مائده مطهری زاده
با گذشت ۱۵ روز از زمستان و نگرانیهایی از بابت تاخیر در آمدن زمستان و سرمای هوا و بارش نزولات جوی، بالاخره برف باریدن گرفت و ارتفاعات و جادههای مواصلاتی مازندران را سپیدپوش کرد.
اما همین تاخیر در آمدن زمستان و البته پاییز خشک و کم بارش باعث شد تا ایده برخی مبنی بر ابردزدی از مازندران و ایران قوت گیرد.
صاحبنظران برجسته با رد ادعای دست کاری یا سرقت ابرهای ایران، کمبارشی برف و باران در کشور را به خاطر تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین دانسته که پیشتر دانشمندان ممتاز جهان این خشکسالیها را گزارش کرده بودند و آنان به صراحت معتقدند که شایعه خطرناک «دست کاری ابر در ایران» توهمی بیش نیست.
کم بارشی در مناطق مختلف کشور که در سالهای گذشته همزمان با فرارسیدن چله زمستان دماوند و رشته کوه البرز مملو از برف و کولاک بود و از طرف دیگر کم بارشی در رشته کوههای زاگرس و دیگر مناطق مرتفع کشور سبب نشر و بازشر خبرهای شایعه برانگیز «دست کاری ابرهای ایران» در فضای مجازی شد که به سرعت در حال دست به دست شدن است. صاحبنظران با رد این شایعه بر این باور هستند که در دنیا هنوز علم بشر به نقطهای نرسیده که بتواند ابرها را دست کاری یا مورد سرقت قرار دهد تا از این طریق به کشور دیگر ضربه بزند. همچنین چهرههای دانشگاهی بر این باورند که بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا با پدیده خشکسالی روبرو هستند و اگر این علم وجود داشت آنها برای نجات کشور خود به کار می بستند. به عنوان مثال خشکسالی در کالیفرنیا ایالات متحده آمریکا به حدی رسیده است که این منطقه در حال از بین رفتن است و اگر این علم و توانایی وجود داشت آنها مشکل خود را حل میکردند.
با دانش فعلی بشر و بررسی هواشناسی هیدرولوژی، دست کاری یا سرقت ابرها با علم امروزی امکان پذیر نیست. آمریکا میلیاردها دلار به خاطر خشکسالیهای اخیر خسارت دید و فشارهای جدی بر کشور آنها وارد شد و همزمان بسیاری از دریاچههای آنها در حال خشک شدن است و این کشور کاری نمیتواند انجام دهد. خشکسالیهای اخیر با شدت بیشتر در جهان یکه تازی میکند، پسروی آب دریای خزر، وقوع سیلابهای عجیب در اروپا و استرالیا به همراه زمستانهای یخبندان و موج گرمای شدید اروپا نشانههای شدت گرفتن تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین است که علم امروز نمیتواند برای آن چاره اندیشی کند. ناسا در ۱۰ سال اخیر پیاپی با تهیه فیلم، عکس و مستندات علمی هشدار میدهد که تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین مناطق شمال استوا و شمال آفریقا و خاورمیانه را به شدت آسیب میزند. با مستندات علمی کم بارشی این مناطق نسبت به جاهای دیگر جهان به مراتب بیشتر است که در ماههای اخیر نتیجه این بررسیهای علمی را با کم بارشی مشاهده میکنیم. صاحبنظران بر این باور هستند که ملاک، گزارشهای رسمی سازمان ملل و سازمان بین المللی تغییرات اقلیمی به همراه مستندات ناسا در خصوص تغیرات اقلیمی و گرمایش زمین است نه توهم و شایعه سرقت ابرها که در فضای مجازی در حال پخش است و هیچ جایگاه علمی ندارد. حضور دانشمندان و استادان ایرانی در کنفرانسهای علمی جهان همانند کنفرانس دبی مورد تاکید چهرههای فاخر دانشگاهی است چراکه ایران از جمله کشورهای خاورمیانه است که بیشترین گرمایش زمین را تجربه میکند که این امر سبب کم بارشی برف و باران و افزایش تبخیر آب است. فوق دکتری مهندسی عمران- محیط زیست از آمریکا بیان داشت: دست کاری یا سرقت ابرهای ایران یک توهم و حرف پوچی است که این روزها در فضای مجازی دست به دست می شود. دکتر عزیر عابسی اظهار داشت: تاکنون علم بشر به درجه ای نرسیده است تا بتواند بر روی ابرها دست کاری کرده و یا اینکه آن را مورد سرقت قرار دهد که به واسطه آن بخواهد به یک کشور ضربه وارد کند. وی با بیان اینکه بسیاری از کشورهای جهان از جمله آمریکا درگیر این خشکسالیها هستند، تصریح کرد: اگر این علم وجود داشت بدون تردید آنان مشکل خشکسالی یا کمبود آب کشور خود را برطرف میکردند.
عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل ادامه داد: از لحاظ علمی و بررسی مشخصات هیدرولوژی هواشناسی، سرقت و یا دست کاری ابرها امکان پذیر نیست. این دکتری محیط زیست این را هم گفت که آمریکا میلیاردها دلار به خاطر خشکسالی کشور خود ضرر کرده است و به دلیل کمبود بارش فشارهای جدی بر این کشور وارد شده و دریاچههای آنها در حال خشک شدن است و کاری نمیتوانند انجام دهند. دکتر عابسی بیان کرد: ناسا در ۱۰ سال اخیر به صورت پیاپی با مستندات علمی در قالب عکس و فیلم اعلام میکند که منطقه شمال استوا، شمال آفریقا و خاورمیانه به علت تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین آسیبهای جدی خواهند دید. این استاد صاحبنظر محیط زیست کشور بیان کرد: بنا بر تغییرات اقلیمی دانشمندان گرمایش زمین در این مناطق جهان که ایران هم از جمله آن است سبب کاهش بارش و تبخیر زیاد آب خواهد شد.
وی با بیان این مطلب که در چند سال اخیر گرمایش زمین در این مناطق بیشتر خود را نشان میدهد، افزود: پایین رفتن آب دریا در شمال ایران، وقوع سیلابهای عجیب در اروپا و استرالیا به همراه آتش سوزی جنگلها و زمستان یخبندان و موج گرمای شدید تابستان از جمله این تغییرات اقلیمی است. وی اظهار کرد: به گزارش رسمی سازمان ملل و سازمان بین المللی تغییرات اقلیمی به همراه مستندات دقیق ناسا، تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین سبب کم بارشی در ایران است.
وی اضافه کرد: چون ایران در منطقه ای از خاورمیانه قرار دارد که بیشترین تغییرات اقلیمی و گرمایش دما را به همراه دارد که این امر مانع شکل گیری ابرها و کاهش بارش و از طرفی دیگر افزایش تبخیر آب خواهد شد.
وی تصریح کرد: تغییرات اقلیمی در ایران به جاهایی ختم خواهد شد که تحمل پیامدهای آن برای هر کشوری دشوار است. اما در میان بسیاری از نظرات موافق و مخالف این موضوع، شماری از جغرافیدانان و كارشناسان منابع طبیعی وجود برخی راهها برای دستكاری در ابرهای آسمان كشورها یا به اصلاح آب دزدی و برف دزدی را تایید میکنند.
در این باره «علی درویشی» كارشناس منابع طبیعی و عضو هیات علمی دانشگاه وجود چهار یا پنج راهكار برای دستكاری در وضعیت بارش در دیگر مناطق را تصدیق كرد. درویشی در عین حال انجام اقدامات از سوی سایر كشورها علیه ایران و دستكاریهای آب وهوایی را نه رد و نه تكذیب كرد و ادامه داد: به هر حال دستكاری و كنترل بارشها نشدنی نیست و راههایی برای آن وجود دارد.
عباس رنجبر سعادت آبادی رئیس پژوهشكده هواشناسی نیز در رد اقدامی به نام ابردزدی یا آب دزدی از ابرهای ایران عنوان كرد كه طرح چنین مباحثی پایه و اساس علمی ندارد. وی در گفت وگویی به برخی اقدامات این پژوهشكده اشاره كرد و گفت: یكی از گروههای پژوهشی كه مرتبط با تعدیل وضع هوا است، مجموعه اقداماتی در قالب پروژهها بارورسازی، مه زدایی و تگرگ زدایی با هدف تعدیل شرایط آب و هوایی در مناطقی چون فرودگاهها یا زمینهای كشاورزی انجام داده است. تجربه و مقالههای گوناگونی نیز چنین اقدامات و اثرات آن را تایید میكنند اما در سالهای اخیر برخی موضوعاتی مطرح میشوند كه بیشتر شبیه به شایعه بوده كه نه فیزیك و نه هیچ منبع علمی موثق و متخصصی آن را تایید نمیكند.
رنجبر با تاكید بر اینكه اظهار نظر افراد غیرعلمی در چنین مقولههایی مردم و مسئولان دلسوز را از مسائل اصلی دور خواهد كرد، عنوان كرد: اظهارنظرها در باره ابردزدی آن هم در سطع وسیع برای یك كشور یا یك منطقه حقیقت ندارد چرا كه حتی آمریكا و مناطق تحت اشغال رژیم صهیونیستی نیز اسیر پدیده ای به نام خشكسالی هستند.
بهلول علیجانی بنیانگذار اقلیم شناسی سینوپتیك نیز با نظریه سازمان هواشناسی موافق و معتقد است كه اقدامی مانند ابردزدی یا دستكاری در ابرهای بارشی سایر كشورها در صورتی كه امكان پذیر باشد، نیاز به صرف هزینههای هنگفت، تخصص و فناوریهای ویژهای است كه هیچ یك از كشورهای حاضر در مسیر دریای مدیترانه تا ایران، چنین امكاناتی را در دسترس ندارند.
این اقلیم شناس با بیان اینكه شاید یكی از كشورهای همسایه ایران بتواند با شیوه بارورسازی از ابری پیش از ورود به آسمان ایران، بهره برداری بارشی كند و آن ابر پیش از ورود به ایران به ابر غیربارشی تبدیل شود، تصریح كرد: چنین اقدام احتمالی نیز حتی نیاز به شرایط ویژه دارد. ابرها باید حداقل رطوبتی برای بارش داشته باشند و از طرفی كشورهای اطراف ایران از موقعیت انجام چنین اقدامی برخوردار نیستند. وی به شرایط لازم برای بارش زا شدن ابرها اشاره كرد و گفت: برای بارش باران به دو عامل صعود و هوای مربوط نیاز داریم. هوای مرطوب در ارتفاعات بالای اتمسفر سرد میشود و پس از افزایش بخار آب موجود در هوا بیش از ظرفیت خود، تبدیل به آب شده و در صورت هسته تراكم یعنی گرد وغبار (هواویز) به شكل بارش بر زمین میآید. علیجانی میگوید كه بارورسازی ابرها نیز به همین شیوه صورت میگیرد با توجه به اینكه اضافه كردن هواویز یا هستههای تراكم تنها در ابرهای دارای شرایط ویژه باروری امكان پذیر خواهد بود. به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی، اینكه بخواهیم ابری را از حالت بارشی خارج سازیم، باید خود ابر را با گرم كردن بیش از اندازه در ارتفاع بالا از بین ببریم تا قطرات آب ناپدید و تبخیر شوند كه این اقدام نیازمند صرف هزینههای بسیاری زیاد است.
علیجانی همچنین تاكید كرد: در مسیر كشور ما هیچ كشوری وجود ندارد كه بودجه، تخصص و فناوری لازم دارد كه به طور تقریبی كاری غیر عملی در شرایط كنونی است. وی در پایان تصریح كرد: نمیتوان گفت اقداماتی از این دست غیرقابل انجام است اما نباید از هزینههای آن نیز غافل شد. باید دید كه آیا صرف پولهای كلان برای اینكه جلوی بارش ابری گرفته شود منطقی و به صرفه است؟ آیا فناوری بشر تا این اندازه پیشرفت كرده است كه به سادگی قادر به انجام چنین اقدامی باشد؟
