مائده مطهری زاده اساسا هر موجود زنده ای که وارد یک اکوسیستم می شود، با تغذیه و زاد و ولد بر روی تعادل اکولوژیکی آن اکوسیستم تاثیر می گذارد. پرندگان در شهرها، پارکها، جنگلها، کوهها، تالابها و در خط ساحلی دریاها و دریاچهها دیده میشوند و با پیوند دادن تمام این زیستگاهها از طریق مهاجرت فصلی، علاوه بر […]
مائده مطهری زاده
اساسا هر موجود زنده ای که وارد یک اکوسیستم می شود، با تغذیه و زاد و ولد بر روی تعادل اکولوژیکی آن اکوسیستم تاثیر می گذارد.
پرندگان در شهرها، پارکها، جنگلها، کوهها، تالابها و در خط ساحلی دریاها و دریاچهها دیده میشوند و با پیوند دادن تمام این زیستگاهها از طریق مهاجرت فصلی، علاوه بر حفظ چرخه های طبیعی، ارتباط انسان با کره زمین، محیط زیست و حیات وحش را یادآور می شوند.
کوچ یا مهاجرت پرندگان به سفرهای منظم فصلی اطلاق می شود که بسیاری از گونههای پرندگان انجام میدهند. سفر پرندگان ممکن است در پاسخ به تغییرات آب و هوا، دسترسی به مواد غذایی و یا یافتن زیستگاه باشد.
پرندههایی مانند طاووسک، فلامینگو، اردک سرسبز، اردک سرسفید و زاغ بور در همه فصول در کشورمان دیده میشوند، اما گونههایی نظیر خوتکا، قوی گنگ و غاز و پلیکان خاکستری زمستانها در ایران قابل رویت هستند. گونههای دیگری نیز مانند سلیم طوقی کوچک، حواصیل ارغوانی و زرد و گلاریول بال سرخ نیز در بهار و تابستان به ایران می آیند.
شکار و خشک شدن تالابها در ایران از جمله عواملی است که جان پرندگان مهاجر را تهدید میکند.
در این میان، استان ما، مازندران نیز سالیان درازی است که مقصدِ پرندگان مهاجر شده و همه ساله در فصول بهار و تابستان و زمستان، میزبانِ این پرندگان زیبا و بعضا کمیاب از نیمکره شمالی زمین است.
اما در سالهای اخیر بنا به دلایلی از جمله تغییرات اقلیمی، خشکسالی و … مهاجرت این پرندگان با دشواریهایی روبرو شده است و کارشناسان اعلام کردهاند که این مشکلات میتواند تهدیدی علیه مهاجرت پرندگان باشد.
ایران به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی هر ساله پذیرای تعداد زیادی از پرندگان مهاجر است، آمارها نشان میدهد سالانه حدود ۲ میلیون بال پرنده مهاجر وارد ایران میشود که از تنوع بالایی برخوردارند، به نظر میرسد بیش از ۱۶۰ گونه پرنده آبزی و کنار آبزی برای زمستان گذرانی وارد کشور میشوند، اما مسائل مختلفی مانند شکار بی رویه، خشکسالی، خشک شدن تالابها و رودخانهها، تغییرات اقلیمی و ورود پسابهای آلوده به طبیعت حیات پرندگان را تهدید میکند و به نظر میرسد که پرندگان چه در کشور ما و چه در دنیا حال و روز خوبی ندارند.
در نبودِ حشرات، تغذیه پرندگان مهاجر با مشکل مواجه میشود
مازندران نیز به دلیل برخورداری از ظرفیتهای خوب استقرار و حضور پرندگان مهاجر از جمله تالابها و آببندانها از کانونهای پذیرایی از این پرندگان در کشور به شمار میرود.
رییس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران افزود: کمتر گونهای از پرندگان مهاجر خشکی زی وجود دارد که از حشرات تغذیه نکنند و همین طور بیش از نیمی از پرندگان مهاجر آبزی و کنار آبزی نیز از انواع حشرات آبزی و لارو کرمها تغذیه میکنند.
کورورس ربیعی افزود: حشرات در تامین انرژی و تغذیه پرندگان مهاجر نقش غیر قابل جایگزینی دارند و به دلیل سرشار بودن از منبع بالای پروتئین انرژی مورد نیاز بالای پرندگان را تامین میکنند.
وی ادامه داد: پرندگان علاوه بر اینکه از حشرات برای تغذیه و تامین نیازهای زیستی خود استفاده میکنند در عین حال جمعیت این گروه از موجودات را که میتوانند برای محصولات زراعی و کیفیت زندگی انسانها تاثیر منفی بگذارند کنترل میکنند. رییس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران گفت: پرندگان با تغذیه از حشرات در حفظ سلامت محیط زیست از طریق کاهش مصرف سموم شیمیایی در مبارزه با حشرات و آفات کمک میکنند.
وی خاطرنشان کرد: بسیاری از پرندگان مهاجر خشکی زی در شکار حشرات تخصصی عمل میکنند و حتی نام این پرندگان از نوع رژیم غذایی که از حشرات دارند گرفته شده است نظیر زنبورخوارها و مگسگیرها که مهارت خاصی در گرفتن حشرات در پرواز دارند. ربیعی افزود: جمعیت بالای پرستوها یا چلچلهها و بادخورکها که بهار را مهمان کشور و به ویژه شمال هستند تماما از حشرات تغذیه میکنند و حتی برخی از پرندگان که رژیم غذایی دانه خواری دارند در فصل جوجه آوری جوجههایشان از حشرات تغذیه میکنند. وی اضافه کرد: از دست رفتن جمعیت حشرات در محیطهای تولید مثل و جوجه آوری پرندگان به ویژه در دوران مهاجرت، بقای پرندگان را تهدید میکند.
رییس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران گفت: آببندانها، مراتع و محیطهای حاشیه تالابها مکان بسیار مناسبی برای تولید مثل و تکثیر طبیعی انواع حشرات میباشند که میتوانند به عنوان منابع غذایی پرندگان مورد استفاده قرار گیرند بدون اینکه انسانها برای کنترل جمعیت آنها نیاز به مداخله و یا استفاده از سموم داشته باشد.
وی گفت: حفاظت از اکوسیستمهای طبیعی و محیطهای زیست پرندگان مهاجر در کنترل حشرات ضرورتی انکار ناپذیر است و از دست رفتن شرایط برای زیست پرندگان مهاجر سبب طغیان حشرات و آفات و بروز خسارتهای سنگین به محصولات زراعی و از دست رفتن کیفیت محیط زیست انسانها میشود. ربیعی توضیح داد: چلچلهها، مگسگیرها، سسکها، زنبورخوارها، هدهد، سارها، سنگ چشمها، بادخورکها، بلبلها و گلاریولها مهمترین پرندگان مهاجر بهاره خشکی زی به مازندران هستند که تماما از حشرات تغذیه میکنند. وی عنوان کرد: تغییرات اکوسیستمهای طبیعی ناشی از فرایند توسعه جامعه انسانی موجب از بین رفتن و کاهش جمعیت حشرات به عنوان اصلیترین منابع تغذیه ای پرندگان مهاجر شده است. ربیعی تاکید کرد: از بین رفتن و یا نبود حشرات باعث میشود تا مازندران محیط مملو از منابع غذایی پرندگان مهاجر نباشد و دور از ذهن نیست که سالهای نه چندان دور مسیر مهاجر پرندگان از مازندران به سمت و سوی نقاط دیگر تغییر کند. وی ادامه داد: دسترسی به منابع غذایی اصل مهم در بقای پرندگان مهاجر به شمار میرود که با توجه به حشرهخوار بودن اکثر این پرندگان مساله مهمی به شمار میرود. رییس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران گفت: سالانه ۱۷۰ گونه پرندگان مهاجری زمستان گذر، تابستان گذر و عبوری به استان مازندران میآیند.
اهمیت حضور پرندگان مهاجر در تالابها
یک کارشناس اکوتوریسم و پرنده نگری، با اشاره به نقش پرندگان مهاجر در پایداری اکوسیستم ها، تصریح کرد: اساسا هر موجود زنده ای که وارد یک اکوسیستم می شود، با تغذیه و زاد و ولد بر روی تعادل اکولوژیکی آن اکوسیستم تاثیر می گذارد لذا هرچقدر تعداد گونه های گیاهی و جانوری موجود در یک اکوسیستم بیشتر باشد، غنای آن اکوسیستم افزایش می یابد، زیرا این گونه ها وارد زنجیره غذایی اکوسیستم می شوند.
عمویی، با بیان اینکه گونه های مهاجر موجود در تالابها از گیاهان و ماهیان و دوزیستان تغذیه می کنند، گفت: اگر پرندگان مهاجر وارد اکوسیستم تالاب نشوند و یا این اکوسیستم آمادگی میزبانی از پرندگان مهاجر را نداشته باشد، نه تنها تعادل اکولوژیکی تالاب بر هم می خورد، بلکه شاهد افزایش جمعیت حشرات و کرم ها و دوزیستان و موش ها و مارها خواهیم بود، زیرا مهاجران تالاب از این گونه ها تغذیه می کنند و دشمن طبیعی آنان از بین می رود لذا هرگونه دست اندازی و تغییر در اکوسیستم می تواند نتایج منفی، خطرناک و گاه غیر قابل برگشت داشته باشد. وی با اشاره به نقش پرندگان مهاجر در کنترل برخی از گونه های گیاهی و جانوری، عنوان کرد: زنجیره های غذایی و تعادل اکولوژیکی یک محیط طی قرن ها شکل گرفته اند و بسیار پیچیده و در هم تنیده هستند لذا حذف هرگونه گیاهی و جانوری بر کل اکوسیستم اثر می گذارد.
