مگر جهان چند جنگل به ارزشمندی و دیرینگیِ هیرکانی دارد که نخواهیم برای مراقبت از آن هزینه کنیم و چند فروند هواپیمای آبپاش نظیرِ AT-8T ترکیه برای مواظبت از این میراث طبیعی جهانی خریداری کنیم؟! آنطور که گزارشهای میدانی، عکسها و فیلمهای خبرنگاران حاضر در منطقه در این چند روز نشان داد، هوایپمای ایلوشن به دلیل وزن بالا، ناتوانی پرواز در ارتفاعات پایین، کاربری نظامی و عدم تعریفِ کاربری اطفای حریق، نتوانسته است چندان در خاموش کردن آتش جان الیت موثر واقع شود و این در حالی است که از زمانِ اضافه شدنِ دو فروند هواپیمای آب پاش سبک ترکیه به ناوگان عملیات اطفای حریق از دو روز گذشته، توفیقات بسیار خوبی در خاموش کردن آتش در این منطقه از جنگلهای هیرکانی حاصل شد.
این هواپیماها به دلیل سبک بودن، قدرت مانور و انعطاف پذیری بسیار بالایی دارند و توانایی این را دارند که آتش را به صورت نقطهای در هرکجا که رویت میکنند هدفِ آب پاشی قرار دهند.
حالا خوشبختانه امروز تنها ۲ روز پس از عملیات سنگین اطفای حریق آتش سوزی جنگل مرزن آباد چالوس، آسمان الیت آبی و صاف است؛ که این مهم نشانهای از فروکش کردن شعلههایی که روزها هیرکانی را درگیر کرده بود، است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی و رییس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در همین راستا با اشاره به روند نگرانکننده حریق در جنگلهای کشور گفت: در هشتماهه امسال ۲ هزار و ۱۰۲ مورد آتش سوزی در عرصههای طبیعی نقاط مختلف کشور ثبت شده است.
رضا افلاطونی در تشریح وضعیت آتش سوزیهای اخیر در جنگلهای هیرکانی به ویژه منطقه الیت در مازندران اعلام کرد: خشکسالی شدید و انباشت لاشبرگ خشک شرایط تکرار حریقها را به زنگ خطری جدی تبدیل کرده است.
وی ادامه داد: ۸۳ درصد مساحت کشور عرصههای ملی است و مدیریت این گستردگی نیازمند تقویت نیروی انسانی، تجهیزات و اعتبارات است.
رییس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با انتقاد از اینکه ارزش زیستی منابع طبیعی هنوز جایگاه واقعی خود را در تصمیمسازیها پیدا نکرده گفت: هر درخت ارزش یک زندگی را دارد و نباید با محاسبات اقتصادی با آن برخورد شود.
وی با تأکید بر خشکسالی بیسابقه و ۶۳ روز بیبارشی در جنگلهای شمال گفت: این شرایط آسیبپذیری جنگلها را افزایش داده و خطر بروز حریق را تشدید کرده است.
افلاطونی خاطرنشان کرد: مدیریت ریسک در جنگلها باید با حساسیت بیشتری دنبال شود. اکنون آتش سوزی گسترده الیت، استاندار و برخی مسوولان استانی و کشوری را به صرافت انداخته است تا تدبیر تازهای بیندیشند، این در حالی ست که دلسوزان و فعالان منابع طبیعی سالهاست، جای خالی تجهیزات روز اطفای حریق را برای چنین مواقع حساس و بحرانی متذکر شده بودند!
استاندار مازندران همزمان با بازدید از منطقه حریق جنگلهای کارمزد سوادکوه از تقسیمبندی استان به سه منطقه و ایجاد پایگاههای تخصصی اطفای حریق خبر داد.
مهدی یونسی رستمی با اشاره به همزمانی وقوع پنج آتشسوزی در استان گفت: متاسفانه در پنج نقطه استان از جمله سوادکوه، کلاردشت، مرزنآباد، گلوگاه و عباسآباد آتشسوزی رخ داد که خوشبختانه با کمک نیروهای امدادی و همراهی مردم بومی به خوبی مهار شد.
استاندار مازندران از برنامهریزی جدید برای مقابله با آتشسوزی خبر داد و گفت: استان را به سه قسمت شرق، مرکز و غرب تقسیم میکنیم و در هر قسمت یک پایگاه اطفای حریق ایجاد میشود. یونسی رستمی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از فناوریهای نوین افزود: تکنولوژی پیشرفته نیاز امروز کشور است تا منابع طبیعی حفظ شود. ما باید تمام تجهیزات لازم برای اطفای حریق را فراهم کنیم. همچنین رییس سازمان حفاظت محیط زیست نیز در پیامی نوشت: باید واقعیت را پذیرفت. واقعیت این است که در موقعیت بحران، نیازمند مرکزی تخصصی با بودجه و امکانات مناسب برای اطفای حریق عرصههای طبیعی هستیم. مرکزی تخصصی که اولا محل گردآوری دانش و تجربه اطفای حریق در مناطق و شرایط مختلف باشد، نیروی آموزشدیده و تجهیزات کافی در اختیار داشته باشد، به ابزارهای پایش مجهز باشد.
جنگل، مرتع و سایر عرصههای طبیعی زیرساختهای طبیعی مهم کشور محسوب میشوند و فلسفه وجودی سازمانهایی همچون حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی نیز حفاظت از همین زیرساختهای طبیعی و حیاتی بوده و هست.
در موضوع آتشسوزی جنگل الیت در محدوده منطقه حفاظت شده چهارباغ در استان مازندران، تلاشهای محیطبانان، جنگلبانان، نیروهای امدادی، نیروهای نظامی و داوطلبان مردمی که با وجود تمامی دشواریها در میدان مشغول اطفای حریق هستند قابل تقدیر و ارزشمند است.
به احترام این عزیزان تمام قد میایستم و از تلاشهای آنها برای حفظ ذخایر ارزشمند طبیعی تشکر میکنم. پس از حضور در منطقه و بازدید میدانی از وضعیت، ضرورت دارد گزارشی دقیق و مستند از آنچه گذشت، تهیه شود. اما آنچه بیش از هر چیز به عنوان یک نیاز جدی در کشور مطرح است و در ماجرای آتشسوزی الیت نیز بار دیگر این نیاز عیان شد، وجود یک مرکز تخصصی و مشترک برای اطفای حریق عرصههای طبیعی است. باید این واقعیت را بپذیریم که اولا شرایط خشکسالی انباشته، تغییر الگوی بارش و افزایش میانگین دمای عمومی کشور شرایطی بسیار حساس و شکننده را برای عرصههای طبیعی از جمله جنگل و مرتع رقم زده تا جایی که هر حریق کوچکی را به سرعت گسترش خواهد داد.
از سوی دیگر، با وجود تجربیات متعدد حریق در کشور و البته تلاشهای بیشمار افراد مختلف (چه در سازمانها و دستگاهها و چه داوطلبان مردمی) به نظر میرسد هنوز مستندنگاری علمی، اندوختن دانش و گردآوری تجهیزات، امکانات و بودجههای لازم برای اطفای حریق این عرصهها به شکلی هماهنگ و سازمانیافته انجام نشده است. با خبر هستم که سازمان منابع طبیعی از دهه ۱۳۹۰ تلاشهای ارزندهای را برای راهاندازی پایگاههای اطفای حریق منطقهای انجام داده است. همچنین همکاران سازمان حفاظت محیط زیست نیز با آموزش، تامین تجهیزات و ساماندهی نیروهای داوطلب در برخی مناطق حادثهخیز کشور به علاوه راهاندازی سامانه هوشمند تشخیص آتشسوزی در برخی مناطق مهم تلاشهای قابل تقدیری انجام دادهاند.
اما باید واقعیت را پذیرفت. واقعیت این است که در موقعیت بحران، نیازمند مرکزی تخصصی با بودجه و امکانات مناسب برای اطفای حریق عرصههای طبیعی هستیم. این موضوع را در بازدید اخیرم از عملیات اطفای حریق جنگل الیت نیز بیان کردم و به زودی نیز در گزارشی که خدمت ریاست محترم جمهوری ارایه خواهم کرد، پیگیری راهاندازی چنین مرکزی را انجام خواهم داد. مرکزی تخصصی که اولا محل گردآوری دانش و تجربه اطفای حریق در مناطق و شرایط مختلف باشد، نیروی آموزشدیده و تجهیزات کافی در اختیار داشته باشد، به ابزارهای پایش مجهز باشد و در نهایت قادر به سازماندهی سریع نیروها و تجهیزات در واکنش به حوادث آتشسوزی در عرصهها باشد. چنین مرکزی یک نیاز مهم و مبرم برای کشور در شرایط فعلی است و راهاندازی این مرکز نباید فقط یک آرزو باشد.
امیدواریم با خاموش شدنِ آتشِ الیت، شعلههای اراده مسوولان و متولیان امر برای ایجاد پایگاههای اطفای حریق با مجهزترین لوازم و هواپیماهای آب پاش مخصوص اطفای حریق، خاموش و آموزههای الیت فراموش نشود تا ایران و هیرکانی دیگر شاهدِ به راه افتادن چنین جهنمهایی در این عرصههای ارزشمند ملی نباشد!
- نویسنده : مائده مطهری زاده
