سرویس اجتماعی
همه ساله همزمان با برداشت آخرین خوشههای برنج، گندم و جو، از زمین طوفانی از دود و آتش برمیخیزد؛ گویی کشاورزان، عادت کردهاند هر سال، پس از برداشت محصول، دستمزدِ خاک را با به آتش کشیدناش نقداً پرداخت کنند!
این در حالی است که اگر در کشتهای زراعی بعد از برداشت، کاه و کلش به خاک برگردانده شود و سوزانده نشود بسیای از عناصر غذایی تخلیه شده دوباره به خاک بر میگردد و بخشی از نیاز غذایی گیاه را در مراحل کشت بعدی تامین میکند.
اگرچه سوزاندن کاه و کلش در مزارع از قدیم مرسوم بوده و سالهاست که کاه و کلش را میسوزانند و برخی به غلط تصور میکنند که این اقدام نیاز کمتری به استفاده از سموم در کشت دوم را فراهم میکند اما آنچه که امروزه بصورت علمی اثبات شده است نابودی اکوسیستم و ویرانی ساختمان خاک است. عوارض جبران ناپذیر آتش زدن کاه و کلش برای کشاورزان به دلیل آسیب زدن به ساختار خاک و نامرغوبی محصولات بعدی و از طرفی آلودگی و آسیب به محیط زیست باعث شده تا در سالهای گذشته کارشناسان و مسولان امر تلاشی مضاعف در راستای آگاه سازی کشاورزان و ممانعت از این اقدام داشته باشند اما متاسفانه تاکنون نتیجه محسوسی حاصل نشده و همچنان برخی اصرار بر روشهای سنتی کشاورزی و از این دست اقدامات دارند. نابودی موجودات مفید خاک، افزایش مصرف کودهای شیمیایی و کاهش بازدهی زمین، فرسایش خاک در بلند مدت، کاهش رطوبت خاک و افزایش مصرف آب در طول دوره رشد، آلودگی محیط زیست و بروز بیماریهای تنفسی به خصوص برای کودکان و سالمندان و سفت شدن لایههای خاک و کاهش نفوذ پذیری آن از مهمترین عوارض جبران ناپذیر سوزاندن کاه و کلش در مزارع است. حرفه اول مردم در استان مازندران، کشاورزی است و بدیهیست که مشکلات و مسائلِ مبتلابه این حوزه نیز در مازندران پررنگتر از سایر نقاط کشور باشد. نمونه همین به آتش کشیدنِ کاه و کلش که اگر پس از فصلِ برداشت برنج، راهی جادههای استان شوید، به طور واضح، مه غلیظی از دود و آتش را در آسمان خواهید دید. البته مسوولان استان، در سالهای اخیر بارها اعلام کردهاند که با آتش زنندگان کاه و کلش برخورد شدید صورت میگیرد اما به خرجِ کشاورزان نمیرود که نمیرود.
راه اندازی گشتهای شبانه روزی در سال ۹۹
سال ۹۹ ، برای نخستین بار در مازندران، طرحِ گشت نظارتی در مزارع شالیزاری پس از برداشت محصول برنج به راه افتاد. رئیس وقت سازمان جهاد کشاورزی مازندران از تشدید فعالیت گشتهای شبانه روزی برای برخورد با متخلفان آتش زدن کاه وکلش مزارع خبر داده و گفته بود: شالیکارانی که به تذکرات ماموران محیط زیست و کارشناسان مراکز خدمات کشاورزی بی توجهی کنند، به مراجع قضایی معرفی میشوند. عزیرالله شهیدی فر اضافه کرده بود: دستورالعمل تشدید گشتهای کنترلی برای جلوگیری از آتش زدن باقیمانده شالی در همه نقاط مازندران از سوی استانداری، فرمانداری، بخشداریها و دهیاران روزانه رصد میشود و دادستانها نیز در این موضوع ورود پیدا کردهاند. گفتنی است بر اساس بند ۴ ماده ۲ قانون مدیریت پسماند و ماده ۳۰ آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماند و همچنین ماده ۴۵ قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع، آتش زدن بقایای مزارع و باغات داخل یا مجاور جنگل بدون اجازه و نظارت ماموران جنگلبانی ممنوع است و چنانچه در اثر سهل انگاری حریق به جنگلها و مراتع سرایت کند متخلف برابر قانون بین ۱الی۲ سال حبس تادیبی با پرداخت خسارت محکوم خواهد شد.
همچنین بر اساس ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی؛ ‘هر اقدامی کــه تهدید علیه بهداشت عمومی شناخته شود از قبیل آلوده کــــردن آب یا توزیع آب آشامیدنی آلوده، دفع غیر بهداشتی فضولات انسانی و دامی و موادزاید، ریختن مــواد مسموم کننده در رودخانهها، زباله در خیابانها و کشتار غیر مجاز دام و استفاده غیر مجاز فاضلاب خام یا پس آب تصفیه خانههای فاضلاب برای مصارف کشاورزی ممنوع است و مرتکبین چنانچه طبق قوانین خاص مشمول مجازات شدیدتری نباشند بــه حبس تــا یک سال محکوم خواهند شد.
جریمه نقدی و یک سال حبس
در سال ۱۴۰۱ نیز فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران اعلام کرد: سوزاندن بقایای گیاهی علاوه بر جریمه نقدی یک سال حبس به دنبال دارد.
مجید ذکریایی فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران- ساری، به افزایش دما، عدم نزولات جوی، خشک بودن سطح عرصههای جنگلی و وزش باد گرم در استان گفت: کشاورزان حاشیه جنگلها و روستانشینان از آتش زدن کاه و کلش زمینهای زیر کشت گندم و جو پرهیز کنند. وی افزود: به دلیل وزش باد گرم در عرصهها، احتمال سرایت آتش به سطح عرصههای جنگلی متصور است که موجب وارد شدن خسارات زیادی به جنگل میشود.
ذکریایی گفت: آتش زدن بقایای گیاهی مطابق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی و قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها جرم محسوب میشود و مرتکبین به جزای نقدی و حبس تا یک سال محکوم خواهند شد.
برابر آیین نامه اجرایی قانون پسماند و قانون هوای پاک آتش زدن کاه و کلش بعد از برداشت ممنوع بوده و جرم تلقی میشود
تیرماه امسال نیز مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی جهاد کشاورزی مازندران طی گفتگویی با اشاره به اینکه آتشزدن کاه و کلش در مزارع بعد از برداشت محصول ممنوع است، گفت: برابر آیین نامه اجرایی قانون پسماند و قانون هوای پاک آتش زدن کاه و کلش بعد از برداشت ممنوع بوده و جرم تلقی میشود. علی طاهریامیری، با اشاره به افزایش دما و گرم شدن هوا و برداشت محصول گندم، جو، برنج و سایر محصولات کشاورزی، اظهار کرد: سوزاندن بقایای کشاورزی(کاه و کلش)علاوه بر آلودگی زیست محیطی، احتمال سرایت آتش با توجه به گرم بودن هوا به سایر مزارع، مناطق جنگلی و باغات وجود دارد. مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی جهادکشاورزی مازندران درباره مضرات آتش زدن بقایای گیاهی، اظهار کرد: از بین رفتن مواد تغذیه ای که طی دوره رشد در گیاه به جا مانده، نابودی مواد آلی و میکرو ارگانیسمها و موجودات زنده مفید در خاک، کاهش باروری و حاصلخیزی خاک، کاهش تحمل گیاه در برابر آفات و بیماریها به دلیل کاهش مواد آلی خاک، از بین رفتن بافت خاک و کاهش نفوذ آب و افزایش فرسایش خاک و افزایش احتمال سرایت آتش و بروز آلودگی هوا و محیط زیست از جمله مضرات آتش زدن بقایای گیاهی است. وی با اشاره به اینکه آتشزدن کاه و کلش ممنوع است، گفت: برابر ماده ۳۰ آیین نامه اجرایی قانون پسماند و ماده ۲۰ قانون هوای پاک مصوب سال ۹۶ مجلس شورای اسلامی، آتش زدن کاه و کلش بعد از برداشت اکیدا ممنوع بوده و جرم تلقی میشود و برابر ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی، متخلفان تحت پیگرد قانونی قرار گرفته و به حبس(۶ ماه تا دو سال)یا جزای نقدی(۲۰ الی ۸۰ میلیون ریال)محکوم خواهند شد.
وی به کشاورزان توصیه کرد با ساز و کارهای درست از بقایای گیاهی به عنوان بهترین کود استفاده کرده و یا با جمعآوری و بستهبندی آن به مصرف خوراک دام برسانند.
آتش زدن کاه و کلش به معنای سوزاندن خاک حاصلخیز است
یکی از محققان موسسه تحقیقات برنج مازندران هم گفت: آتش زدن کاه و کلش به معنای سوزاندن خاک حاصلخیز است که به تدریج توان بارآوری زمین را کاهش میدهد و منافع درازمدت خود کشاورزان را با خطر مواجه میکند.
عبدالرحمان عرفانی افزود: آتش زدن کاه و کلش به هر بهانهای که باشد نادرست است و با منافع بلند مدت خود کشاورز در تضاد است برای اینکه آتش علاوه بر این که عناصر اصلی خاک را از بین میبرد، زمین را از بهترین و مهمترین تغذیهکننده خاک یعنی کاه و کلش محروم میکند. وی تاکید کرد: آتش زدن کاه و کلش شالیزارها به بهانه کشت دوم هم نادرست است برای اینکه به صورت سنتی بهترین روش کشت دوم پرورش ساقهها برای به دست آوردن برنج «دونوچ» است که سابقهای به درازای شالیکاری در مازندران دارد و به صرفه و سالم هم است. این محقق ارشد حوزه کشاورزی مازندران با تاکید بر اینکه کاه و کلش پس از پوسیدن در شالیزار، عامل تقویت کننده طبیعی خاک محسوب میشود، گفت: متاسفانه برخی از کشاورزان حتی با این که به دنبال کشت دوم نیستند بر اساس ادعاهای غیر علمی در سالهای اخیر کاه و کلش شالیزارها را آتش میزنند و تلاش دارند تا از این طریق آفت کرم ساقه خوار را از مزارع خود برای سال آینده دور کنند. عرفانی توضیح داد: کاه و کلش محلی برای جان پناه و یا آشیانه کرم ساقه خوار نیست و کشاورزان نباید به این بهانه کاه و کلش را آتش زده و زمینشان را از تغذیه طبیعی محروم کنند. معاون موسسه تحقیقات برنج کشور مستقر در آمل گفت: برخی از کشاورزانی که قصد کشت دوم ندارند اگر چه کاه و کلش را آتش نمیزنند ولی آن را از زمین خارج میکنند در حالی که توصیه علمی این است که اجازه بدهند کاه و کلش در زمین باقی بماند تا مواد مغذی برای خاک فراهم آید.
