سبک زندگی مدرن و ماشینی عصر جدید، باعث شده است تا انسان از طبیعتِ خود که همانا داشتن تحرک کافی بوده است فاصله بگیرد که اینجا دقیقا نقطه آغاز بیماریهاست. به تازگی سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام کرده است که ۶۰ تا ۸۵ درصد مردم جهان، چه در کشورهای توسعهیافته و چه در کشورهای در حال توسعه، سبک زندگی کمتحرک دارند. بهعلاوه، مشخص شده است که دوسوم کودکان به اندازه کافی فعال نیستند که این امر در آینده برای سلامتی آنها پیامدهای جدی دارد. کم تحرکی یکی از ۱۰ علت اصلی مرگ و میر در سراسر جهان است، به طوری که سالانه مرگ تقریبا ۲ میلیون نفر را میتوان به نداشتن فعالیت بدنی کافی نسبت داد.
به سبک زندگی کمتحرک یا کم تحرکی به انگلیسی Sedentary lifestyle میگویند. کمتحرکی به این معنی است که در طول روز فعالیت کافی ندارید و اغلب نشسته یا دراز کشیدهاید. اگر به وضعیت خود یا اعضای خانواده دقت کنید، متوجه میشوید که در بیشتر ساعات روز در حال کار کردن با لپتاپ و موبایل، تماشای تلویزیون یا انجام بازیهای ویدیویی هستید. از سوی دیگر، همیشه برای رفت و آمد از مترو، اتوبوس یا اتومبیل استفاده میکنید یا به دلیل شغلتان مجبور هستید برای مدت طولانی پشت میز بنشینید. چاقی، بیماریهای جسمی و مشکلات مربوط به سلامت روان از جمله عوارض کم تحرکی برای بدن و روان ماست. در کمال ناباوری زنان مازندرانی این روزها در معرض شدیدترین عوارض کم تحرکی از جمله چاقی، فشار خون، دیابت، پوکی استخوان و … هستند. این در حالی است که در گذشتههای نه چندان دور، زنان مازندرانی به ویژه بانوان روستایی، به دلیل سبک زندگی پرتحرک، کمتر در معرض خطرِ مرگ بر اثر فشار خون و دیابت و … قرار داشتنند.
کارشناسان تغذیه معتقدند امروزه در سبد غذایی تمامی افراد غذاهای فرآوری شده و فوق فرآوری شده جای خود را باز کردهاند که تهدیدی برای سلامتی مصرفکنندگان محسوب میشود و در این بین زنان مازندرانی از نظر اضافه وزن و چاقی وضعیت خوبی ندارند و این موضوع عاملی مهم در ابتلای آنان به بیماریهای غیرواگیر و بزرگترین اخلالگر سلامت این قشر از جامعه است.
این روزها غذاهای فرآوری شده سروصدای زیادی پیدا کردهاند. غذاهای فرآوری شده مقصر همه چیز هستند، از افزایش خطر ابتلا به چاقی و بیماری قلبی گرفته تا سرطان و دیابت نوع ۲، و همچنین انواع دیگر اثرات مضر برای سلامتی. اما آیا واقعاً این مقام شرور شایسته است؟ موضوع پیچیدهتر از آن چیزی است که به نظر میرسد، زیرا تعریف رسمی از غذاهای فرآوری شده وجود ندارد. آنها در طیفی گستردهای قرار دارند که از مواد حداقل فرآوری شده مانند کنسرو تا فرآوری شده همچون چیپس نمکی، هات داگ و حتی محصولات پخته شده بسته بندی شده را در برمیگیرد و این غذاها به عنوان متهم ردیف اول چاقی زنان استان مازندران و تهدیده کننده سلامت آنان قلمداد شود.
در این پیوند معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران گفت: در ارزیابیهای صورت گرفته بیشتر از ۷۰ درصد از زنان بالای ۱۸ سال مازندران دچار چنین وضعیتی هستند. وی گفت: زنان به دلیل اینکه بیشتر پیرو سبک زندگی شهرنشینی قرار گرفتند شاهد چنین وضعیتی از نظر چاقی در آنها هستیم.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران ادامه داد: پیشتر و در زمانهای گذشته که زندگی مردم استان تحتالشعاع زندگی شهرنشینی قرار نداشت و سبک زندگی مردم به همان زندگی روستایی و پرتحرک خلاصه میشد کمتر شاهد بروز چاقی و اضافه مردم استان بودیم اما اکنون با تغییر شیوههای زندگی و غالب شدن زندگی شهرنشینی شاهد بروز چنین معضلات بهداشتی در این استان هستیم. وی از چاقی و اضافه وزن به عنوان اصلیترین عامل در بروز و ابتلای افراد به بیماریهای غیرواگیر عنوان و خاطرنشان کرد: دیابت به عنوان یکی از این بیماریهای غیرواگیر اکنون افراد زیادی در این استان را درگیر خود کرده به طوری که بیش از ۲۰۰ هزار بیمار دیابتی در این استان شناسایی شده است.
صفری عربی ادامه داد: البته با توجه به اینکه نیمی از افراد مبتلا به دیابت از بیماری خود مطلع نیستند آمار مبتلایان به این بیمار در مازندران فراتر از این رقم است که اصلاح الگوی زندگی، داشتن فعالیت فیزیکی منظم، تغذیه مناسب، کنترل وزن و عدم مصرف نمک در جلوگیری از فشارخون بالا موثر است.
وی بیماری قلبی و عروق را عامل اصلی مرگ در مازندران و کشورهای جهان عنوان کرد و ادامه داد: روزانه تعدادی از هم استانیهای ما بر اثر ابتلا به سکته قلبی و مغزی فوت میکنند که ردپای چاقی در این افراد دیده میشود. چاقی، دیابت، فشار خون، بیماریهای غیرواگیری که بسیاری از بانوان استان مازندران به آن دچار هستند و در این میان دیگر سن و سال معنایی ندارد و از بانوی جوان گرفته تا میانسال و سالمند حداقل به یکی از این بیماریهای پرخطر مبتلا هستند.
در تعریف علوم پزشکی، مرگ در سنین ۳۰ تا ۷۰ سال چه برای مردان و چه برای زبان به عنوان مرگ زودرس قلمداد میشود.
توجه به شاخصهای مربوط به این تعریف زمانی اهمیت دوچندان مییابد که بدانیم سن امید به زندگی در کشور به بیشتر از ۷۵ سال رسیده و در این میان به طور سنتی سن امید به زندگی زنان در ایران همواره بیشتر از مردان بوده است.
افزایش آمار ابتلا به بیماریهای غیرواگیر همچون دیابت و فشار خون را که عمدتا به بروز سکتههای قلبی و مغزی و در نهایت مرگ و میر منجر میشود، مهمترین دلیل افزایش آمار زودمرگی زنان در مازندران است.
با استناد آخرین کار تحقیقاتی وزارت بهداشت در خصوص بررسی وضعیت سلامت مردم که در سال ۱۳۹۵ انجام شد در این طرح تحقیقاتی که به صورت رندومی وضعیت جمعی از بانوان مازندران مورد ارزیابی قرار گرفت، نتایج به دست آمده نشان دهنده وضعیت ناخوشایند سلامت این قشر است.
بر اساس نتایج به دست آمده ۴۴ درصد از زنان مازندرانی دچار چاقی هستند، ۸۰ درصد آنها بیشتر از حد مجاز نمک مصرف میکنند، کلسترول خون ۳۲ درصد زنان ۲۵ سال به بالای استان از خط قرمز گذشته است، ۳۶ درصد زنان در این سن و سال به فشار خون و ۱۶ درصد هم به دیابت یا همان قند خون مبتلا هستند.
این آمار و ارقام در حالی است که هنوز بخش عمدهای از زنان مازندران از بیماریهای غیرواگیری که به آن مبتلا هستند، آگاهی ندارند که خود یکی از مشکلات در مسیر کنترل و درمان این نوع بیماریها به شمار میرود.
مثلا در حالی که ارزیابی وزارت بهداشت آمار زنان مبتلا به فشار خون را ۱۰۳ هزار و دیابت را ۷۶ هزار برآورد کرده، ولی پیش بینی ها روی این منوال قرار داشت که دستکم ۲۸۰ هزار نفر به فشار خون بالا و ۱۸۰ هزار نفر هم به دیابت مبتلا باشند که بیش از ۲ برابر است.
۲ سوم مرگ و میر زنان مازندران ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی است که چاقی، کم تحرکی، کلسترول بالا، فشار خون بالا و دیابت از عوامل خطر بیماریهای غیر واگیر به شمار میروند.
بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ استان مازندران حدود سه میلیون و ۳۰۰ هزار نفر جمعیت دارد که نیمی از آنان را زنان تشکیل میدهند.
همچنین در حالی که میانگین جمعیت روستائی کشور کمتر از ۳۰ درصد است، در استان مازندران همچنان بیش از ۴۲ درصد جمعیت در روستاها زندگی میکنند.
روستاییان که به دلیل انجام فعالیت و کار در مزرعه و کشاورزی در زمانی نه چندان دور از جمله افراد پرتحرک به شمار میرفتند و این مساله در بانوان این مناطق شدت بیشتری داشت اما گسترش مدل زندگی شهرنشینی به همراه تبعیت از تغذیه ساکنان شهرها در روستاها باعث شده تا عواقب ناشی از آن که همان ابتلا به بیماریهای غیرواگیر است، گریبانگیر زنان این مناطق شود. وضعیت نگران کننده سلامت مازندرانیها باعث شده تا سالهای اخیر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران برای افزایش شاخص سلامت و کاهش مرگ و میر ناشی از بیماریهای غیرواگیر تهیه سند کاهش عوامل خطر این دسته از بیماریها در استان را تدوین بکند. در این سند سعی شده تا با استفاده از ظرفیت تمام دستگاههای اجرایی مرتبط با حوزه سلامت، با عوامل اصلی خطرآفرین برای سلامت جمعیت استان مقابله شود تا وضعیت مناسب سلامتی را برای افراد استان مازندران ایجاد کرد.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
