وقف سنتی حسنه در تاریخ است که در بسیاری از فرهنگها و مردم، با شیوههای مختلف اجرا میشده است اما در دین اسلام و برابر آیه شریفه «و فی اَموالِهِم حقٌ مَعلُومٌ لِلسّائِلِ وَ المَحرُوم» که در آیه ۲۰ سوره ذاریات برای توصیف «متقین» فرمود «در اموال آنان (پرهیزگاران) حقی معین برای نیازمندان و محرومان است»، جایگاهی ویژه و مقدس نزد شیعه و سنی دارد.
وقف در معنای عام خود به معنی بخشش پول یا ملک یا درآمد ملک، به شخص یا موسسه غیرانتفاعی است که منافع مترتبه این بخشش را به مصرف خاصی برساند و به شخصی که وقف کند «واقف» گفته میشود.
در ایران نیز بهعنوان یک کشور مذهبی با محوریت دین مبین اسلام، سنت وقف از مدتها قبل به صورت قانون درآمد و پس از انقلاب نیز مجموعهای با نام اوقاف شکل گرفت تا بر اجرای دقیق نیت واقف نظارت و این مسیر را تسهیل کند.
بهطور سنتی وقفها برابر نیت واقفان هزینه در اموری چون توجه به طلاب علوم دینی، تأسیس و تأمین مساجد، تکایا و مدارس دینی و برخی مسائل زیربنایی شریعت را شامل بود اما امروزه و با گسترش اجتماعات و همچنین افزایش حوزههایی که نیاز به توجه ویژه دارند از قبیل حوزه آموزش، سلامت و نظایر آن، موضوعی به حوزه وقف افزوده شد که با عنوان «وقفهای نوظهور» شناخته میشود. لازم است هم رسانهها و هم ادارهکل اوقاف مازندران، گیلان و گلستان در آشنایی افکار عمومی با این زمینههای جدید برای وقف که اتفاقاً بسیار مورد توجه عمومی قرار دارد و قاطبه مردم هم با آن، موافقت و همراهی دارند، بیش از گذشته فعال باشند.
امروز و در آستانه بازگشایی مدارس همه میدانیم که نیاز به اقلامی از قبیل لباس، کیف، کفش و نوشتافزار برای هر دانشآموزی، لازم است به شکلی که بدون وجود این اقلام، فرایند یادگیری مختل خواهد شد اما در همین شرایط و به دلیل گرانی این اقلام، خانوادههایی هستند که توان تأمین آن را ندارند.
اداره اوقاف برابر قوانین و دستورالعملهایی که دارد سالانه کمکهایی در این بخش ارائه میکند اما نیاز افراد و خانوادههای کمبضاعت در سه استان شمالی بسیار بیش از توان فعلی اداره اوقاف است که شرعاً و قانوناً موظف است برابر نیّت واقف عمل کند و مثلاً اگر نیت واقف، هزینه درآمد مورد نظر در عزاداری حضرت سیدالشهدا است، اداره اوقاف اجازه ندارد درآمد مورد نظر را در مسیر و مجرایی دیگر هزینه کند.
حجتالاسلام ابراهیم حیدری مدیرکل اوقاف مازندران در همین زمینه از توزیع ۴۰۰ بسته آموزشی در قالب طرح مهر تحصیلی بین دانشآموزان کمبرخوردار استان خبر داد و گفت: ارزش هر بسته تحصیلی ۵۰۰ هزار تومان است که با کمک بهزیستی و کمیته امداد امام خمینی (ره) به دانشآموزان جامعه هدف اهدا میشود. حجتالاسلام ستار علیزاده مدیرکل اوقاف استان گیلان نیز با اشاره به اجرای طرح مهر تحصیلی در آستانه بازگشایی مدارس گفت: ۸۰۰ بسته لوازمالتحریر و وسایل کمکآموزشی تهیه شده و در اختیار دانشآموزان قرار میگیرد که ۵۰۰ بسته متعلق به دانشآموزان مقطع ابتدایی و ۳۰۰ بسته متعلق به دانشآموزان دوره متوسطه است.
البته همانگونه که گفته شد نیازها در حوزه آموزش بیش از این تعداد است و درچنین شرایطی ما نیاز به واقفان جدید برای این عرصههای جدید ازقبیل حوزه بهداشت، درمان و آموزش داریم و جای خوشحالی است که بسیاری از خیّرین بهصورت موردی و مقطعی در این حوزهها ورود میکنند و در تأمین تجهیزات مورد نیاز مراکز درمانی و همچنین خرید اقلام و لباس دانشآموزان گام بر میدارند و اصطلاح خیّران مدرسهساز و مدرسهیار و خیّران حوزه سلامت تأییدی بر این مدعا است. نکته مهم درخصوص وقفهای نوظهور و ورود واقفان به حوزههای درمانی یا تأمین اقلام کمکآموزشی برای دانشآموزان نیازمند در مناطق کمبرخوردار این است که میتواند با مشارکت خیّر و تنظیم وقفنامه تبدیل به یک فرایند مستمر و پایدار شود و از شکل موقتی و مقطعی بیرون آید. نکته آخر که لازم است مورد توجه ویژه ادارهکل اوقاف و امور خیریه باشد این است که حتی نسل جدید و طبقه جوان که گرایشهای مذهبی به شکل سنتی ندارند نیز نسبت به مشارکت در وقفهای نوظهور ازجمله توجه به تأمین اقلام مورد نیاز دانشآموزان در مناطق محروم، حساسیت و حتی اشتیاق دارند و از آن استقبال میکنند و لازم است این موضوع به شکلی هوشمندانه و در جلسات حضوری برایشان تبیین گردد تا از این ظرفیت بهدرستی استفاده شود.
