سال‌هاست که ناترازی انرژی در کشور از یک هشدار کارشناسی فراتر رفته و به واقعیتی ملموس و گزنده در معیشت مردم و چرخه تولید صنایع تبدیل شده است. در این میان، استان‌های شمالی و به‌ویژه گلستان، سال‌ها در باور عمومی و حتی برخی محاسبات مدیریتی، مناطقی معتدل با اقلیمی بی‌دغدغه در حوزه انرژی پنداشته می‌شدند؛ حال‌آنکه هم‌نشینی رطوبت بالا در تابستان، فرسودگی شبکه توزیع، وابستگی به خطوط انتقال پیرامونی و جهش مصرف در فصول گرم، این دیار را در خط مقدم بحران خاموشی قرار داده است.

سخنان اخیر عبدالعلی کیان‌مهر، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار گلستان، مبنی بر این‌که «ناترازی برق با مکاتبات اداری رفع نمی‌شود» و تأکید صریح او بر ضرب‌الاجل‌های غیرقابل‌تمدید برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی و پست ۲۳۰ کیلوولت، تلنگری دقیق به شیوه مدیریت انرژی در سطح منطقه‌ای و ملی است. این اعتراف صریح مدیریتی نشان می‌دهد زمان پاس‌کاری نامه‌ها میان شرکت‌های توزیع، منابع طبیعی، محیط‌زیست و وزارت نیرو سپری شده و اگر خاک پروژه لمس نشود، تاریکی سهم بی‌تردید تابستان‌های آینده خواهد بود.
واقعیت تلخ این است که چرخه توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر در کشور بیش از آنکه در بند کمبود فناوری یا فقر تابش آفتاب باشد، در تارعنکبوت بوروکراسی فرسوده گرفتار آمده است. سرمایه‌گذاری که با انگیزه شخصی یا شرکتی برای احداث مزرعه خورشیدی وارد میدان می‌شود، پیش از رسیدن به مرحله خرید پنل و اینورتر، باید ماه‌ها در کریدورهای پیچ‌درپیچ تخصیص زمین، استعلامات چندگانه از منابع طبیعی، امور اراضی، تاییدیه اتصال به شبکه و قراردادهای خرید تضمینی انرژی سرگردان بماند. تورم فزاینده و نوسانات ارزی رحم و شفقتی نسبت به زمان تلف‌شده در کارتابل‌ها ندارند؛ طرحی که امروز با رقمی مشخص توجیه اقتصادی دارد، پس از پاسکاری‌های اداری و مکاتبات بی‌خاصیت، از مرز سودآوری خارج شده و به پروژه‌ای نیمه‌کاره و متوقف بدل می‌گردد. تأکید معاون اقتصادی استاندار بر این نکته که «مهلت‌های تعیین‌شده قابل تمدید نیست»، دقیقاً نشانه رفتن همین آفت بزرگ است. مدیریت بحران انرژی نیازمند فرماندهی متمرکز و اختیارات ویژه در میدان است، نه جلسات بی‌سرانجام و صورت‌جلساتی که در بایگانی‌ها خاک می‌خورند.

توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به‌تنهایی معجزه نمی‌کند
توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به‌تنهایی معجزه نمی‌کند اگر شبکه انتقال و فوق‌توزیع، توان دریافت و تزریق این بار را به شریان مصرف نداشته باشد. احداث و توسعه پست ۲۳۰ کیلوولت در گلستان صرفاً یک اقدام فنی عادی نیست؛ بلکه گلوگاه پایداری شبکه و تضمین ورود سرمایه‌های جدید است. افت ولتاژ شدید در انتهای خطوط و آسیب به تجهیزات خانگی و صنعتی، نتیجه سال‌ها عقب‌ماندگی در توسعه زیرساخت‌های فوق‌توزیع در شرق استان و مناطق صنعتی است.
وزارت نیرو و توانیر موظف‌اند استان‌هایی نظیر گلستان را که هم در کشاورزی مدرن و هم در صنایع تبدیلی و شیلات سهم بسزایی در امنیت غذایی کشور دارند، در اولویت تخصیص اعتبارات زیرساختی قرار دهند. اینکه تکمیل یک پست انتقال، سال‌ها معطل تزریق قطره‌چکانی اعتبارات بماند، در تضاد آشکار با شعار رونق تولید و مهار ناترازی است. پیگیری مستقیم این پروژه در پایتخت باید با فشار اجرایی مستمر و شفافیت در زمان‌بندی تحویل همراه باشد؛ نه آنکه وعده اتصال به شبکه به موعد ناترازی سال بعد موکول شود.
هنگامی که برق به کالایی سهمیه‌بندی‌شده برای صنعت تبدیل می‌شود، نخستین قربانی، اشتغال و تولید ملی است. صنایع گلستان، از واحدهای زنجیره طیور و کشتارگاه‌ها گرفته تا صنایع چوب و فولاد و کارخانجات تبدیلی، در تابستان‌های گذشته خسارات هنگفتی از قطعی‌های مکرر و بی‌برنامه متحمل شده‌اند. توقف خط تولید تنها به معنای افت درآمد سهام‌دار نیست؛ بلکه کاهش تیراژ، بالا رفتن قیمت تمام‌شده کالا برای مصرف‌کننده نهایی، خسارت به تجهیزات حساس صنعتی و در نهایت خطر تعدیل نیرو را به همراه دارد. احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر مقیاس‌کوچک و متوسط در جوار شهرک‌های صنعتی استان، مطمئن‌ترین راهکار برای بیمه کردن تولید در برابر خاموشی سراسری است. اگر صنایع بدانند زمین و مجوزهای لازم بدون معطلی و با تسهیل‌گری واقعی فراهم می‌شود، خود پیش‌قدم تأمین برق پایدار کارخانه‌های خویش خواهند شد. تبدیل پشت‌بام سوله‌های صنعتی و اراضی کم‌بازده به مزارع تولید آفتاب، یک فرصت طلایی است که نباید زیر بار سخت‌گیری‌های غیرضروری ساختار اداری مدفون شود.
برای آنکه هشدارهای مطرح‌شده در کارگروه انرژی به سرنوشت وعده‌های پیشین دچار نشود، اتخاذ چند راهبرد عملیاتی اجتناب‌ناپذیر است.مدیران دستگاه‌های اجرایی باید جلسات را از اتاق‌های دربسته استانداری و ادارات کل به محل اجرای پروژه‌ها منتقل کنند. هر مانع استعلامی، ملکی یا فنی باید در همان نقطه با حضور نماینده دادستانی، منابع طبیعی و شرکت برق تعیین تکلیف شود.
پروژه‌های حوزه انرژی گلستان باید نظارتی شفاف داشته باشند. واگذاری اراضی به افرادی که توان مالی یا اراده اجرای پروژه را ندارند باید در کوتاه‌ترین زمان لغو و به سرمایه‌گذاران واقعی بازتخصیص یابد. بانک‌های عامل استان باید مکلف شوند سهم تسهیلات بخش انرژی‌های تجدیدپذیر را با کمترین بروکراسی پرداخت کنند. علاوه بر این، استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید و ابزارهای بازار سرمایه در بورس انرژی، مشوقی حیاتی برای بخش خصوصی است.
گلستان با برخورداری از دشت‌های آفتاب‌گیر، به‌ویژه در مناطق شمالی و شرقی، از ظرفیتی بی‌نظیر برای تبدیل شدن به قطب انرژی پاک در شمال کشور برخوردار است. عبور از بحران ناترازی و ایمن‌سازی استان در برابر خاموشی‌های فلج‌کننده، نسخه پیچیده‌ای ندارد بلکه اراده‌ای برای شکستن بتن بوروکراسی و باز کردن راه عمل‌گرایی در میدان نیازمند است.
اگر امروز مدیران استان و مسئولان ارشد وزارت نیرو تعهدات خود را به انجام نرسانند تابستان آینده بدون استرس خاموشی سپری خواهد شد. در غیر این صورت، با نامه‌نگاری و ارسال رونوشت‌های بی‌شمار، نه‌تنها نیروگاهی ساخته نخواهد شد، بلکه تاریکی بار دیگر صدای اعتراض کارگر و کارآفرین را بلند خواهد کرد. وقت، وقت کار در میدان است؛ آفتاب معطل امضا نمی‌ماند.