، می‌شود که اگر این یک عدد درنا هم از بین برود جمعیت غربی آن کامل منقرض می‌شود. رئیس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران گفت: با پایان یافتن چله زمستان دیگر زمانی برای مهاجر امید به مازندران باقی نماند و تک درنای سیبری در سال جاری دیگر به مازندران سفر نخواهد کرد.
کوروس ربیعی اظهار داشت: پرندگان مهاجری که برای زمستان گذرانی در مازندران حضور دارند کم کم برای رفتن آماده می‌شوند و زمان مهاجرت به مازندران برای سال جاری به پایان رسید.
وی با بیان این مطلب که اولین گروه پرندگان مهاجر اواسط شهریور ماه سال جاری در آب‌بندان‌های مازندران فرود آمدند، بیان داشت: اگر تک درنای سیبری قصد سفر به تالاب فریدونکنار را داشت تا الان خود را به جنوبی‌ترین اقامتگاه خود در مازندران می‌رساند.
ربیعی ادامه داد: شرایط آب و هوا و تغذیه ارتباط تنگاتنگی برای مهاجرت پرنده دارد و برای امید این شرایط در اقامتگاه‌های بین راهی مناسب بود.
رئیس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران گفت: پیش بینی‌ها نشان از آن دارد که تک درنای سیبری امید همانند سال ۱۳۸۷ در خط پروازی شمال تا جنوب خزر در میانه راه فرود آمده و در حال زمستان گذرانی است. ربیعی با بیان این مطلب که دامنه مهاجرتی پرندگان زمستان گذاران از شمال دریای خزر به جنوب آن است، ادامه داد: مازندران آخرین اقامتگاه این پرندگان مهاجر است و درسال جاری سوز سرما در حدی نبود که امید و برخی دیگر از گونه‌های پرنده مهاجر خود را به مازندران برساند. امید تک درنای سیبری ۱۵ سال به تنهایی کریدور غربی را حفظ کرده است اما امسال به مازندران سفر نکرد.
دُرنای سیبری که امید از گونه آنهاست و با نام علمی ‘گروس لئوکوجرانوس Grus leucogeranus ‘ شناخته می‌شود؛ پرنده‌ای در معرض خطر انقراض از خانواده درناهاست که قدی نزدیک به یک ‌و نیم متر دارد و فاصله دو بال آن بیش از ۲ متر است. این درنا بدنی یکدست سفید با پاهای بلند سرخ ‌رنگ دارد و منقار بلند سیاهی روی صورت قرمز رنگ آن نشسته‌ است.میانکاله هم ناخوش احوال است
معضل پسروی دریای خزر در سواحل مازندران که در بخش‌های مختلف رخ نمایی کرده، این‌بار یقه میانکاله قطب اصلی میزبانی از پرندگان مهاجر را گرفته و باعث شده تا بخشی از این پرندگان برای زمستان گذرانی امسال به مازندران نیایند.
طبق آمار سطح آب دریای خزر طی چهار سال گذشته حدود ۳۸ سانتی متر کاهش داشته است و در اثر کاهش ۱۷۰ سانتیمتری سطح آب خزر از دهه ۷۰ تاکنون بنا بر بررسی‌های کارشناسی مسوولان مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر این عقب نشینی قابل ملاحظه دریا به افزایش گستره زیادی از عرصه ساحلی در سواحل شمالی منجر شده است.
بر اساس مطالعه صورت گرفته در سال ٢٠١٧ مشخص شد که آب خزر تا سال ٢٠۵٠ پسروی خواهد داشت و این پسروی بنا به گفته کارشناسان به علت تغییر اقلیم است که احتمال افزایش هم دارد در حالی که حدود ۵۰ درصد پسروی دریایی خزر به سرعت تبخیر آب در آن برمی‌گردد و در صورتی این روند با این سرعت ادامه یابد ٢٠ تا ٢۵ درصد مساحت خزر در بخش شمالی که سواحل روسیه را شامل می‌شود، کاهش خواهد داشت.
نتایج این مطالعات همچنین نشان داده فقط در سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰ سطح آب دریای خزر با کاهش حدود ۵۰ سانتیمتری مواجه بوده است که این رخداد به عقب نشینی دریا از ۲۰ متر تا ۱۵۰ متر در سواحل مختلف منجر شده است.
مطالعات و اندازه گیری دقیق زمینی که در ایستگاه‌های شاخص ساحلی دریای خزر انجام گرفته این مساله سبب افزایش قابل توجه محدوده ساحلی در طول بیش از ۸۵۰ کیلومتر سواحل شمالی کشور شد و کارشناسان معتقدند: با تشدید روند کاهشی آب، شاهد پسروی بیشتر دریا و خروج بخش عمده‌ای از بستر دریا در آینده نه چندان دور باشیم.
این رخداد طبیعی در بخش‌هایی همچون زیرساخت‌های گردشگری و اکنون حیات وحش تاثیر خود را گذاشته است. به طوری که سرشماری امسال پرندگان مهاجر در تالاب میانکاله به عنوان مقاصد مهم میزبانی از این پرندگان بیانگر تبعات این رخداد طبیعی بر سیر مهاجرت آنها شده است.
تالاب میانکاله از دهستان میانکاله در شهرستان بهشهر تا آشوراده در استان گلستان وسعت دارد. این منطقه به دلیل داشتن پهنه آبی مناسب با ذخایر غذایی غنی و آبزیان همه ساله پذیرای بیش از ۳۰ تا ۴۰ گونه از پرندگان مهاجر زمستان گذران و بیش از ۱۰۰ گونه از پرندگان بومی آبزی و کنارآبزی است.
این تالاب با داشتن پناهگاه حیات وحش به مساحت حدود ۲۲ هزار هکتار در حوزه مازندران و تنوع گیاهی از جمله درختان سازیل و انار وحشی که تغذیه برخی پرندگان را تشکیل می‌دهد توانست بیش از ۵۰۰ گونه جانوری را در خود جای دهد و به نوعی بهشت پرندگان استان نام بگیرد و با این تنوع زیستی به عنوان یکی از ذخیره گاه‌های زیست کره جهان از سوی سازمان‌های جهانی حفاظت از محیط زیست قرار گرفت.
تالاب میانکاله را باید بهشت پرندگان و پرنده نگری نام نهاد؛ سی و ششمین تالاب ثبت شده دنیا و نخستین تالاب ثبت شده در کنوانسیون تالاب‌های بین المللی رامسر و یکی از ۶۵۰ ذخیرگاه زیست کره جهان با ۴۸ هزار هکتار وسعت در شرق استان مازندران و در همجواری با استان گلستان واقع شده است و سالانه ۱۳۰ گونه از پرندگان مهاجر را با جمعیت حدود ۱.۵ میلیون بال میزبانی می‌کند.