بالا آمدن آب دریا و پیشروی آن در سواحل به عنوان یکی از جلوههای تغییرات آب و هوا، همواره مقاصد ساحلی را تهدید میکند. سیلاب و آبگرفتگی مناطق ساحلی، فرسایش سواحل، آسیب دیدن زیرساختها، تخریب تاسیسات ساحلی و افزایش مخاطرات انسانی همگی از تهدیدهایی است که بالاآمدن آب دریا را سبب میگردد. دریای مازندران به […]
بالا آمدن آب دریا و پیشروی آن در سواحل به عنوان یکی از جلوههای تغییرات آب و هوا، همواره مقاصد ساحلی را تهدید میکند. سیلاب و آبگرفتگی مناطق ساحلی، فرسایش سواحل، آسیب دیدن زیرساختها، تخریب تاسیسات ساحلی و افزایش مخاطرات انسانی همگی از تهدیدهایی است که بالاآمدن آب دریا را سبب میگردد. دریای مازندران به عنوان بزرگترین دریاچه جهان نیز از تغییرات آب و هوا تاثیر پذیرفته است.
بررسی روندهای پیشین نوسانات دریای مازندران و پیش بینی روندهای آتی آن، افزایش سطح آب و پیشروی آن در مناطق ساحلی را نشان میدهد. تراکم جمعیتی و تمرکز بالای تاسیسات و امکانات مسکونی و تفریحی از یک سو و رعایت نکردن حریم واقعی دریا از سوی دیگر احتمال خطرات زیست محیطی و اقتصادی – اجتماعی بالا آمدن آب دریای مازندران در مقاصد ساحلی را افزایش داده است.
پسروی دریا سبب افزایش سطح خشکیهای ساحلی به تناسب مقدار شیب در قسمتهای مختلف ساحل میشود. کاهش تراز آب دریای خزر به دلیل تغییرات گستردهای که در خط ساحلی به خصوص در مناطق کمعمق ساحلی ایجاد میکند، بسیار حائز اهمیت است چراکه پسروی آب دریای خزر میتواند اثرات محیطزیستی، اقتصادی، ژئوپلیتیکی و حتی اجتماعی برای کشورهای حاشیه دریای خزر به همراه داشته باشد. دادههای بلندمدت تراز آب دریای خزر نشان میدهد که بیشترین پسروی آب این دریا در دهههای ۴۰ و ۵۰ شمسی مشاهده شده است. براساس نمودار تغییرات تراز آب دریای خزر پس از پیشروی شدید آب دریا طی دهههای ۶۰ و ۷۰، حدودا از نیمه دوم دهه ۷۰ کاهش تراز آب دریا آغاز شده و همچنان شاهد پسروی آب دریای خزر هستیم، اما میزان این پسروی هنوز به تراز منفی دهه ۴۰ و ۵۰ نرسیده است. تراز آب فعلی از دهه ۴۰ و ۵۰ بالاتر است اما با توجه به روند پیشرو و کاهش ورودی آب از رود ولگا که تامینکننده اصلی آب دریای خزر است و به خصوص تغییر شرایط اقلیمی که منجر به افزایش تبخیر آب دریا شده، همچنان روند نزولی کاهش تراز آب دریای خزر مشاهده میشود.
مساله اینجاست که عُمق دریای خزر در بخش شمالی، کم است و کاهش آب دریا در سطح آن به وضوح نمودار میشود اما تاثیرات ناشی از پسروی حتی در تالابهایی مانند میانکاله هم پدیدار شده است.
اگر نگاهی به صحبتهای مرحوم دکتر پرویز کردوانی، استاد دانشگاه تهران در کتاب دریای خزر داشته باشیم، مشخص میشود که بهترین و مطلوبترین حد جهت احیای تالابهای مرتبط با دریا و افزایش تولید ۲۷ متر است در حالی که پسروی خزر تالابهای شمال کشور را از این حد هم دورتر خواهد کرد.
البته برخی کارشناسان بر این باور هستند که مطالعه منحنی نوسانات درازمدت سطح دریای خزر مشخص میکند که تغییرات آن از الگوی معینی تبعیت نمیکنند اما تغییرات موقت به دلیل امکان اندازهگیری مداوم و مستمر قابل پیشبینی هستند. سازمان فضایی ایران (سنجش از دور) تغییرات ارتفاع دریای خزر را اینگونه تشریح میکند:« ارتفاع سطح آب دریای خزر از سال ۱۳۸۴ تا سال ۱۳۹۵ کاهش یافته و پس از آن به تعادل نسبی رسیده است. بیشترین ارتفاع سطح آب حدود ۲۵٫۸- متر است که در نیمه اول سال ۱۳۷۴ اتفاق افتاده و کمترین ارتفاع سطح آب دریای خزر حدود ۲۷٫۵- متر است که مربوط به نیمه دوم سال ۱۳۹۴ بوده و نسبت به سال ۱۳۷۴ حدود ۱٫۷ متر کاهش یافته است. همچنین ارتفاع سطح دریای خزر در ۱۴ مرداد ماه ۱۳۹۹ مقدار ۲۷٫۳- متر اندازهگیری شده است.»
اما به همان نسبت، پیشروی آب دریای خزر نیز میتواند مخاطراتی را در پی داشته باشد که از آن جمله میتوان به تهدیدی برای شهرهای ساحلی، سیستم فاضلاب شهری و سایر تجهیزات و زیرساختها اشاره کرد. آنچه مسلم است اینکه هم پسروی و هم پیشروی آب دریای خزر مخاطرات و مشکلاتی را باعث میشود که یکی از بارزترین نتایج آن، تخریب تأسیسات ساحلی و اماکن تفریحی در سواحل است که اکنون به ویژه در دو شهر نور و رویان رویت شده است و حال آنکه برای فعالیتهای گردشگری باید تأثیر نوسانات آب دریا بر موقعیت خط ساحلی بررسی شود.
اکنون یک عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری در کارگاهی علمی تخصصی در همین زمینه «نقش نوسانات تراز آب دریا و اقلیم آسایش در گردشگری ساحلی» را مطرح کرد.
او در بخش نخست این کارگاه به بررسی رابطه نوسانات تراز آب دریا و گردشگری ساحلی پرداخت و گفت: امروزه گردشگری سواحل بهعنوان یکی از عوامل مهم در توسعه نواحی ساحلی بهشمار میرود که در این راستا، دریای مازندران با داشتن جاذبههای گردشگری فراوان، مانند جنگلهای سرسبز، کوهپایهها و کوههای قابل دسترسی، آثار تاریخی و تأسیسات رفاهی مناسب از دریا و سواحل بهرهمند است.
درفشی افزود: در همین زمینه منطقه ساحلی شهرهای «نور» و «رویان» با توجه به امکانات و توانمندیهای بسیار زیاد برای جذب گردشگر که بخش زیادی از آن را مدیون جاذبههای طبیعی و محیطی است، هر ساله میزبان تعداد زیادی از گردشگرانی میشوند که برای استفاده از امکانات و جاذبههای آن، اعم از ساحل زیبای دریا و جنگلهای بسیار روحنواز به این منطقه میآیند.
این پژوهشگر گفت: با این وجود، پسروی و پیشروی آب دریا در این منطقه، سبب تخریب تأسیسات ساحلی و اماکن تفریحی میشود؛ لذا هرگونه برنامهریزی برای فعالیتهای گردشگری باید از نقطهنظر تأثیر نوسانات آب دریا بر موقعیت خط ساحلی بررسی شود.
عضو هیأت علمی گروه میراثطبیعی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری در بخش دوم سخنانش به تشریح کاربرد شاخصهای اقلیم آسایش گردشگری در ساحل پرداخت و افزود: وجود جاذبههای گردشگری در سواحل جنوبی دریای مازندران باعث شده که مکانهای هدف گردشگری زیادی در منطقه مورد مطالعه وجود داشته باشد. این امر یکی از مهمترین مسائل در زمینه برنامهریزی و توسعه گردشگری را پیشروی مدیران بخش گردشگری قرار میدهد که آن تبیین اقلیم گردشگری منطقه بر اساس شاخصهای اقلیم آسایش گردشگری است.
درفشی، شرایط جوی را یکی از عوامل مؤثر بر سلامت و آسایش گردشگران دانست و بیان کرد: امروزه مطالعه تأثیر وضعیت جوی و اقلیمی روی زندگی، سلامتی و آسایش در قالب یکی از شاخههای علمی به نام زیست اقلیمشناسی انسانی مورد مطالعه و بررسی قرار میگیرد.
