طی مراسمی ۶ راس از ۶۸ راس گوزن زرد ایرانی از پناهگاه حیات وحش میانکاله به جزیره اشک در ارومیه به روش زندهگیری منتقل شد. مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در حاشیه این مراسم، تعداد گوزن زرد موجود در دشت ناز ساری را در حال حاضر ۶۸ راس اعلام کرد و گفت: تکثیر این گونه […]
طی مراسمی ۶ راس از ۶۸ راس گوزن زرد ایرانی از پناهگاه حیات وحش میانکاله به جزیره اشک در ارومیه به روش زندهگیری منتقل شد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در حاشیه این مراسم، تعداد گوزن زرد موجود در دشت ناز ساری را در حال حاضر ۶۸ راس اعلام کرد و گفت: تکثیر این گونه پستاندار ویژه زیستگاه ایران در دشت ناز ساری از سال ۴۲ و پس از آن آغاز شد که نسل این گونه در معرض انقراض قرار گرفت و حتی تصور می شد که به طور کلی منقرض شده است.
عطاءالله کاویان افزود: جنگلهای اطراف رودخانه دز و کرخه تا پیش از به صدا در آمدن زنگ خطر انقراض، زیستگاه اصلی گوزن زرد ایرانی بود و نسل اولیه این گونه نیز از همین منطقه به دشت ناز ساری آورده شده بود.
وی افزود: زادآوری و تکثیر گوزن زرد ایرانی در دشت ناز ساری با ۶ راس آغاز شد و پس از موفقیت آمیز بودن این برنامه سرانجام در سال ۸۶ با انتقال چند راس به جنگلهای اطراف رودخانه دز و کرخه، این گونه به زیستگاه اصلی اش بازگردانده شد.
وی با توضیح اینکه هم اکنون حیات وحش «دشت ناز» در شهرستان ساری، جزیره «اشک» و «کبودان» در دریاچه ارومیه، «زردلان» در کرمانشاه، جزایر «کیش» و «لاوان» و منطقه «میان کتل» استان فارس زیستگاههایی هستند که گوزن زرد تکثیر شده و انتقال یافته از دشت ناز ساری را میزبانی میکنند، ادامه داد: پناهگاه حیات وحش دشت ناز که یکی از جاذبههای گردشگری مازندران به شمار میرود با حدود ۵۵ هکتار وسعت و پوششی از جنگلهای جلگهای، در شمال شرقی شهر ساری واقع است.
وی تصریح کرد: طبق پروتکلهای سازمان دامپزشکی و حفاظت محیط زیست ۶ راس گوزن زرد ایرانی ۲ راس ماده و ۴ راس نر زنده گیری و به مجموعه پارک ملی دریاچه ارومیه در آذربایجان غربی منتقل شد.
گوزن زرد دارای دو گونه ایرانی و اروپایی است که نوع ایرانی آن منحصر به زیستگاههای کشورمان است و به رغم تکثیر و زادآوری موفقیت آمیز در دو دهه گذشته، هنوز در رده گونههای آسیب پذیر طبقه بندی میشود.
گوزن زرد، بدنی زرد مایل به قرمز با خالهای سفید دارد، عمر متوسط آن ۲۰ سال و غذای اصلی آن ذرت، جو و بلوط است.
این گونه پستاندار گروهی زندگی میکند و در فاصله نیمه شب تا سحر بیشترین فعالیت را دارد. نوزاد آنها بلافاصله پس از تولد میتواند راه برود و حتی بدود.
رییس اداره حیات وحش محیطزیست آذربایجان غربی نیز در این مراسم گفت: جزیره اشک که شبیه جنگل زاگرس است با داشتن آب و علف مناسب و از آن مهمتر خالی بودن محیط از وجودِ دشمن طبیعی برای این گونه، شرایط مناسبی برای ادامه زندگی گوزن زرد دارد.
امید یوسفی افزود: با توجه به پوشش گیاهی مناسب در اواخر دهه هشتاد، ۳۲۰ راس گوزن را این جزیره داشتیم که به دیگر مناطق حفاظت شده نیز منتقل شدند.
وی با بیان اینکه در دهه ۹۰ کارشناسان محیط زیست با برنامه حفظ نسل گوزن زرد جمعیت این گونه را در سایر زیست گاه کشور گسترش دادند تا با تنوع ژنتیکی بیماریهای احتمالی نیز کنترل شود، گفت: جزیره اشک با وسعت حدود سه هزار هکتار اکنون ۳۰ راس گوزن زرد دارد اما این گوزنها ابتدا در عرصه ۶ هکتاری به صورت ویژه در کنار جزیره تحت مراقبت قرار میگیرند.
رییس اداره حیات وحش محیطزیست آذربایجان غربی در حالی از مساعد بودن شرایط در این جزیره میگوید که در گزارش سال گذشته خبرگزاری ایرنا از جزیره اشک، با تیتر «حال ناخوش گوزن زرد ایرانی در امنترین زیستبوم جهان» نسبت به شرایط نگهداری و پرورش این گونه در این جزیره ابراز نگرانی شده بود.
ایرنا اینطور نوشت:« جولان گوزن زرد در جزیره اشک پارک ملی دریاچه ارومیه زیباست اما بیم شکار شدن و طعمه قرار گرفتن از یک سو و گرفتار شدن در دل باتلاقهای این زیستبوم جهان از سوی دیگر زمینه را برای انقراض نسل این زرین پوست در اطراف نگین آبی آذربایجان بیش از گذشته فراهم کرده است.»
کاهش آمار گوزن زرد ایرانی خالدار در پارک ملی دریاچه ارومیه از ۲۵۵ راس در سال ۱۳۹۲ به ۱۶۶ راس در سال ۱۳۹۴و به ۵۵ راس در سال ۱۳۹۹ و در نهایت ۲۹ راس در سال جاری نیاز به احیای دریاچه و به دنبال آن جزیره اشک به عنوان یک مکان امن که شباهت بسیاری نیز به شرایط جنگلهای زاگرس داشت، صدچندان کرده است.
طبق اظهارات کارشناسان بحران کم آبی دریاچه ارومیه موجب اتصال جزایر پارک ملی به یکدیگر شده است و ورود گونههای پستانداران به جزیره اشک به عنوان رقیب غذایی گوزن زرد ایرانی، افزایش یافته است.همچنین اتصال جزایر به همدیگر، ورود گوشتخوارانی چون پلنگ، گرگ و روباه موجب شده است و در کنار موضوعی مانند تقارب ژنتیکی حیات این جاندار در معرض انقراض قرار گرفته است. این در حالی است که امید یوسفی در جریانِ زندهگیری ۶ راس گوزن زرد ایرانی از خالی بودن محیط از دشمنان طبیعی این گونه خبر داده بود!
گوشتخواران تهدیدی برای حیات گوزن زرد ایرانی هستند
محیط بانان پارک ملی دریاچه ارومیه طی این گزارش اعلام داشتند: رد پای پلنگ، گرگ، روباه و شغال این روزها در جزیره اشک بیشتر شده است و تهدیدی برای زندگی گوزن زرد ایرانی محسوب میشود.
بر اساس گفته آنان در پنج سال گذشته تعداد این گوشتخواران در جزیره «اشک» با کاهش آب دریاچه ارومیه و اتصال جزایر به هم، رو به فزونی گذاشته است.
به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی نیز کاهش آب دریاچه ارومیه زندگی «گوزن زرد ایرانی» و سایر وحوش جزایر «اشک» و «کبودان» را به مخاطره انداخته است.
مهران نظری هم به مانند محیط بانان بر این باور است که بهم چسبیدن جزایر بر اثر کاهش آب میتواند به عاملی برای خروج گونههای منحصر به فرد از این مناطق تبدیل شود.
طبق اظهارات وی ورود گونههای جانوری وحشی و مهاجمی مانند پلنگ، روباه و شغال هم به جزیره فراهم شده است که این امر نیز اکوسیستم طبیعی این جزایر را با مشکل مواجه خواهد ساخت و خطراتی را برای وحوش آن به وجود خواهد آورد.
طبق گفتههای وی کاهش حجم آب دریاچه ارومیه علت مهم این مخاطرات است و نیازمند یک چاره یابی در کنار اقدامات حفاظتی زیست محیطی است.
گرفتار شدن در باتلاق تهدیدی جدید برای گوزن زرد ایرانی است
معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی نیز معتقد است: گوزنهای زرد به عنوان گونه منحصر به فرد این جزایر با کاهش سطح آب و پوشش گیاهی با این خطر مواجه هستند که از جزایر خارج شده و در باتلاقهای آن گرفتار و جان خود را از دست بدهند.
حجت جباری گفت: محصور شدن جزیره اشک در میان برخی صخرههای نمکی پنهان در زیر آب موجب شده بود تا به جز معدود محیط بانانی که هرروز برای نظارت به جزیره سفر میکردند، کسی دسترسی به این جزیره نداشته باشد اما اینک با نمایان شدن این صخرههای نمکی امکان ورود و خروج جانداران به محوطه جزیره اشک وجود دارد.
وی افزایش سطح آب دریاچه ارومیه را راهکاری برای رفع این مشکلات زیستی دانست و گفت: در سالهای اخیر افزایش سطح آب دریاچه ارومیه و احیای آن به حیات وحش و پوشش گیاهی آن کمک شایستهای کرده بود که این امر موجب افزایش دوباره زاد و ولد در این زیست بوم و از سرگیری زندگی عادی جانداران در جزایر شده بود.
جباری گفت: هم اکنون سطح تراز دریاچه ارومیه هزار و ۲۷۰ متر و ۶۱ سانتیمتر از سطح آبهای آزاد است که نسبت به مدت مشابه پارسال ۶۵ سانتیمتر کاهش یافته که این امر وسعت دریاچه ارومیه را از ۲ هزار و ۶۲ کیلومتر مربع در سال گذشته به هزار و ۳۸۳ کیلومتر مربع در زمان حال کاهش داده است.
بنا بر اظهارات معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی برای جلوگیری از بروز این مشکل و خروج وحوش از این جزایر میزان کنترل و پایشها از این مناطق شدت پیدا کرده است.افزایش تعارضات و تهدیدات زیستی علت کاهش گونه گوزن زرد ایرانی است
پوشش گیاهی جزیره اشک مشابه جنگلهای زاگرس است و درختچههای بادام وحشی و درختان پسته را به وفور میشود در همه جای این مکان آرام و زیبا مشاهده کرد.
گوزن زرد ایرانی در این زیست بوم امن در سال ۱۳۹۹ بعد از چهار و یا پنج سال، روزهای سخت و پرتلاطم کم آبی، مشکلی از بابت آب و غذا نداشت و تغذیه از سرشاخه درختان و پوشش گیاهی علفی منطقه که به برکت بارشهای فراوان سر از خاک برآورده و مسیر زندگی را برای این پستاندار منحصر به فرد هموار کرده بود.
در سال جاری به رغم کاهش بارشها همچنان زیست در این جزیره برای گوزنها تداوم داشت اما تهدیدات زیستی پایان ناپذیر بوده است.
طبق اظهارات رییس اداره حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با اتصال جزایر به یکدیگر علاوه بر گوشتخواران، قوچ و میش ارمنی از سایر جزایر به این جزیره وارد شدهاند.
ورود این پستانداران به جزیره امنیت غذایی در این زیستگاه را برای گوزنهای زرد ایرانی به مخاطره انداخته است، درحالی که عمده زیستگاه این جانداران جدیدالورود به جزیره اشک، جزیره کبودان است.
بر اساس اظهارات امید یوسفی همچنین با کاهش بارندگیها، دبی چشمه آب شیرین در جزیره نیز کاهش یافته و در برخی از فصول گرم سال حتی به صفر هم میرسد.
وی گفت: بررسیهای میدانی نشان دهنده وجود علوفه کافی در منطقه است هر چند مقدار آن نسبت به سالهای قبل کمتر شده است و در صورت کاهش بارشهای پاییزی امکان کمبود علوفه و انتقال علوفه وجود دارد.
در ۲ دهه اخیر جزیره اشک در پارک ملی دریاچه ارومیه به عنوان امنترین زیستگاه گوزن زرد ایرانی در سطح جهان، با بروز کم آبی در پهنه پنج هزار و ۷۰۰ کیلومتری این پهنه آبی دیگر برای این موجود نادر امن نبود.
خبرهای منتشر شده در رسانهها بیانگر این بود که شاید دوران طلایی زیست این گونه ارزشمند به پایان رسیده است و تدوین برنامهای برای مدیریت زیستگاه آن نیازمند تصمیم فوری از سوی مسوولان امر بود.
در این راستا برنامه ملی حفاظت از گوزن زرد ایرانی در راستای حراست از این گونه در حال انقراض در سال ۱۳۹۶ در استان به اجرا درآمد که گامی طلایی و اقدامی اثر گذار در این راستا تلقی میشود.
احداث آب انبارها، نصب دوربینهای مداربسته، نصب تلههای زنده گیری گونههای گوشتخوار، افزایش گشت و کنترل در جزیره اشک و احداث مرکز تکثیر گوزن زرد ایرانی در پارک ملی دریاچه ارومیه برای جلوگیری از انقراض این گونه بخشی از برنامه ملی حفاظت از گوزن زرد ایرانی بوده است.
