سرویس اجتماعی

به گفته رئیس مرکز ملی اقلیم و سرپرست بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور گرم شدن هوا در ایران و در مقیاس بزرگ‌تر و جهانی در حال افزایش روز افزون است و نگرانی‌های بسیاری را به همراه دارد، با وجود شرایط جوی کنونی پاییز سال جاری با آغازی به‌هنگام و همراه با بارندگی‌های نرمال و حتی بیش از حدنرمال پیش‌بینی می‌شود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و سرپرست بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در ابتدای تابستان امسال، ضمن بیان اینکه تابستانی گرم و کم‌بارش در پیش است، طی گفت‌وگویی اظهار داشت: پاییزی به‌هنگام با بارش‌های نرمال و حتی بیش از حد نرمال برای سال جاری پیش‌بینی می‌شود. احد وظیفه درباره بارندگی‌های کشور در ابتدای سال تاکنون اظهارکرد: در برخی نقاط کشور از جمله استان‌های شرقی وضعیت بارندگی‌ها در شرایط بحرانی قرار دارد. برخی استان‌ها بارش‌هایی به‌شدت کمتر از حد نرمال را دریافت کرده‌اند و ذخایر آبی در شرایط بسیار نامناسبی قرار دارد این درحالی است که امسال سومین سال پیاپی خشکسالی است و سطح ذخایر آبی نیز به‌شدت پایین است. رئیس مرکز ملی اقلیم و سرپرست بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور تاکید کرد: تابستان سال جاری بر خلاف تابستان سال گذشته، سال چندان خوبی از نظر بارندگی نیست. به لحاظ دمایی نیز گرم‌تر از سال گذشته و حتی متوسط دمای بلندمدت خواهد بود و هم مقدار کلی دریافت بارش نسبت به سال گذشته و حتی نسبت به نرمال کمتر پیش‌بینی می‌شود.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا بارش‌های سیل‌آسا برای تابستان پیش‌بینی می‌شود یا خیر؟ گفت: بارش‌های تابستانه به‌طور کلی سیل‌آسا هستند و در فاصله کوتاه‌ مدت دریافت می‌شوند و ممکن است که موجب سیل شود که این به دلیل عدم نفوذ باران در زمین است. باران به دلیل گرد و خاکی که در فصل تابستان وجود دارد، گل‌آلود می‌شود بنابراین موجب می‌شود که کمتر در خاک نفوذ کند و به همین دلیل در مدت زمان اندکی موجب وقوع سیل می‌شود. نمی‌توان با این ساز و کارها پیش‌بینی کرد که آیا احتمال وقوع سیل وجود دارد یا خیر؟ تنها چند روز قبل می‌توان با توجه به پتانسیل آن منطقه هشدار وقوع سیل را صادر کرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و سرپرست بحران خشکسالی سازمان هواشناسی تصریح کرد: به‌طور کلی بارندگی‌های تابستان نمی‌تواند حتی به حد نرمال برسد اما در همین بارش‌های کمتر از نرمال نیز می‌توان وقوع سیل در یک منطقه با توجه به شرایطی که دارد را پیش‌بینی کرد.

همه اینها در حالی است که طبق گزارش اخیرِ مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، میانگین بارش خرداد و تیرماه امسال یعنی همزمان با رویش و نیاز آبی شالیکاری مازندران، در استان نسبت به مدت مشابه سال قبل بیش از ۵۰۰ درصد افزایش داشته است.

پیش‌بینی تنش آبی و خشکسالی برای حدود ۸۰ هزار هکتار از شالیزارهای مازندران با بارندگی‌های به موقع و موثر خرداد و تیرماه سال زراعی جاری به حقیقت نپیوست و مساحت کشتزارهای دارای تنش آبی استان در فصل زراعی جاری به کمتر از ۶ هزار هکتار رسید. خوشبختانه خوشه‌های برنج در هزاران هکتار از کشتزارهایی که پیش‌بینی می‌شد بر اثر کم‌آبی دچار تنش شوند، به بار نشسته‌اند و طبق آمار رسمی جهاد کشاورزی استان تا کنون محصول حدود ۲۲هزار هکتار از شالیزارهای استان برداشت شده و شالیکاران مناطق مختلف استان سخت مشغول درو هستند.

طبق آمار هواشناسی مازندران میانگین بارش تیرماه امسال مازندران ۴۳.۳ میلی متر بوده که نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که ۴۰.۶ میلی متر بوده، حدود هفت درصد افزایش و نسبت به مدت مشابه سال قبل که هفت میلی متر بوده، ۵۱۰ درصد افزایش داشته است. همچنین میانگین بارش خرداد ماه سال ۱۴۰۲ استان مازندران، ۴۸ میلی متر بوده که نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که ۳۱.۵ میلی متر بوده، حدود ۵۲ درصد افزایش و نسبت به مدت مشابه سال قبل که حدود هفت میلی متر بوده، ۵۸۵ درصد افزایش داشته است. بنابر این گزارش میانگین بارش اردیبهشت ماه امسال مازندران با ۳۸درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل به ثبت رسید.

مازندران استانی با محور تولیدی کشاورزی است که تقریبا کشت تمامی محصولات آن به بارندگی و ذخیره سازی آب بستگی دارد. طبق آمارهای رسمی تعداد بهره برداران بخش کشاورزی مازندران حدود ۵۰۰ هزار نفر است و هرگونه تغییر در بارندگی به صورت مستقیم بر زندگی و معیشت آنان و در نهایت بر امنیت غذایی کشور که مازندران نقش حدود ۱۲ درصدی در تولید ارزش افزوده آن دارد، اثرگذاری خواهد کرد.

این کارشناس هواشناسی مازندران با تاکید بر اینکه با توجه به بارش و منابع آب در دسترس استان کماکان لازم است تمهیداتی برای مدیریت مصرف بهینه منابع آب و انرژی صورت گیرد، در عین حال گفت که صحت پیش بینی فصلی بارش و دمای هوای کشور بین ۶۰ تا ۶۵ درصد بوده و در ماه‌های گرم صحت پیش بینی کمتر از ماه‌های سرد سال است. براساس اظهارات کارشناسان، بارش‌هایی که براساس قاعده و قانون یک اقلیم اتفاق می‌افتد، هم می‌تواند منابع آب‌های زیرزمینی را در بلندمدت تغذیه کند و هم می‌تواند اگر در فصل مناسب یعنی فصل رشد رخ دهد، منجر به افزایش محصول کشاورزی شود. به‌عنوان مثال در پاییز که فصل کشت گندم و جو است، اگر بارش به موقع اتفاق بیفتد بسیار می‌تواند به کشاورزان کمک کند. البته در همین فصل پاییز اگر بارش‌ها تبدیل به سیل شود، می‌تواند تأثیر مخربی بر محصولات کشاورزان بگذارد. بارش در جایی دیگر هم می‌تواند اثر مخرب بر کشت داشته باشد. مثلا در فصلی اتفاق بیفتد که محصول در حال برداشت است. بارش نعمت است. اگر سیاست‌های درست کشاورزی، اقلیمی و شهرسازی داشته باشیم تقریبا می‌توان گفت هیچ باران ملایم و مستمری برای هیچ محصولی مضر نیست. باران البته همیشه هم نعمت نیست. گاهی که بارش باران با توفان همراه می‌شود یا به شکل تگرگ اتفاق می‌افتد، می‌تواند تأثیر مخربی بر محصولات زراعی بگذارد؛ تگرگ، در همه صورت آسیب‌زننده است و می‌تواند بیشتر محصولات کشاورزی را از بین ببرد. تگرگ می‌تواند تولید درختان را دچار مشکلات جدی کند. اگر درخت‌میوه‌ای در مرحله گل‌دهی باشد، ‌بارش سیل‌آسا یا تگرگ می‌تواند به‌طور کامل آن را از بین ببرد. در بعضی مناطق کشور این اتفاق با درصد کمی می‌افتد، همانند بارش‌هایی که در روزهای اخیر با شدت بسیار زیاد و همراه با تگرگ اتفاق افتاد و برای کشاورزی استان بسیار نگران کننده بود.

سال زراعی از اول مهر شروع می‌شود و تا ۳۱ شهریور سال بعد ادامه می‌یابد. وضعیت آبی مناطق مختلف کشور برای برنامه ریزی کشاورزی بر اساس میزان بارندگی در سال زراعی ارزیابی می‌شود و به همین دلیل هم میزان کاهش یا افزایش بارندگی برای کشاورزان و متولیان این بخش دارای پیام خاصی است. رییس گروه تحقیقات هواشناسی مازندران میانگین بارش ۱۰ ماهه سال زراعی جاری منتهی به تیر ماه ۱۴۰۲ را ۴۴۱ میلی متر اعلام کرد و گفت: این آمار نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلند مدت که ۵۷۴ میلی متر بوده حدود ۲۳ درصد کاهش و نسبت به مدت مشابه سال زراعی گذشته که ۴۷۵ میلی متر بوده، حدود هفت درصد کاهش داشته است. محمد علی ملکی میانگین با بیان اینکه بارندگی خرداد و تیرماه به نسبت سال گذشته تا هفت برابر بیشتر به ثبت رسیده است، توضیح داد: اگرچه افزایش بارندگی در این ۲ماه که همزمان با رویش و خوشه گیری برنج به موقع و موثر بوده است، اما کشاورزان نباید نسبت به کشت دوم اقدام کنند.

وی با بیان اینکه وضعیت ذخیره آب پشت سدها و آب بندان‌های مازندران بر اساس آمار شرکت‌آب منطقه‌ای استان مطلوب نیست، توضیح داد: با توجه به شرایط خاص و ویژه آب و هوایی، بارش در حوضه دریای خزر همواره بر اساس پیش بینی‌ها تغییرات محسوسی می‌یابد، لذا شالیکاران که منابع آبی مطمئنی ندارند به هیچ عنوان نباید نسبت به کشت دوم بر اساس پیش بینی‌‎های بارندگی اقدام کنند. برنجکاری یکی از مهم ترین فعالیت کشاورزی در مازندران و منبع مهم درآمد کشاورزان استان است و با تولید بیش از یک میلیون تن، ۴۲ درصد برنج مورد نیاز کشور از این استان تامین می‌شود. رییس گروه تحقیقات هواشناسی مازندران، میانگین دمای هوای تیر ماه ۱۴۰۲ استان را ۲۰.۸ درجه سلسیوس اعلام کرد و گفت: این دما نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت تغییری نداشته است اما نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۲۲.۷درجه سلسیوس بوده، ۱.۹ درجه سلسیوس کاهش داشته است. محمد علی ملکی میانگین دمای هوای ۱۰ ماهه سال زراعی جاری مازندران منتهی به تیرماه امسال را ۱۱.۷ درجه سلسیوس عنوان کرد و ادامه داد: این دما نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که ۱۰.۳ درجه سلسیوس بوده حدود ۱.۴ درجه سلسیوس افزایش و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۱۰.۸ درجه سلسیوس بوده، ۹ دهم درجه سلسیوس افزایش داشته است.

رییس گروه تحقیقات هواشناسی مازندران گفت که بر اساس خروجی‌های مدل اقلیمی پژوهشکده اقلیم شناسی سازمان هواشناسی کشور، پیش بینی فصلی بارش و دمای هوای استان مازندران طی نیمه اول مردادماه تا نیمه آبان امسال نشان می‌دهد که میانگین بارش از مرداد تا نیمه شهریور، در محدوده نرمال تا کمتر از آن، از نیمه شهریور تا نیمه مهر نرمال تا کمتر از آن و از نیمه مهر تا نیمه آبان، در محدود نرمال تا بیش از آن پیش بینی می‌شود.

ملکی افزود: پیش بینی تغییرات دمای هوای استان مازندران نیز به این صورت است که میانگین دما در نیمه مرداد تا نیمه شهریور، تا یک درجه بیشتر از نرمال، نیمه شهریور تا نیمه مهر، در محدوده نرمال، نیمه مهر تا نیمه آبان، تا یک درجه کمتر از نرمال پیش بینی می‌شود.