مائده مطهری زاده آفرود سواری یا سافاری یکی از گرانترین و پرهیجانترین تفریحاتی است که چند سالی ست طرفداران بسیاری یافته و روزبهروز بر محبوبیت آن اضافه میشود. یک اتومبیل شاسیبلند دو دیفرانسیل کافی است تا دیگر کوه و جنگل و کویری نباشد که ندیده باشید. یک کاروان هم باشید چه بهتر، حتما با یک […]
مائده مطهری زاده
آفرود سواری یا سافاری یکی از گرانترین و پرهیجانترین تفریحاتی است که چند سالی ست طرفداران بسیاری یافته و روزبهروز بر محبوبیت آن اضافه میشود.
یک اتومبیل شاسیبلند دو دیفرانسیل کافی است تا دیگر کوه و جنگل و کویری نباشد که ندیده باشید. یک کاروان هم باشید چه بهتر، حتما با یک گروه بیشتر خوش میگذرد؛ وقتی فرقی نکند آن کوهستانی که قرار است از دامنههای آن بالا بروید چه پوشش گیاهی دارد یا آن تپه ماهوری که قرار است با غرش سهمگین موتور یکییکی از دامنه پرشیب آن بالا بروید و به توانایی رانندگی خود ببالید و اصلا به فکر این نباشید که زمین زیر پایتان چه خزندگانی را زیر ماسهها پناه داده است. جنگلهای شمال هم لذت رانندگی زیر درختان سرسبز و سالخورده را به همراه دارد. هم فال است و هم تماشا؛ یا به معنایی هم لذت است و هم تخریب. عرصههایی که تا سالها نخواهند توانست رد تایر ماشینهای سنگین را ترمیم کنند و درختانی که ریشههای آنها زیر فشار و اصطکاک له میشود. آفرودسواری یا بیراههسواری در نبود قوانین و آموزش سالهاست که بلای جان طبیعت ایران شده است.
تاریخچه آفرود سواری به مسابقات اتومبیلرانی برمیگردد. مسابقات اتومبیلرانی مسابقاتی بودند اغلب در مسیرهای دشوار مانند گل، کویر، کوهستانها و… برگزار میشدند، بهتدریج این نوع مسابقات رونق گرفته و از آنجا که مسیر آن زیبا و بکر بود موردتوجه گردشگران نیز قرار گرفت. آرامآرام این ورزش تحت عنوان رانندگی خارج از جاده در بین جوانان محبوب شد و طرفداران زیادی پیدا کرد. امروزه آفرود سواری به فعالیت رانندگی خودرو در مناطق خارج از جادههای عمومی و ترکیبات آسفالتی اطلاق میشود. در این فعالیت، باید بر روی مسیرهای غیرمنظم مانند خاک، شن، سنگ یا مناطق دشوار و مرتفع رانندگی کرد.
مهمترین ویژگی این شاخه ورزشی هیجانانگیز بودن آن است. در این تفریح از خودروهای شاسیبلند (SUV) استفاده میشود که توانایی راننده در کنترل و هدایت خودرو در مسیرهای صعبالعبور حرف اول را میزند.
این خودروها معمولا قدرت مکانیکی بالایی دارند و مشخصاتی همچون سیستم ترمز ضد قفل (ABS)، کنترل استحکام (ESP)، سیستم توزیع الکترونیکی نیروی ترمز (EBD) و سیستم توقف اضطراری (HDC) دارند. این ویژگیها به خودرو این امکان را میدهند تا در آب، خاک، برف و سایر شرایط سخت و غیرمعمول مانور دهد. آفرود سواری میتواند به تجربه ماجراجویی هیجانانگیز در طبیعت کمک کند و امکان دسترسی به مناطقی که با خودروهای معمولی قابلدسترسی نیستند را فراهم میکند. اما این ورزش گران و لاکچری چالشهایی هم دارد که یکی از مهمترین آنها مضرات آفرود سواری برای طبیعت است. با باز شدن پای ماشین و موتور با لاستیک های سنگین و بزرگ به مناطق جنگلی مازندران برای تجربه لحظاتی لذتبخش برای گردشگران و مسافران بدون اینکه چهارچوب مشخصی داشته باشد به قیمت اثرات نامطلوب فرسایش و کوبیدگی شدید خاک و افزایش ریسک سیلخیزی، رشد نیافتن گیاه بهدلیل کوبیدگی خاک، ایجاد آلودگی هوا و آلودگی شدید صوتی و بهدنبال آن مزاحمت و کاهش امنیت منطقه برای حیات وحش، از بین رفتن برخی از حیوانات و مهاجرت اجباری برخی گونه ها تبدیل شده است. با وجود اینکه مازندران به دلیل شرایط جغرافیایی یکی از استانهای مساعد و به قول علاقهمندان به این ورزش، بهشت آفرود سواری است، اما حساسیتهای زیست محیطی و نزدیکی منابع طبیعی استان به خطوط بحرانی و آسیب پذیری، همواره آفرود سواری به عنوان یکی از تهدیدهای محیط زیست و منابع طبیعی شمرده میشود. سال ۹۸ بود که معاون وقت امور جنگل سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور با بیان اینکه تمامی عرصههای جنگلی و مرتعی کشور تحت مدیریت این سازمان است، گفت: سازمان جنگلها بینظمی در جنگل را نمیپذیرد و با آفرود سواری در جنگل برخورد قضایی میکند. عباسعلی نوبخت در اینباره اظهار داشت: اکنون در شرایط توقف بهرهبرداری از جنگلهای شمال قرار داریم و از پایان سال ۹۶ بهرهبرداری از جنگل به طور کلی متوقف شده است و جنگل با زادآوری و رویش و زایش گونههای گیاهی مواجه شده است و برای اینکه این تجدید حیات آسیب نبیند اجاره ورود خودرو به جنگل را نمیدهیم. وی ادامه داد: مدیران مناطق چهارگانه شمال در خصوص آفرود سواری در جنگل به دلیل آسیبهای وارده به جنگل حساسیت ویژهای دارند و هر کانون و سازمانی بخواهد اتومبیلرانی در جنگل راهاندازی کند متخلف شناخته شده و برایش پرونده تخلف صادر میشود. نوبخت ادامه داد: ما باید به استاندارهای لازم جهانی در جنگلهای هیرکانی دسترسی پیدا کنیم و اگر نتوانیم به هر دلیلی به استانداردهای لازم و مد نظر یونسکو نزدیک شویم قطعاً این فرصت و امتیاز از جنگلهای هیرکانی سلب خواهد شد.
برنامههای تفریحی مسافران بدون لحاظ کردن معیارهای زیست محیطی تنها برجا گذاشتن زخم ردپای چرخ خودروها بر پیکره طبیعت مازندران است
بهمن آقایی از فعالان بوم گردی و حوزه گردشگری در مازندران بر حفظ مسائل زیست محیطی در گردشگری تاکید دارد و گفت: برنامه گردشگری در این استان با استفاده از همان داشتههای طبیعی و بکر آن و رعایت مسائل زیست محیطی میتواند تجربههای لذتبخشی را برای مسافران و گردشگران در استان فراهم کند. وی افزود: ورود بی برنامه و بدون چارچوب هدفمند در تفریحات گردشگری در قالب تورهای آفرود و موتورسواری ضربه زننده به این بخش است. آقایی ادامه داد: برنامههای تفریحی مسافران بدون لحاظ کردن معیارهای زیست محیطی تنها برجا گذاشتن زخم ردپای چرخ خودروها بر پیکره طبیعت مازندران است. وی از انجام آفرود با عنوان «آزادگشت» ذکر کرد و گفت: برنامههای تفریحی باید کنترل شده و با رعایت چهارچوبهای حفظ محیط زیست انجام شود که متاسفانه رویه فعلی برخی آفرود بازان در استان خارج از این قوانین است. مهران حسنی یکی از فعالان حوزه گردشگری که معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران در سوابق مدیریتی او قرار دارد نیز در این خصوص گفت: آفرود از جمله برنامههای تفریحی مورد علاقه گردشگران است که این روزها نیز طرفداران خاص خود را دارد. وی از آفرود به عنوان علاقه نوظهور تفریحی گردشگران و مسافران در این استان نام برد و گفت: هنوز سازمانی به عنوان متولی صدور برگزاری آفرود توسط آژانسها و دفاتر مسافرتی وجود ندارد و تنها برگزار کننده هستند. حسنی با اشاره به اینکه آماری از تعداد دفاتر و آژانسهای مسافرتی فعال مازندران در برگزاری تورهای آفرودی وجود ندارد، افزود: به دلیل مشخص نبودن چهارچوب و ضوابط خاص در برگزاری این برنامهها، افراد و گروههای آفرود باز، آزادانه فعالیت میکنند. وی با قبول آسیب دیدگی محیط زیست استان به خاطر فعالیت آفرودها، ادامه داد: حذف و یا برچیدن این نوع فعالیتهای تفریحی گردشگری در استان تنها پاک کردن صورت مساله است و باید راه حلی برای آن تدبیر کرد. این فعال حوزه گردشگری مازندران که نبود کمیته و کارگروهی برای ساماندهی فعالیتهای آفرود در مناطق جنگلی و محیط زیست استان را ضعف پیش رو برای گردشگری دانست و افزود: کمیتهای متشکل از دستگاههای متولی و مرتبط از جمله استانداری، منابع طبیعی، میراث فرهنگی و محیط زیست با تعیین مکانها و مسیرهای مشخص برای برگزاری آفرود میتواند در کاهش آسیبهای زیست محیطی تاثیرگذار باشند. وی تاکید کرد: برای حادتر نشدن این آسیب زیست محیطی باید برای تشکیل چنین مجموعهای هر چه زودتر اقدام شود تا سرنوشت فعالیت آفرودبازان در فضاهای جنگلی مازندران مشخص شود. در این میان اقدام اخیر فرماندهی نیروی انتظامی شهرستان سوادکوه در راستای اجرای طرح برخورد با خودروهای آفرودی در این شهرستان موضوع قابل بحثی است به طوری که فرمانده انتظامی سوادکوه از توقیف ۲۴ خودروی تغییر وضعیتی در اجرای طرح برخورد با خودروهای آفرودی در آن شهرستان خبر داد. سرهنگ سعید مهدوی گفت: با توجه انجام تغییرات غیر قانونی در ظاهر خودروها و ایجاد آلودگی صوتی و همچنین مزاحمت برای دامداران در مناطق کوهستانی و مراتع دامی و پیشگیری از تخریب محیط زیست توسط تعدادی از جوانان آفرود سوار، اجرای طرح جمع آوری خودروهای تغییر وضعیت داده شده، در دستورکار ماموران انتظامی قرار گرفت. وی افزود: در اجرای این طرح، ماموران انتظامی پاسگاه ورسک و یگان امداد این شهرستان در اقدامی عملیاتی ۲۴ خودرو که در آن تغییرات وضعیتی ایجاد شده بود را در مناطق بالادستی شناسایی و توقیف کردند. فرمانده انتظامی سوادکوه با اشاره به معرفی رانندگان خودروهای توقیفی به مرجع قضایی، تصریح کرد: هرگونه تغییر در وضعیت ظاهری خودرو طبق قانون نقص فنی محسوب شده و در صورت مشاهده خودروی مورد نظر متوقف خواهد شد.
تخریب ایلراهها
سه سال قبل از این نیز مدیر وقت امور عشایری مازندران نسبت به ورود و تردد خودروهای آفرود در ایلراههای استان هشدار داده و گفته بود: بخش زیادی از ایلراههای عشایری استان با تردد خودروهای آفرود تخریب میشود. حجت الله شعبانی در جلسه شورای عشایر مازندران که با حضور معاون وقت وزیر جهاد کشاورزی و رئیس وقت سازمان امور عشایر ایران در ساری برگزار شده بود، به وجود ۹۴۲ کیلومتر ایل راه و یکهزار و ۲۶۵ کیلومتر مسیر مالرو در مناطق مختلف استان اشاره کرد و افزود: اگرچه برخی از دهیاران و اعضای شورای اسلامی با هماهنگی بخشداران و فرمانداران شهرستانها، مانع حضور آفرود سواران به ایل راهها میشوند، اما ورود و تردد آنان همچنان تداوم دارد وی با بیان اینکه هر ساله آفرود سواران با تخریب جادهها مشکلات زیادی را برای کوچ، جابهجایی و نقل و انتقال محصولات دامداران عشایر به وجود میآورند، گفت: علاوه بر این، هزینه سنگینی هم برای بازسازی و ترمیم مسیرهای تخریب شده متوجه اداره امور عشایر استان است.
طبیعت بیصاحب
پیشنیاز فهم نوع تخریب آفرود یا بیراهه رفتن با اتومبیل در عرصههای طبیعی این است که بدانیم طبیعت در هر منظر تنها آن چیزی نیست که به چشم میبینیم. موجودات بسیاری در این طبیعت زندگی میکنند که هیچگاه خودشان را به ما نشان نمیدهند. طبیعت تنها جانداران و گیاهان نیستند و حتی باکتریها و خاکی که زیر پا کوبیده میشود هم در این اکوسیستم نقشی حیاتی دارند. «محمدعلی یکتانیک» فعال محیط زیست از مکانهای مخصوصی در نقاط دیگر دنیا مثال میآورد که برای این ورزش در نظر گرفته شده است: «متاسفانه استفاده از طبیعت در ایران هم مجانی است و هم بیصاحب» و این در حالی است که ما در ایران با یک اکوسیستم شکننده طرف هستیم که این اکوسیستم با آفرود به سرعت از بین میرود. یکتانیک از زخم رد تایر ماشینها روی خاک میگوید که تا سالها باقی میماند و باعث میشود آن خاک هیچوقت شرایط ایدهآلی برای رشد بذر گیاه نداشته باشد چون له شدن خاک روی بافت و زهکش آن تاثیر میگذارد: «اگر بذری هم باشد دیگر توانایی رویش نخواهد داشت. با توجه به اینکه کشور ما در عرض خشک و نیمه خشک قرار دارد به همین دلیل در فصل خشک تابستان گیاهان خزان میکنند. بعضی از آنها هم رویش بهاره دارند و البته اگر بارشها نباشند رویش نخواهند داشت اما ریشه آنها در زمین است و باید بستر برای رشد آنها آماده باشد. در حالی که کوبیده شدن خاک بستر رشد این گیاهان را از بین میبرد.» طبیعت شمال کشور هم مانند هر اکوسیستمی شکننده و در هم گره خورده است. شاید همه فکر کنیم همینکه روی درخت یادگاری ننویسیم و برگهای آن را نکنیم در حال رعایت مسائل زیستمحیطی هستیم. اما یکتانیک حتی قدم زدن و کوبیده شدن خاک پای درختان را هم برای سلامت آنها مضر میداند چه رسد به کوبیده شدن خاک اطراف آنها توسط اتومبیلهایی که بیمحابا میتازند: «در همه جای دنیا میبینید در پارک زیر درخت نیمکت نمیگذارند. چون گیاه از آنجا در حال جذب و تصفیه آب است و از فعلوانفعالات باکتری و قارچی غذا درست میکند. در شعاع اطراف طوقه درخت که ریشهها در آن قرار دارند هم نباید با له کردن خاک را خفه کنیم. با این کار شاید به سرعت درخت بیمار نشود اما شمارس معکوس از بین رفتنش آغاز میشود.»
