مائده مطهری زاده
برنج مرغوب و درجه یک ایرانی (مازندرانی) آنقدر گران شد که حتی اغلب مصرفکنندگان مازنی هم دیگر قدرت خرید آن را ندارند و به عبارتی برنج از سفره بسیاری از ایرانیان پر کشید!
در شرایطی که حتی برنجِ هندی و پاکستانی هم با قیمتهای بسیار بالا به مردم فروخته میشود، برنج ایرانی هم با قیمتهای نجومی به کالایی لوکس تبدیل شده است که هرکسی از عهده تهیه آن برنمیآید.
اواخر آذرماه بود که سرپرست ادارهکل غله و خدمات بازرگانی مازندران از تخصیص ۵۵۰ تن برنج سفید نیمپز دانهبلند ۱۵۰۹ هندی به استان خبر داد.
سید محمد جعفری در نشست شورای کشاورزی مازندران در ساری اظهار کرد: این سهمیه، با پیگیریهای استاندار مازندران و در راستای حمایت از اقشار آسیبپذیر و همچنین براساس مجوز صادر شده از سوی شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران، با هدف کمک به تنظیم بازار و تأمین نیاز خانوارهای مازندرانی در استان فراهم شده است. او با اشاره به اینکه این محصول مطابق نرخ مصوب ستاد تنظیم بازار عرضه میشود، افزود: کیسههای برنج در انبارهای تحت پوشش ادارهکل غله و خدمات بازرگانی استان ذخیرهسازی شده و عرضه آن پس از تأیید کارگروه اقدام مشترک تنظیم بازار در سطح استان آغاز خواهد شد.
سرپرست ادارهکل غله و خدمات بازرگانی مازندران با بیان اینکه فرآیند توزیع با تأیید ستاد تنظیم بازار شهرستانها و معرفی عاملین خرید از سوی مدیریت جهاد کشاورزی در هر شهرستان انجام میشود، گفت:زمان نهایی توزیع این سهمیه میان عاملین خرید شهرستانها تا پایان دی ماه خواهد بود.
حالا در همین ارتباط مدیر بازرگانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران گفت: وزارت جهاد کشاورزی ۵۵۰ تن برنج خارجی به استان تخصیص داده است که با قیمت ۱۲۵ تا ۱۲۷ هزار تومان توزیع میشود.
ابراهیم قرباننژاد افزود: این برنجها بر مبنای سهمبندی جمعیتی هر شهرستان و از طریق فروشگاههای منتخبی که اصناف معرفی کرده است در اختیار مردم قرار میگیرد.
وی با بیان اینکه بسیج اصناف ظرفیت خود را در اختیار شهرستانها قرار داده تا توزیع بر اساس سهمیه انجام شود، گفت: در حال رایزنی هستیم تا ۱۸۰ تن برنج دیگر نیز به مازندران اختصاص داده شود.
مدیر بازرگانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران افزود: توزیع برنج در فروشگاههای منتخب آغاز شده است و تلاش میشود همه برنجها پیش از شب یلدا در استان توزیع شود.
بازار برنج ایرانی از اواخر سال گذشته تا امروز آرام نگرفته است. قیمت ارقام ممتاز شمالی از حدود ۱۸۰هزار تومان به بیش از ۳۵۰ هزار تومان رسیده و در برخی موارد از ۴۰۰ هزار تومان نیز گذشته است. کاهش تولید ناشی از کمآبی، رشد هزینههای نهادهها، لغو ناکارآمد محدودیت واردات و افزایش تقلب در بازار، باعث شده برنج ایرانی از کالای مصرفی به کالای سرمایهای تبدیل شود و خانوارها بهناچار به سمت برنجهای خارجی روی آورند.
از اواخر سال گذشته و بهویژه از حوالی عید نوروز، نشانههای افزایش قیمت در بازار برنج پدیدار شد. گزارشِ خبرگزاریها در ماههای نخست امسال نشان میدهد که از دیماه ۱۴۰۳ به بعد، قیمت برنج ایرانی، بهویژه ارقام ممتاز و معطر شمالی مانند هاشمی و صدری، روندی صعودی را طی کرده است. در بازارهای عمدهفروشی، نرخ هر کیلو از حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان آغاز شد و گاه به بیش از ۲۵۰ هزار تومان نیز رسید. این جهش قیمتی، درست در آستانه عید و فصل خرید خانوارها، فشار روانی زیادی بر مصرفکنندگان وارد کرد. کارشناسان این روند را حاصل ترکیبی از کاهش تولید داخلی، رشد هزینههای نهادههای کشاورزی و رفتارهای سوداگرانه در بازار دانستند.
سال زراعی گذشته برای شالیزارهای شمال کشور سالی آسان نبود. کمبود بارشها، محدودیت منابع آبی و اجرای الگوی کشت جدید موجب شد سطح زیرکشت در استانهای غیرشمالی بهشدت کاهش یابد. رئیس انجمن برنج ایران در گفتوگویی با ایسنا تأکید داشت که کشور برای جبران این کسری، به واردات حداقل یک و نیم میلیون تن برنج خارجی نیاز دارد. در کنار این عوامل، افزایش هزینههای تولید – از نهادههای کشاورزی تا دستمزد کارگر و حملونقل – سبب شده است بسیاری از کشاورزان از کشت ارقام پرهزینه صرفنظر کنند. در نتیجه، بازار داخلی برنج با کاهش محسوس عرضه روبهرو شد و همین امر، به رشد قیمتها دامن زد.
در سالهای گذشته، دولت برای حمایت از تولید داخلی، واردات برنج در فصل برداشت را ممنوع میکرد تا بازار از مازاد محصول داخلی اشباع شود. اما امسال با تصمیم هیأت وزیران، این محدودیت لغو شد تا واردات بهموقع، بازار را از التهاب خارج کند. با وجود این، گزارشهای میدانی خبرگزاریها نشان میدهد که لغو ممنوعیت واردات در عمل تأثیر محسوسی بر کاهش قیمتها نداشته است. کارشناسان معتقدند در شرایطی که تولید داخلی کاهش یافته و هزینههای تولید افزایش یافتهاند، تزریق واردات صرفاً میتواند نوسان را موقتاً مهار کند و نه آنکه بازار را به تعادل پایدار برساند.
در میانه سال جاری، بازار برنج ایران همچنان در وضعیت ناپایدار بهسر میبرد. قیمت این محصول به کیلویی ۳۳۰ تا حتی۴۰۰ هزارتومان نیز رسید و با توان خرید خانوارها همخوانی ندارد. بسیاری از خانوادهها به سمت برنجهای خارجی ارزانتر رفتهاند و مصرف برنج ایرانی را به مناسبتهای خاص محدود کردهاند؛ روندی که میتواند نشانهای از تغییر تدریجی در الگوی مصرف و حتی تهدیدی برای جایگاه برنج ایرانی در سفرهها باشد.
البته که در این مسیر تنها چالش، گرانی یا کمبود برنج ایرانی نیست، بلکه افراد بسیاری در این روزها با مخلوط کردن برنج ایرانی با خارجی و فروش آن به نام برنج ایرانی نیز ضربه خود را به بازار و مردم وارد میکنند و یا افرادی نیز با خریداری و احتکار بازار را از محصول خالی کردند که همه این موارد دست در دست هم شرایط بازار برنج ایرانی را با چالش مواجه کردند.
یک بُنَکدار فعال در حوزه فروش برنج در گفتوگویی، با اشاره به وضعیت بازار و پدیدههای اخیر در این صنف گفت: مواردی دیده شده که برخی فروشندگان، برنج خارجی را در کیسههای برنج ایرانی بستهبندی کرده و بهعنوان برنج ایرانی به فروش میرسانند. این مسئله در میان همه صنفها وجود دارد و صنف برنج نیز از آن مستثنی نیست. دلیل اصلی آن فاصله قیمتی زیاد بین برنج ایرانی و خارجی است. از سوی دیگر، با کاهش توان خرید مردم، برنج از کالای مصرفی به کالای سرمایهای تبدیل شده است و برخی افراد برنج را برای سرمایهگذاری نگهداری میکنند. همین موضوع موجب افزایش قیمت و در نتیجه، بروز تقلب در بازار میشود.
او افزود: برخی فروشندگان، برنج خارجی را با برنج ایرانی مخلوط میکنند یا حتی برنج خارجی را بهطور کامل در کیسه ایرانی میریزند. در مواردی نیز برنجهای ایرانی مانند شیرودی را با هاشمی مخلوط میکنند تا قیمت تمامشده کاهش یابد.
وی درباره نظارت بر بازار توضیح داد: اگر منظور از نظارت جلوگیری از تقلب باشد، دولت در این زمینه اقدامات خود را انجام میدهد. با این حال، در بحث قیمتگذاری، یکی از مشکلات این است که دولت بهصورت دستوری وارد میشود و اجازه نمیدهد بازار بهصورت آزاد عمل کند. وقتی دولت شرکتهای واردکننده را ملزم میکند که برنج ایرانی بخرند، این شرکتها نیز برنج را با قیمت بالا خریداری کرده و در نهایت با قیمت بیشتر به ما میفروشند که این موضوع در افزایش قیمت بازار تأثیر دارد.
او ادامه داد: در بحث مقابله با تقلب، همکاران ما در بخش نظارت واقعاً زحمت میکشند و اقدامات خوبی انجام میشود، اما حجم تقلب بسیار بالاست و ممکن است مواردی از چشم ناظران دور بماند. به عنوان مثال، زمانی جهاد کشاورزی اعلام کرد قیمت برنج ایرانی نباید بیش از ۲۵۰ هزار تومان باشد، اما این سیاست به دلیل اختلاف در هزینههای تولید، نتیجهبخش نبود و موجب افزایش تقلب شد. وقتی اقتصاد بهصورت دستوری اداره میشود، برخی مجبور میشوند برای بقا، تقلب کنند.
حالا در شرایطی که برنج درجه یک ایرانی، فاصله خود را با سفره ایرانیان بیشتر از قبل کرده است، قیمت برنج خارجی (هندی و پاکستانی) هم به تاسی از برنج ایرانی، با افزایش قیمت روبرو شده است تا خوردن برنج برای خانوارهای کم درآمد به یک آرزوی دست نایافتنی تبدیل شود!
