آخرین گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد در شش سال اخیر با کاهش کشف مخدرهای سنتی، روند کشفیات مخدرهای صنعتی همچون شیشه به شدت افزایش یافته و به رشد ۱۵۰۰ درصدی رسیده است. این تغییر، پیامدهای اجتماعی و درمانی سنگینی را به دنبال داشته و با گسترش عرضه مواد مخدر صنعتی، سهولت دسترسی و جاذبه مصرف این مواد به ویژه برای جوانان افزایش یافته است. طبق گزارش مرکز آمار ایران، در یک نمونه از سال ۱۳۹۶ تا به امروز با وجود گسترش اقدامات اطلاعاتی و انتظامی در حوزه شناسایی و کشف مواد مخدر، کشف مخدرهایی همچون تریاک با کاهش ۳۷.۶ درصدی مواجه است و از ۶۴۹ هزار و ۶۱۶ کیلوگرم در سال ۹۶ به ۴۰۴ هزار و ۹۷۶ تن رسیده است. این درحالی است که طبق همین گزارش، میزان کشف مخدرهایی همچون شیشه با رشد ۱۵ برابری یا به عبارتی ۱۵۰۰ درصدی، از ۲ هزار و ۳۹۹ کیلوگرم در سال ۹۵ به میزان قابل توجه ۳۸ هزار و ۷۳۴ کیلوگرم رسیده است. به طور کلی این گزارش نشان میدهد تمایل به مواد مخدر صنعتی در کشور طی کمتر از یک دهه اخیر به طور چشمگیری افزایش یافته یا دستکم اعداد نشان میدهند که شاهد افزایش عرضه مخدرهای صنعتی مانند شیشه نسبت به مخدرهای سنتی هستیم که حاکی از افزایش تقاضاست. همچنین کاهش توزیع و کشف مواد مخدر سنتی نیز میتواند افزایش مصرف مخدرهای کانابیستی (مانند گل) یا صنعتی را توجیه کند. البته به این نکته نیز باید اشاره کرد که طبق همین آمار، با وجود کاهش محدود کشف مخدرهای سنتی، با افزایش قابل توجه مخدرهای صنعتی روبهرو هستیم که شاید نشان از افزایش مصرف مواد مخدر در کشور باشد. سخنان اخیر فرماندار بابلسر نیز موید همین مساله است.
فرماندار بابلسر در جلسه شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر شهرستان گفت: پیشگیری از اعتیاد باید در اولویت قرار داشته باشد و در حال حاضر رشد مصرف مواد مخدر صنعتی در بین جوانان نگران کننده است. قربانعلی ولی زاده اظهار کرد: رشد مصرف مواد صنعتی و مخدرهای نوپدید از جمله شیشه، گل و قرصهای روانگردان نگران کننده است.
وی گفت: در شرایط فعلی شاهد افزایش کشفیات مواد مخدر صنعتی در این خطه از شمال هستیم که این امر نشان از ضعف در حوزه پیشگیری برای این مشکل مهم اجتماعی است. فرماندار بابلسر با اشاره به پیامدهای اجتماعی و امنیتی ناشی از اعتیاد، اظهار کرد: اعتیاد زمینهساز افزایش سرقتهای خرد، نزاعهای خیابانی و فروپاشی بنیان خانوادهها شدو برخورد با این پدیده باید ترکیبی از رویکردهای امنیتی، فرهنگی و اجتماعی باشد. ولیزاده ادامه داد: پیشگیری قبل از درمان باید راهبرد اصلی برای این چالش اجتماعی باشد و آموزش، آگاهسازی از مدارس و خانوادهها به صورت جدی انجام شود و از سوی دیگر اطلاعرسانی در فضای مجازی و رسانههای محلی تقویت گردد.
فرماندار بابلسر، همچنین از دستگاههای اجرایی خواست تا با ایجاد سازوکار منسجم میان نیروی انتظامی، آموزش و پرورش، بهزیستی، دادگستری و دانشگاهها، از ظرفیت شوراهای اجتماعی و سازمانهای مردمنهاد برای پیشگیری از اعتیاد استفاده کنند.
وی، کمبود زیرساختهای درمان و بازتوانی معتادان متجاهر را از دیگر چالشهای جدی برشمرد و افزود: افزایش مراکز اقامتی میانمدت و کمپهای استاندارد ضروری است چرا که نبود شغل و حمایت اجتماعی موجب بازگشت بسیاری از بهبودیافتگان به چرخه اعتیاد میشود. ️ دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز اعلام کرد: بر اساس آمارهای رسمی، حدود یکمیلیون و ۸۰۰ هزار نفر در کشور بهصورت تفننی مواد مخدر مصرف میکنند؛ با وجود همه اقدامات انجامشده، روند پیشگیری از اعتیاد همچنان نیازمند توجه جدیتر است. حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، اظهار کرد: یکی از مهمترین مسائل جهان امروز، از منظر نهادهای بینالمللی مرتبط، موضوع مواد مخدر است؛ بهویژه در حوزه تولید مواد مخدر صنعتی. امروزه در برخی کشورها، حتی در محیطهای آزمایشگاهی پیشرفته، انواع روانگردانها تولید میشود که گاه شناسایی آنها تا چند سال به طول میانجامد، اما در همین مدت سلامت بخش عمدهای از مردم دنیا را هدف قرار میدهند.
وی با اشاره به تفاوت فاحش قیمت مواد مخدر بین مبدأ و مقصد انتقال گفت: قیمت برخی مواد مخدر در مسیر قاچاق، گاهی تا ۳۰ یا ۴۰ برابر افزایش مییابد و همین امر یکی از عوامل تشدیدکننده اقتصاد مواد مخدر در دنیاست. به همین دلیل، حوزه اقتصادی یکی از ابعاد مهم این مسئله محسوب میشود.
ذوالفقاری افزود: بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۳۰۰ میلیون نفر در سراسر دنیا مصرفکننده انواع مواد مخدر هستند و این در حالی است که گروهی از مصرفکنندگان نیز شناسایی نشدهاند. برخی گزارشها نشان میدهد حدود ۸۰ درصد مصرف جهانی مربوط به مواد سنتی مانند تریاک و مشتقات آن است و تنها ۲۰ درصد به مواد صنعتی و روانگردان اختصاص دارد؛ با این حال، همین ۲۰ درصد بهدلیل ویژگیهای خاص و اثرات مخرب، نگرانیهای جدیتری ایجاد کرده است. دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به سابقه تاریخی کشورمان در مواجهه با این معضل تأکید کرد: ایران در حوزه مقابله با مواد مخدر، دورههای مختلف و پرفرازونشیبی را پشت سر گذاشته است. اگرچه در این مجال نیازی به مرور همه این مراحل نیست، اما باید اذعان کرد که کشور ما از دیرباز در خط مقدم مبارزه با این پدیده جهانی قرار داشته و تجربیات ارزندهای در این حوزه دارد. ذوالفقاری همچنین درباره موضوع کشت مجاز مواد مخدر گفت: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، کشت برخی مواد مخدر برای مصارف دارویی و صادرات به دیگر کشورها با مجوز انجام میشد، اما پس از انقلاب، شورای انقلاب مصوبهای تصویب کرد که این موضوع را ممنوع اعلام کرد.
تغییر ذائقه مصرف مواد مخدر در کشور بی ارتباط با تغییر تولید مخدرها در بزرگترین منشأ آن یعنی افغانستان نیست. از اوایل دهه ۹۰ گزارشها حاکی از ورود گسترده مواد اولیه برای تولید مخدرهای صنعتی مانند شیشه به افغانستان داشت.
سال ۲۰۲۲ دبیرکل وقت ستاد مبارزه با مواد مخدر جمهوری اسلامی در شصت و ششمین نشست سالانه کمیسیون مواد مخدر که در مقر سازمان ملل متحد و در وین برگزار شد، صادرات پیشسازهای شیمیایی ساخت مواد مخدر صنعتی به افغانستان را یک خطر دانست و هشدار داد که این مساله یک تهدید جدید برای کشورهای منطقه و جامعه بینالملل است. به گفته اسکندر مومنی، از سوی دیگر پیشسازهای شیمیایی به یک تجارت دو سویه تبدیل شده است؛ به طوری که این مواد به صورت فزایندهای از کشورهای صنعتی به افغانستان که هیچ مصرف قانونی ندارد، قاچاق و صرفاً در تولید هروئین، مرفین و متآمفتامین (شیشه) به کار گرفته میشود؛ بنابراین میتوان دید با انتقال تولید مواد مخدر در افغانستان از سنتی به صنعتی، شاهد تغییر مصرف در میان معتادان نیز هستیم. باوجود اینکه این تغییر ذائقه به کشور ما محدود نشده و گزارشهای رسمی از همین تغییر در کشورهای اروپایی نیز حکایت دارد اما ایران به عنوان همسایه افغانستان و نخستین ایستگاه انتقال و قاچاق مخدر، بیشترین آسیب را دیده و خواهد دید.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
