بخش قابل‌توجهی از اراضی در سه استان مازندران، گیلان و گلستان کاربری کشاورزی دارد یا جزو اراضی ملی اعم از جنگل و ساحل است و شهروندان مجاز به ساخت و ساز در این اراضی نیستند و به همین دلیل، یکی از مأموریت‌های اصلی چندین دستگاه از اداره منابع طبیعی تا جهاد کشاورزی، امور اراضی و دستگاه قضا در این منطقه نظارت بر این حوزه و شناسایی و برخورد با تغییرکاربری‌های غیرمجاز و ساخت و ساز در دل اراضی کشاورزی است.

هر از گاهی هم می‌بینیم دستگاه قضا حکم به تخریب بنایی می‌دهد که در دل اراضی کشاورزی یا عرصه‌های ملی ساخته شده است و عوامل انتظامی با لودر می‌روند تا حکم تخریب را اجرا کنند آن هم در شرایطی که این اقدام در حقیقت به معنای تخریب سرمایه‌ای است که ایجاد گردیده است و پس از تخریب سازه هم زمین موردنظر اعاده به وضع سابق نمی‌شود.
البته این به معنای آن نیست که دستگاه‌ها در مقابل متخلفان به اراضی کشاورزی کوتاه بیایند و اجازه دهند ساخت و ساز بی‌رویه ادامه یابد. تأکیر ما این است که برای صیانت از اراضی کشاورزی و همچنین عرصه‌های ملی به شکلی که در نهایت به نابودی سرمایه مردم هم منجر نشود لازم است نهادهای ناظر و همچنین دهیاران و شهروندان عادی، پایش‌های مستمر و منظم از این عرصه‌ها داشته باشند و با دیدن هر نوع تخلّفی ازجمله ساخت و ساز غیرمجاز، در همان مراحل اولیه اقدامات قانونی را انجام دهند تا کار به احداث بنا نرسد.
روز گذشته رییس‌کل دادگستری استان گیلان نیز به این دغدغه اشاره کرد و با تاکید بر ضرورت پیشگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز گفت: دستگاه‌های متولی نباید اجازه دهند تخلّف شکل بگیرد و پس از صرف هزینه‌های سنگین، دستگاه قضایی برای تخریب بناهای غیرمجاز وارد عمل شوند. مجید الهیان در جریان سفر به شهرستان لنگرود و دیدار با فرماندار و مسئولان قضایی این شهرستان گفت: پیشگیری از تغییر کاربری اراضی و ساخت‌وساز غیرمجاز از همان ابتدای شکل‌گیری تخلّف هم برای مردم و هم برای دستگاه‌های مسئول کم‌هزینه‌تر و موثرتر است. وی افزود: اگر تخلّف در مراحل نخست شناسایی و متوقف شود، از هدررفت سرمایه مردم و منابع ملی جلوگیری می‌شود، اما هرچه ساخت‌وساز غیرمجاز پیشرفت کند، برخورد و تعیین تکلیف آن دشوارتر خواهد شد. رییس‌کل دادگستری گیلان بر تقویت گشت‌های دستگاه‌های متولی به‌ویژه جهاد کشاورزی و استفاده از ظرفیت دهیاری‌ها برای شناسایی تخلّفات تأکید کرد و گفت: دهیاران و دستگاه‌های مسئول باید از ابتدای شکل‌گیری تخلّف به وظایف قانونی خود عمل کنند. الهیان همچنین از شهروندان خواست پیش از هرگونه ساخت‌وساز، نسبت به وضعیت و نوع کاربری زمین اطمینان حاصل کرده و اطلاعات لازم را از مراجع رسمی دریافت کنند تا در آینده با مشکلات قضایی و حقوقی مواجه نشوند. آنچه که رییس‌کل دادگستری استان گلستان گفت بر پیشگیری تمرکز دارد و عاقلانه است اما اجرای آن مشروط به همکاری دستگاه‌های دولتی مسئول در این حوزه چون جهاد کشاورزی، امور اراضی، منابع طبیعی و شوراهای روستایی و دهیاران و همچنین شهروندان عادی با دستگاه قضایی است. با توجه به قرار گرفتن اراضی کشاورزی و عرصه‌های ملی در مناطق روستایی و دور از شهر، نقش شهروندان عادی و همچنین اعضای شوراهای روستا و دهیاران بسیار مهم است چون آنان به‌واسطه حضور در منطقه و مشاهدات روزانه خود، خیلی زودتر از دستگاه‌های مسئول از آنچه که رخ داده آگاه می‌شوند و تغییراتِ کالبدی را می‌بینند و لازم است به دستگاه‌های مسئول اطلاع دهند تا آنان وظیفه قانونی خود را انجام دهند و به این شکل، می‌توان امیدوار بود قبل از این‌که آجر روی آجر بالا برود و بنا ساخته شود، جلوی کار گرفته شود و در نتیجه سرمایه‌سوزی اتفاق نیفتد.