مائده مطهری زاده
برجسازی و بلند مرتبهسازی که به نظر میرسد شیوه اجتنابناپذیری در توسعه شهری مازندران است در زمانی تجویز شده که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان با وجود مفید بودن، به دلیل فقدان برخورداری از برخی پیش نیازها اقدامی شتابزده محسوب میشود و ممکن است پیامدهای جبرانناپذیری تحمیل کند.
صورت مساله این است که فروردین ماهِ سال گذشته شورای عالی معماری و شهرسازی کشور بلندمرتبه سازی در مازندران را به صورت پایلوت مصوب و ابلاغ کرد. این شورا شهر سرخرود را به عنوان اجرای آزمایشی این طرح انتخاب کرده است. البته اجرای چنین طرحی درخواست اداره کل راه و شهرسازی مازندران بود که اسفند ۹۸ برای شورای عالی معماری و شهرسازی ارسال شد و این شورا هم در نشست تخصصی ۲۲ فروردین ماه ۱۴۰۱ خود طرح را مصوب و ضوابط و مقررات آن را تعیین کرد.
طبق این مصوبه قرار است بلند مرتبه سازی در حدود ۵۶ هکتار از اراضی محدوده شهری سرخرود اجرایی شود. شهردار سرخرود هم اعلام کرد که بر اساس مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی بلند مرتبه سازی در سه اندازه ۱۲ ، ۱۶ و ۲۵ طبقه برای این شهر ساحلی مازندران که از توابع شهرستان محمودآباد است، تعریف شده است.
اگرچه علت انتخاب سرخرود برای این منظور به صورت رسمی اعلام نشده است، ولی میتوان حدس زد که تراکم بالای جمعیت غیربومی در این منطقه سبب رویآوری بسیاری از ساخت و سازگران به ساخت بناهای خارج از ارتفاع متعارف حتی به صورت غیرمجاز شده و در دستور کار قرار گرفتن برج سازی به صورت رسمی را اجتناب ناپذیر ساخته است.
اعلام عمومی مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی برای برج سازی در سرخرود حتی به صورت پایلوت این پرسش را برای کارشناسان برنامه ریزی شهری ایجاد کرده است که آیا بلند مرتبه سازی با توجه به زیرساختهای کنونی مازندران که حتی پاسخگوی بومیان منطقه نیست، مناسب است یا تصمیمی شتاب زده محسوب میشود؟
البته رشد جمعیت، افزایش تقاضا، کمبود زمین و افزایش سرسام آور قیمت زمین در سالیان اخیر سبب حرکت بیشتر شهرهای کشور به سمت بلند مرتبه سازی شده است، شیوهای که بیش از هر نقطه از کشور ایران در استان مازندران به خاطر کمبود و ارزشمندی زمین آن با توجه به نقش بی بدیلش در امنیت غذایی کشور مورد نیاز بوده است.
بلند مرتبه سازی در کنار مزایایی همچون جلوگیری از گسترش دامنه شهری که برای استانی مانند مازندران با عرصههای طبیعی حساس مفید است، اما در صورت عدم مدیریت و تامین زیرساختهای لازم میتواند آسیب زا باشد و در برخی مواقع حتی به یک بحران تبدیل شود. یکی دیگر از مزایای بلند مرتبه سازی کاهش هزینه ساخت و ساز و به دنبال آن کاهش قیمت تمام شده مسکن و مدیریت جمعیت شهری است، اما مزیتهای این شیوه ساخت و ساز در صورتی نصیب شهرها میشود که پیش از هر چیزی زیرساختهای لازم فرهنگی، عمرانی و آموزشی در آنها فراهم باشد.
بسیاری از کارشناسان معتقدند که بلند مرتبه سازی اقدامی عجولانه و تجویزی ناپخته برای مدیریت شهری و جمعیت مازندران است، هرچند که این افراد معتقدند که بلند مرتبه سازی راهی برای تامین نیازهای استان و جلوگیری از دست اندازی به عرصههای طبیعی است اما به اعتقاد این افراد بلند مرتبه سازی در وضعیت کنونی نه تنها مشکلی از مازندران حل نخواهد کرد بلکه به مشکلات آن میافزاید.
طبق نظر کارشناسان نیاز به تکنولوژی ساخت، خاک و پی، رعایت ایمنی در ارتفاع، عدم نورگیری شهری در صورت عدم طراحی مناسب، فقدان برخورداری از تجهیزات ایمنی و آتش نشانی و همچنین محدودیت انرژی همچون آب و برق ضعف بزرگی است که قبل از اقدام به بلند مرتبه سازی باید به آن توجه شود.
اما نکته باریکتر ز مویی هم در اینجا وجود دارد و آن، قد کشیدنِ ساختمانهای بلندمرتبه غیرمجاز در نقاط بکر جنگلی و ساحلی مازندران است. برج و باروهایی که ریشه در خاک حاصلخیز و سر بر آسمان دارند!
یکی از آن مناطقی که حضورِ این آسمان خراشها به بدترین شکل ممکن، نفس زمین را حبس کرده و بازارِ دلگشایِ جنگل و کوه و دریا را از رونق انداخته است، روستای زیبا و سرسبز و بهشتگونِ اربه کله رامسر است.
اجرای احکام قلع و قمع ۲ برج بلند مرتبه غیرمجاز واقع در اراضی جنگلی روستای «اَربه کلِه» رامسر به گفته مسوولان امر به زودی محقق میشود که امید است دیگر پروندههای قطور ساخت و سازهای غیرمجاز در غرب مازندران مورد بازبینی قرار گیرد. سوابق ساخت این ۲ برج مرتفع که یکی ۱۸ واحدی سکونتگاه خوش نشینان و دیگری ۲۰ واحدی در مرحله اسکلت باقی مانده به سال ۱۳۸۳ بر میگردد.اربه کله یکی از روستاهای سرسبز بهشتی در همسایگی جنگلهای هیرکانی و مشرف به دریای خزر است که در فاصله حدود هشت کیلومتری رامسر معروف به عروس شهرهای ایران واقع است و جزو بخش دالخانی است.
نکته دیگر آنکه حکم قلع و قمع این بناهای غیرمجاز برابر گزارشهای رسمی و رسانه ای در سوم تیرماه سال گذشته مطرح و قرار بود با همراهی نماینده ویژه استاندار در مبارزه با جنگل خواری به دلیل آنچه که حاضران عدم همراهی کارشناسان دادگستری نامیدند، حکم اجرا نشد.
روابط عمومی استانداری مازندران نیز همان زمان یعنی دوم تیرماه ۱۴۰۱ به رسانهها گزارش داد با همراهی نماینده ویژه استاندار در مبارزه با جنگل خواری، کوه خواری و تعرض به منابع ملی در محل حاضر شدند ولی پس از چند ساعت انتظار نتیجهای نداشته است.
این ۲ برج اگرچه هر کدام حدود ۱۰ طبقه در فضای روستایی رامسر ساخته شدند که خود جای سوال دارد، ولی چهار هزار و ۸۷۰ متر مربع از عرصه ملی تحت مدیریت منابع طبیعی را تصرف کردند و پس از شکایت دستگاه متولی شهرستانی، دادگستری نیز حکم قلع و قمع آنها را صادر کرده است.
آنچه گزارش شده به ظاهر سازندگان این بناها در ابتدا مجوز ساخت را در مکان دیگری دریافت کرده بودند منتهی با ارتباطی که با مسوولان وقت در آن زمان داشتند کلنگ احداث این بناها را در این اراضی جنگلی کوبیدند و امروز این موضوع مساله ساز شده به گونهای که رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور هم در نشستی به تازگی نسبت به تخریب این بناها تاکید کردند.
معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در پنجاه و پنجمین نشست اجرای طرح مردمی کاشت یک میلیارد در درخت روز یکشنبه هفته جاری در محل این سازمان از برخورد قاطعانه با دانه درشتها بابت دست اندازی به عرصههای ملی خبر داده است.
عباسعلی نوبخت در این نشست تاکید کرده در این ارتباط کارگروه ویژه پیرامون زمین خواری عرصههای منابع طبیعی تشکیل شده است. این مسوول گزارش داد بستر برای تخریب ۲ بنای مرتفع لوکس در شهر رامسر استان مازندران مهیا شده است.
بنا به اظهار نظر این مسوول، این بناهای مرتفع غیرمجاز در قالب ۱۰ طبقه بوده که طبقه همکف آن قیمت هر متر ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال بر آورد شده و باید به زودی تخریب شود.
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری با بیان آنکه عدهای با این تصور فکر میکنند میتوانند از نفوذ عدهای استفاده کنند و به عرصه ملی دست اندازی نمایند، گفته که این عرصه متعلق به همه ملت ایران است و نباید در اختیار عدهای باشد. نوبخت ورود جدی مسوولان دستگاه مرتبط نسبت به تخریب این بناهای مرتفع را خواستار شد.
در این پیوند، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران – نوشهر گفت: حکم تخریب برجهای غیرمجاز ساخته شده در عرصه جنگلی معروف به «برافراشته» حوالی روستای «اربه کله» رامسر وارد گام اجرایی شده است.
مهرداد خزایی پول در این باره افزود: عملیات ساخت ۲ برج یکی ۱۸ واحدی مسکونی و دیگری ۲۰ واحدی در حال ساخت مجوز احداث آنها طبق مستندات موجود از سال ۱۳۸۳ دریافت شده است.
وی اظهار کرد: سازندگان این بناها طبق بررسیها، مجوز ساخت این برجها را برای مکان دیگری دریافت کرده بودند منتهی این اتفاق در آن زمان نیفتاد و به شکل غیرمجاز اقدام به ساخت در عرصه جنگلی کردهاند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران – نوشهر گفت: برابر بررسیها این افراد متخلف در اراضی جنگلی به گستره چهار هزار و ۸۷۰ متر مربع از آن سال تاکنون مشغول ساخت بودند که بنای ۱۸ واحدی به پایان رسیده و هم اکنون خوشنشینان در آن ساکناند منتهی بنای ۲۰ واحدی هم اینک به مرحله اسکلت رسیده است.
به گفته خزایی پول، پیگیری قضایی تخریب بنای مسکونی ۱۸ واحدی طبق مستندات موجود مربوط به سال ۱۳۹۴ بوده و همان زمان هم حکم صادر شد منتهی هر بار بنا به اعتراض مالک روند اجرایی حکم دچار تاخیر شد.
وی گفت: در زمان حاضر یکی از این بناها که ۱۸ واحد بوده ساکنان آن غیربومی و خوش نشین هستند و دیگر بنای ۲۰ طبقه هم در مرحله اسکلت رسیده و در گام نخست در نشست شورای تامین شهرستان رامسر این موضوع مطرح و تصمیم بر آن گرفته شد تا انشعاب آب، برق و گاز قطع شود و در مراحل بعدی نسبت به تخریب این بناهای غیرمجاز اقدام شود.
خزایی پول افزود: در زمان حاضر با توجه صدور احکام قطعی تخریب این بناها باید هرچه زودتر اجرایی شود و این مستلزم همراهی و همکاری بیشتر مسوولان است امیدوارم به زودی محقق شود.
ساخت و سازهای بلند مرتبه و افسار گسیخته در روستاهای شهرستان گردشگرپذیر رامسر که از سالها پیش آغاز شد میتواند عامل توسعه این روستاها باشد و یا روستاها را به سمت بروز ناهنجاریها و نابودی سوق میدهد؟شهرستان ۷۰ هزار نفری رامسر که به سبب داشتن روستاهای بکر و گردشگری و شهرسازی مناسب همراه با جاذبههای طبیعی و دیدنی روزی به عروس شهرهای شمالی کشور معروف بود امروز به جای دیدن کوچه و پس کوچههای روستایی با خانههای ویلایی، شاهد ساختمانهای بلند مرتبه در این منطقه هستیم.
شهرستان رامسر بر اساس جدول سرشماری سال ۹۵، دارای ۲۰۳ روستا است.
ساخت ساختمانهای بلند مرتبه در روستاهای رامسر از یک سو باعث از بین رفتن بافت روستایی میشود و از سوی دیگر سبب هجوم مردم دیگر شهرهای کشور برای خرید و اقامت در این مناطق خوش و آب و هوای شمالی خواهد شد. ضمن اینکه باید منتظر بود تا زمینهای کشاورزی منطقه یکی پس از دیگر از بین برود و جای انان را آهن پاره و سیمان بگیرد.
گذری در روستاهای شهرستان رامسر نظیر ار به کله، لر سانور، سفید تمشک، سر لیماک، لتر، سرکو سرا و …که بخشی از آنها از پیشانی شهر رامسر قابل مشاهده هستند، در نگاه اول تمام آنچه که در گذشته از بافت روستایی در ذهن تداعی میکرد به یکباره از ذهن پاک میکند، ساخت و سازهایی خارج از بافت روستا، برجها و ویلاهای چندین طبقه که تمام و کمال منظر روستا را نشانه رفتهاند.
نگاهی به یک دهه گذشته به روستاهای این شهرستان حاکی از آن است که در دهه ۸۰ اوج خرید و فروش زمین در مناطق بالادست و خوش منظره رامسر به شمار میرود، و در یک سال اخیر نیز به دلیل تنشهای آبی در کشور شهرستان رامسر به ویژه مناطق بالادست روستایی با موج مهاجرتها از شهرهای اصفهان، کرمان، یزد و پایتخت نشینان مواجه شده است.
به اعتقاد کارشناسان موج جدید ساخت و سازهای افسارگسیخته در مناطق روستایی شهرستان رامسر علاوه بر افزایش سرسام آور قیمت زمینها، باعث از بین رفتن زمینهای کشاورزی و زمینه را برای مهاجر پذیری این مناطق برای ساکنان استانهای دیگر فراهم میکند. همچنین کارشناسان معتقدند شرایط در این مناطق به گونهای پیش میرود که هویت این روستاها به علت تغییر کاربریهای داخل و خارج از بافت از بین میرود و مرتفع سازی ساختمانها نه تنها به چهره این روستاها آسیب میزند باعث از بین رفتن اشتغال روستاییان و منابع طبیعی این مناطق میشود.
