مائده مطهری زاده پاییز که از راه میرسد در کنار همه زیباییها و نعمتهایش از جمله باد و باران و… یادآورِ روزهایی است که با کوچکترین بارشِ رحمت الهی از آسمان، مازندران از مصیبتِ سیل زمینگیر میشود…! سیل، بنا بر آمار، اولین و پرتکرارترین حادثه طبیعی در مازندران است. کارشناسان معتقدند مازندران به دلیل ماهیت […]
مائده مطهری زاده
پاییز که از راه میرسد در کنار همه زیباییها و نعمتهایش از جمله باد و باران و… یادآورِ روزهایی است که با کوچکترین بارشِ رحمت الهی از آسمان، مازندران از مصیبتِ سیل زمینگیر میشود…!
سیل، بنا بر آمار، اولین و پرتکرارترین حادثه طبیعی در مازندران است. کارشناسان معتقدند مازندران به دلیل ماهیت توپوگرافی خود همواره در برابر بروز سیل آسیب پذیر بوده است، همچنین بیش از ۷۵ درصد از زمینهای استان دارای شیب بیش از ۱۰ درصد و حدود ۴۰ درصد دارای شیب بالای ۵۰ درصد است یعنی سطح زمینهای پست و جلگهای استان که حدود ۲۳ درصد از زمینهای آن را شامل میشود، پایین است.
به عقیده آنها، بارندگی با سرعت نسبتا بالایی از ارتفاعات به سوی جلگه سرازیر میشود، به دلیل اینکه سطح زمین در برخی مناطق جلگهای پایینتر از سطح دریا است بنابراین حجم آب اضافی حاصل از سیلابها به سختی به دریا تخلیه میشود و مدت زمان بیشتری در این مناطق پست باقی میماند.
آزیتا امیری کارشناس مطالعات اداره کل هواشناسی مازندران، در این خصوص گفته بود، این امر نه تنها از دخالتهای ناشیانه انسان نشأت میگیرد بلکه شرایط تغییر اقلیم نیز خارج از محدوده دخالت بشری به افزایش این پدیده دامن میزند که وقوع بارشهای سیل آسا و بی سابقه از جمله پیامدهای آن است.
وی تصریح کرد: ساخت و ساز غیرمجاز و یا ساخت و سازهای با مجوزهای بدون مطالعه دقیق در حاشیه رودخانهها یکی از مهمترین دلایل بروز خرابیهای ویرانگر به هنگام طغیان رودخانهها است، در واقع رودخانهها باید برای مواقعی که دبی یا حجم آب افزایش مییابد فضای کافی جهت هدایت آب اضافی در اختیار داشته باشند.
کارشناس مطالعات اداره کل هواشناسی مازندران، با اشاره به اینکه بر اساس مدیریت سیلابهای شهری، علاوه بر لایروبی رودخانهها، باید برخی از مناطق در مسیر که ریسک ایجاد مسیر فرعی و تخریب زمینهای مجاور را دارند توسط سازههایی مانند دیوارههای سیل بند مقاوم سازی شوند، تاکید کرد: دست اندازی و تجاوز به منابع طبیعی مازندران از جمله چرای بیرویه دام بیش از ظرفیت مراتع بالادست باعث از بین رفتن پوشش گیاهی مراتع میشود.
امیری اضافه کرد: وجود دورههای طولانی خشکسالی و کم بارشی در مناطق کوهستانی استان منجر به خشک شدن خاک این نواحی شده است و همراه با سایر عوامل از جمله کاهش پوشش گیاهی منجر به سست شدن خاک و عدم مقاومت آن در برابر بارندگیها میشود که احتمال بروز سیل و رانش زمین را افزایش میدهد.
برای سیل چه فکری باید کرد؟
مدیرکل مدیریت بحران مازندران نیز در همین رابطه طی روزهای اخیر گفت که سیل به عنوان خطرناکترین و مکررترین حادثه در این استان، تحت تأثیر تغییرات اقلیمی، دیگر مختص فصل خاصی نیست و نیاز به رعایت اصول ساختوساز در حریم رودخانهها دارد.
حسینعلی محمدی در گفت و گو با خبرنگاران اظهار کرد: سیل پُرمخاطرهترین و پُرتکرارترین حادثه در مازندران است چراکه شاهد وقوع سیلابهای آبرفتی، رودخانهای و طغیان مسیلهای در استان هستیم.
مدیرکل مدیریت بحران مازندران با بیان اینکه حادثه سیلاب در این استان مختص فصل خاصی نیست، تصریح کرد: با توجه به تغییرات اقلیمی رژیم بارشهای تغییر کرده است؛ بهطوریکه بارشها در استان مازندران از ۲۱۰ روز به ۸۳ روز کاهشیافته است.
محمدی با تأکید بر رعایت دستورالعملها در ساختوسازها، خاطرنشان کرد: مهمترین موضوع پرهیز از ساختوساز در حریم و بستر رودخانههای مازندران است که باید موردتوجه قرار گیرد.
هواشناسی مازندران درباره فعالیت سامانه بارشی و خطر جاری شدن سیلاب در روزهای آینده در استان در اطلاعیهای هشدار نارنجی صادر کرد.
هواشناسی مازندران با صدور هشدار سطح نارنجی اعلام کرد که با شکل گیری جریانات شمالی همراه با عبور موج تا اواخر وقت سهشنبه هفته آینده بارش باران (گاهی رگبار و رعدوبرق)، وزش باد نسبتا شدید و کاهش دما در استان خواهیم داشت.
آبگرفتگی، سیلابی شدن مسیلها و رودخانهها، صاعقه، کاهش دید، لغزندگی، ریزش سنگ و اختلال در تردد جادهها و محورهای کوهستانی، خسارت به سازههای کم مقاوم و سست بنیان از پیامدهای این سامانه است.
توصیه میشود شهروندان عدم اسکان در حاشیه و بستر رودخانهها و مسیلها و مناطق مرتفع، خودداری از چرای دام در حاشیه رودخانهها و نواحی مرتفع، پرهیز از فعالیتهای کوهنوردی، مقاوم سازی سازههای کم مقاوم و سست بنیان و سایر اقدامات پیشگیرانه را مدنظر قرار دهند.
همچنین هواشناسی مازندران در اطلاعیه دیگر با اعلام وضعیت هشدار سطح نارنجی، هرگونه فعالیت دریایی در آبهای ساحلی این استان در چهار روز آینده را ناامن اعلام کرده است.
هواشناسی مازندران با بیان اینکه سامانه ناپایدار جوی مناطق ساحلی و
دور از ساحل را تحت تاثیر قرار میدهد هشدار داد که این وضعیت جوی دریایی علاوه بر احتمال غرق شدن شناگران، غرق شدن قایق ها و شناورهای کوچک و متوسط و صیادی، پاره شدن تورهای صیادی و خسارت به تاسیسات دزیایی و ساحلی و صدمه دیدن کشتی ها و شناورها در اسکله را نیز به همراه خواهد داشت.
انگشت اتهام به سمتِ خودمان است
یک استاد دانشگاه تهران در پاسخ به این پرسش که علت وقوع سیلهای شدید در شمال کشور چیست؟ با بیان اینکه در وقوع سیلها عامل اصلی، بلایی است که ما انسانها بر سر خاک حوضهها آوردهایم، گفت: واضح است که جنگلها را از بینبردهایم و جنگلتراشی در شمال ایران رخ داده است. هنوز هم ماشینهای بزرگی که در حال حمل درختان بریده جنگلهای شمال هستند؛ مشاهده میشود.
وی در مورد ارتباط جنگلتراشیها با وقوع سیلابهای اخیر شمال کشور، تصریح کرد: دقت داشته باشیم که خاک جنگل سُست است و اگر درختان را بِبُریم و جنگل را تخریب کنیم، مقاومت خاک از بین میرود و به راحتی در دامنههای پر شیب لغزش پیدا میکند و وارد رودخانهها میشود در نتیجه این فرآیند، غلظت رسوبات رودخانهها بالا میرود و این وضعیت مقدمه مصیبتهای بزرگ است، چون حجم سیلاب بیشتر میشود و ضریب زبری جریان آب بالا میرود و عمق جریان و پهنه سیلاب را بیشتر میکند.
بنیحبیب در این باره این طور توضیح داد: غلظت رسوبات باعث افزایش وزن مخصوص سیلاب و افزایش قدرت شناورسازی اجسام توسط این نوع سیلابها میشود، بنابراین این سیلاب قدرت آن را دارد که اجسام سنگین را به راحتی جابهجا کند. در سیل شیراز میبینیم که سیل کم عمق هم به راحتی خودروها و حتی انسانها را شناور کرده و با خود حمل میکند، به این سیلابها، سیلابهای واریزهای یا گِلی (Debris flow) گفته میشود.
بنیحبیب کارشناس حوزه مهندسی آب و استاد دانشگاه تهران، با اشاره به اینکه وقوع سیلهای شدید میتواند دلایل مختلفی داشته باشد اما باید به دنبال اصلیترین و موثرترین دلایل این حادثه باشیم، گفت: برخی معتقدند که «سیلهای شدید ناشی از تغییر اقلیم است»، اما سوال آن است که آیا تغییر اقلیم تنها برای ایران رخ داده است؟
وی با بیان اینکه مسلماً تغییر اقلیم یک پدیده کوچک محلی، محدود به یک نقطه خاص نیست که آثار آن تنها در ایران قابل مشاهده باشد، ادامه داد: تغییر اقلیم برای کل دنیاست اما چرا در سایر نقاط دنیا حداقل در کشورهای همسایه شاهد چنین حوادثی با این شدت و قدرت نیستیم؟. تغییر اقلیم میتواند عامل تشدید رگبارها و یا خشکسالیهای متمادی باشد اما تغییر اقلیم عامل اصلی تشدید سیلابهای اخیر نیست. این مهندس آب با اشاره به این نکته که پیشبینیهای بلندمدت تغییر اقلیم با استفاده از مدلهای جهانی هواشناسی انجام شده است، تصریح کرد: این مدلها بر مبنای حل عددی معادلات دیفرانسیل جو زمین است و نتایج این مدل و سناریوهای انتشار گازهای گلخانهای با عدم قطعیتهای قابل توجهی همراه است و نمیتوان ادعا کرد که پنج سال بعد دقیقاً چه اتفاقی میافتد، بلکه سناریوهای علمی مختلف خوشبینانه و بدبینانه در مورد آثار تغییر اقلیم وجود دارد. به گفته بنیحبیب، تواتر بارندگیها، افزایش میزان و شدت بارش از آثار تغییر اقلیم است و همینطور افزایش شدت خشکسالیها در برخی مناطق از نتایج این مدل ها است، بنابراین با عدم قطعیتهایی که در نتایج این مدلها وجود دارد، ارتباط مستقیم تغییر اقلیم با سیلهای اخیر کشور را نمیتوان قطعی دانست و باید به عوامل زمینی و انسانی تشدید سیلابها بیشتر توجه کرد.
