آب مهمترین و حیاتیترین ابزار برای کشاورزی است، در نتیجه کمبود یا گران بودن آن میتواند به عنوان اصلیترین معضل در این بخش شناخته شود. اکنون خبرها حکایت از آن دارد که حقابه یا آببهای کشاورزی در مازندران گران شده است. نحوه محاسبه این تعرفه براساس قانون تثبیت آب بهای زراعی است و از ضریب […]
آب مهمترین و حیاتیترین ابزار برای کشاورزی است، در نتیجه کمبود یا گران بودن آن میتواند به عنوان اصلیترین معضل در این بخش شناخته شود.
اکنون خبرها حکایت از آن دارد که حقابه یا آببهای کشاورزی در مازندران گران شده است.
نحوه محاسبه این تعرفه براساس قانون تثبیت آب بهای زراعی است و از ضریب میانگین عملکرد محصول با میانگین قیمت در ضریب براساس نوع شبکه آبرسانی است.
به گفتهی اسلامی معاون برنامه ریزی شرکت آب منطقهای مازندران، این قیمت برگرفته از آمار جهاد کشاورزی یا مطالعاتِ کارشناسان این بخش در پای مزرعه است.
اما کشاورزان به این روش محاسباتی ایرادات زیادی را وارد میدانند و مجلس هم نیاز به شفافسازی و بیشتر را در این زمینه لازم میداند.
زارعی نماینده مردم ساری و میاندورود در مجلس شورای اسلامی در این باره میگوید: ما آیین نامهای مناسب این قانون در اختیار نداریم؛ در بعضی موارد، کشاورز از آب به شیوه سنتی استفاده میکند منتهی در محاسبه آن را به شیوه نیمه سنتی ارزشیابی میکنند و یا در برخی موارد دیگر نیز کشاورز، آب را به شکل نیمه سنتی بهره برداری میکند اما به آن را به شیوه مدرن محاسبه میکنند و همین امر، نیاز به تدوین یک آیین نامه شفاف را بیش از پیش روشن میسازد.
کارشناسان نیز معتقدند قیمتهای کنونی برنج به جیب کشاورزان نمیرود و آب بها باید پس از کسر هزینههای تولید محاسبه شود و در واقع قیمت نهایی برنج نباید مبنای محاسباتی آب باشد چون عوامل و عناصر دیگری نیز در تولید برنج دخیل هستند و آب نیز باید به عنوان یک نهاده کشاورزی به حساب بیاید.
بیش از اراضی زراعی کشور، با آبهای سطحی سیراب میشوند و هرگونه تغییر در آب بهای کشاورزی هم حساسیت را بالا میبرد و هم کشاورزان را دلسرد میکند.
اینطور به نظر میرسد که نقش اقتصادی نهاده آب، در تولید محصولات کشاورزی شفاف نیست و آزادی عمل دستگاهها در تعیین قیمت این بخش را با چالش روبرو میکند، شاید علاج این واقعه اختصاص قیمتهای تنظیمی محصولات کشاورزی به جای قیمتهای تثبیتی بازار باشد.
بهای آب در بخش کشاورزی در حالی به شکلی غیرمنصفانه بالا رفته است که هم اکنون بسیاری از شالیکاران مازندرانی به رغمِ کمبود آب، به سختی در تلاش هستند تا برنجی با کیفیت و مرغوب بر سر سفرههای ایرانیان باشد.
شالیکاران بخش مرکزی مازندران شامل آمل، بابل، محمودآباد، فریدونکنار و بابلسر واقع در حوزه آبریز ۱۱۰ هزار هکتاری دشت هراز در حالی برای کشت دوم برنج آماده شدهاند که شرکت آب منطقهای نسبت به کمآبی و ممنوعیت قانونی برداشت آبهای زیرزمینی هشدار داده است.
برداشت کشت اول برنج طی دو روز گذشته به صورت رسمی در منطقه فریدونکنار با حضور معاون وزیر جهاد کشاورزی و مسوولان استان مازندران آغاز شد و بلافاصله عملیات شخم و شیار و آب تخت کردن این زمین برای کشت دوم نیز در دستور کار کشاورز قرار گرفت، در حالی که شرکت آب منطقهای مازندران نسبت به کشت دوم برنج هشدار داد و اعلام کرد به دلیل کمبود آب سطحی و ممنوعیت قانونی برداشت آبهای زیرزمینی، کشاورزان باید امسال از کشت دوم برنج خودداری کنند.
مشاهدات میدانی هم نشان میدهد امسال بیشتر شالیکاران دشت هراز که قطعهای از زمینهایشان را با هدف کشت دوم به عنوان خزانه خالی گذاشته بودند، این روزها مشغول خزانه گیری و بذر پاشی هستند. همچنین اظهارات متولیان بانک نشا در مازندران نیز نشان میدهد سفارش و عقد قرارداد تامین بوته نشا برای کشت مکانیزه نیز بیشتر از سال گذشته شده است.
اقبال به کشت دوم برنج، عمدتا ناشی از رونق بازار این محصول و افزایش چند باره قیمت طی بازه زمانی یک ساله به میزان دستکم سه برابر قیمت اولیه تیر ماه پارسال است به گونهای که قیمت برنج کیفی طارم محلی و هاشمی در عمده فروشی طی یک سال گذشته از ۳۳ تا ۳۵هزار تومان به ۸۵ تا حدود ۱۰۰هزار تومان یافت.
افزایش قیمت همچنین سبب شد تا شالیکاران با هدف کشت دوم، نشا کاری کشت اول را امسال حدود ۱۰ روز زودتر از سال گذشته انجام دهند و با خالی نگه داشتن قطعهای از زمین برای خزانه گیری، عملا برنامه کشت دوم را همزمان با کشت اول نهایی کنند. این وضعیت در حالی است که آب مورد نیاز برای کشت دوم برنج عمدتا از آب ذخایر زیرزمینی تامین میشود و شرکت آب منطقهای هم برداشت از چاهها را تنها برای یک نوبت کشت در سال مجاز اعلام کرده است.
اگرچه فصل شالیکاری جاری در منطقه مرکزی مازندران در دشت هراز حدود ۱۰ روز زودتر …
کاهش شدید روان آبهای رودخانههای مازندران در کشت اول نیز خودنمایی کرد؛ به طوری که حتی در حوزه دشت هراز نیز شمار زیادی از شالیکاران از اواخر اردیبهشت برای آبیاری، موتور چاههای آب شان را روشن کردند و در پی آن حتی جهاد کشاورزی شهرستانهای شرق استان از جمله ساری، میاندورود، نکا و بهشهر نیز از چند بخشداری و دهیاریهای مناطق خود خواستند که در صورت امکان پس از برداشت کلزا و گندم از کشت برنج خودداری کنند.
بر اساس اعلام هواشناسی مازندران میانگین بارش فصل بهار سال جاری در استان حدود ۷۴ میلیمتر بود که نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۹۶ میلیمتر بود، حدود ۲۳ درصد کاهش دارد. مهمترین نکتهای که در آمار بارندگی بهار امسال مازندران وجود دارد این است که خشکی بیش از حد مربوط به ماه خرداد امسال بوده است، یعنی میانگین بارش خردادماه سال جاری در مازندران حدود هفت میلیمتر بوده که نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که حدود ۳۰ میلیمتر بوده، ۷۷ درصد و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۲۵ میلیمتر بوده، حدود ۷۲ درصد کاهش داشته است.
کشت دوم برنج به دو صورت «نشای مجدد» و «دونوچ» یا «رتون» انجام میشود. در روش اول کشاورزان اقدام به آماده سازی دوباره شالیزار میکنند که نیاز آبی آن همانند کشت اول بالا است. در روش دوم ساقههای باقی مانده از کشت نخست دوباره جوانه زده و پرورش داده میشود که نیاز به آب آن کمتر است.
طبق آمار رسمی جهاد کشاورزی مازندران، پارسال حدود ۲۵ هزار هکتار از زمینهای استان به این روش کشت شد که به دلیل کم آبی نسبت به سال ۱۳۹۹ حدود ۲۵ درصد کمتر بوده است. سال گذشته در ۶۵ هزار هکتار از شالیزارهای مازندران که کشت اولشان طارم محلی بود، روش پرورش ساقه یا همان دونوچ به اجرا گذاشته شد.
البته ذکر این نکته نیز ضروری است که بیشتر چاههای منطقه آبریز دشت هراز که شالیکاران این منطقه با آب آنها اقدام به کشت دوم برنج میکنند، نیمه عمیق هستند و حداکثر بین ۱۲ تا ۱۵ متر عمق دارند.
مسوولان شرکت آب منطقهای و جهاد کشاورزی مازندران توصیه میکنند که کشاورزان میتوانند کشت جایگزین نظیر علوفه، سبزیجات و یا دانههای روغنی که در تناوب کشت برای زمین نیز مفید است، توجه و اقدام کنند.
فلسفه ممنوع کردن کشت برنج در سایر استانهای کشور حفاظت از منابع آبی و جلوگیری از گسترش خشکسالی است و در مازندران کشت دوم برنج با استفاده از آبهای زیزمینی با این سیاست مغایرت دارد در همین راستا مدیر زراعت جهاد کشاورزی مازندران در این خصوص گفت که هرگونه افزایش سطح کشت یا دوباره کاری برنج در مازندران باید با استفاده از آبهای سطحی باشد تا مورد حمایت جهاد کشاورزی قرار گیرد.
مدیر دفتر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی و برقابی شرکت آب منطقهای مازندران هم با تاکید بر اینکه منابع آبی به خصوص ذخیره آب پشت سد شهید رجایی و روان آب در رودخانههای مختلف استان در وضعیت بغرنجی قرار دارند، گفت: کمبود آب سطحی ناشی از کاهش قابل توجه بارندگی و برف و ممنوعیت برداشت آبهای زیرزمینی را همه شالیکاران استان باید جدی بگیرند.
جواد طوسی با تاکید بر این نکته که کاهش بارندگی و افزایش برداشت آب زیرزمینی در کشت اول نیز وضعیت ذخیره آبهای زیرزمینی را نیز دچار مشکل کرده است، افزود: نحوه استفاده از آب چاههای زیرزمینی بر اساس پروانههای چاههای کشاورزی طی یک سال زراعی برای یک نوبت و در ماههای مشخص زمان کشت و کار همان محصول است و از آن جایی که زمان فصل زراعی کشت اول برنجکاری نیز مشخص است، برداشت آب چاه حداکثر تا پایان تیر ماه است.
وی با بیان اینکه به هیچ عنوان کشت دوم برنج در مازندران توصیه نمیشود، توضیح داد: درحال حاضر کمتر از ۲۳ درصد ظرفیت سدهای مازندران آب دارد که این مقدار با توجه به اهمیت حفظ و نگهداری حدود ۲۰ درصدی ذخیره آب پشت سدها، یعنی عملا آبی برای رهاسازی با هدف تامین آب کشاورزی به خصوص زمینهای پایین دست سد شهید رجایی ساری نداریم.
طوسی وضعیت ذخیره آب سد البرز را مناسبتر از سد شهید رجایی دانست و در عین حال گفت که بر اساس برنامه خروجی آب این سدها برای تامین آب کشاورزی فقط برای کشت اول است و تا پایان تیرماه نیاز آب شالیکاری برای کشت اول نیز تقریبا به اتمام میرسد و از این پس خروجی سدها برای تامین آب کشاورزی بسته خواهد شد. مدیر دفتر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی و برقابی شرکت آب منطقهای مازندران ذخیره آب پشت آببندانهای استان را تقریبا ۳۲ درصد عنوان کرد و گفت: این مقدار آب با توجه به اهمیت حفظ آب مرده در این منابی آبی اصلا کفاف کشت دوم را نمیدهد.
وی با ذکر این نکته که کارشناسان کشاورزی کشاورزان را به جایگزین کردن کشتهای کم آب برای کشت دوباره در زمینهای شالیکاری دعوت کنند، تصریح کرد: شالیکاران توجه کنند زمینهایی که در مسیر آب سطحی رودخانهای قرار دارند، اگر کشت دوم را انجام بدهند و در نیمه راه نیاز به آب زیر زمینی پیدا کنند، با آنان برخورد میشود.
این مسوول گفت: اینکه گفته میشود عمق چاههای کشاورزان در منطقه حوزه آبریز هراز کم است و اصلا لطمهای به ذخیره آبهای زیرزمینی نمیزند درست نیست، بررسیها نشان داده است که در یک دهه اخیر چاههای کشاورزی این منطقه نیز با اُفت شدید مواجه است یعنی دسترسی آب زیر زمینی در این منطقه نیز سال به سال در حال افزایش است.
