محصولی که تا اسم آن را میشنویم، به یادِ سرزمین آفتاب (خراسان) میافتیم اما گویا طلای سرخ، هرکجا را برای جلوهگریهای زیبایش مساعد ببیند، میروید و میبالد و میشکفد. زعفران یا زَرپَران، گرانترین ادویه ایرانی با نیاز آبی بسیار کم است که با جهش ۱۵ درصدی سطح زیر کشت، جای خود را میان باغداران و زمینداران مناطق شرق گلستان باز کرده و بهعنوان یک محصول بسیار باصرفه کشاورزی، خودنمایی میکند. وسوسه قیمت چند صد میلیونی محصول نهایی شاید جذابترین دلیل برای کشاورزان و زمینداران مناطق کوهستانی گلستان باشد که قید کشت محصولاتی کم بازده اما آسان مانند گندم و جو و مانند آن که به مراقبت رسیدگی کمتری نیاز دارند اما به همان نسبت، سود کمتری نصیب آنان میکنند را بزنند و به کاشت زعفران روی بیاورند.
هر چند کاشت زعفران با هزینههای اولیه زیادی برای آماده سازی زمین و خرید پیاز و کارگر برای کاشت همراه است اما آگاهی کشاورز از قیمت تمام شده محصول، دشواری این هزینهها را به رویای فروش مناسب میدهد و به همین دلیل است که به گفته معاون باغبانی جهادکشاورزی گلستان سطح باغهای زعفران استان از هزار و ۹۱ هکتار در سال قبل با رشد ۱۵ درصدی به هزار و ۲۵۰ هکتار رسید.
به گفته کارشناسان، میانگین برداشت زعفران، ۴.۵ کیلوگرم در هر هکتار است که با احتساب هزار و ۲۵۰ هکتار باغ زعفران گلستان، پیشبینی میشود پنج هزار و ۶۰۰ کیلوگرم کُلاله زعفران خشک تولید شود.
شرایط بازار زعفران به گونهای است که گل زعفران برداشت شده از باغهای زیر کشت گلستان هر کیلوگرم بین ۱۱ تا ۱۵ میلیون ریال خرید و فروش میشود.
یکی از باغداران زعفران روستای وامنان گفت: به خاطر کمی بارش نمیتوان پیشبینی کرد که امسال سال خوبی برای باغداران در برداشت محصول خواهد بود یا نه با این وجود، منتظر کاهش دما طی روزهای آینده هستیم چرا که سرمای هوا به برداشت بهتر این محصول کمک زیادی خواهد کرد.
علی شاملو خواستار حمایت مالی بانکهای گلستان از باغداران زعفران منطقه، هنگام برداشت محصول و پیشگیری از خام فروشی گل شد و گفت: باغداران به دلیل نداشتن استطاعات مالی کافی برای گرفتن کارگر، گلها را پیش از جداسازی کُلاله میفروشند و از سود اصلی زعفران چشم پوشی میکنند.
به گفته مسوولان شرکت تعاونی زعفران کاران وامنان، در صورت انجام این حمایت مالی، میتوان حدود یک ماه برای ۲۰ هزار نفر در منطقه درآمد ایجاد کرده و جلوی خروج گل زعفران پیش از جداسازی کلاله را گرفت.
بخش زیادی از برداشت گل زعفران از باغهای منطقه به دلیل نداشتن یا کمبود نقدینگی نزد باغداران، از روی ناچاری به واسطهها فروخته میشود و سود دسترنج آنها عاید تجار این استانها میشود.
سال زراعی قبل برای جداسازی کُلاله از گل زعفران، هر باغدار مجبور بود، کیلویی ۵۰۰ هزار ریال پرداخت کند که امسال به دلیل افزایش تورم، پرداخت دستمزد نیز بیشتر خواهد بود.
بیش از ۴۰۰ هکتار در روستای وامنان و در مجموع بیش از ۵۰۰ هکتار در منطقه و روستاهای اطراف زیر کشت زعفران رفته است. شرکت تعاونی زعفران کاران وامنان ۹۸۶ عضو از ۶۰ روستا را زیر چتر خود گرفته است. ایجاد زمینهای زعفران این خطه در شهریورماه انجام میگیرد و طبق گفته کارشناسان جهادکشاورزی، گلدهی اقتصادی این محصول از سال دوم آغاز شده و تا هفت سال ادامه دارد.
معاون باغبانی جهادکشاورزی گلستان گفت: سال قبل زعفرانکاران استان ۴.۵ تُن گل این گیاه با ارزش دارویی را تولید کرده بودند. نوید رضا فرهانی افزود: بارندگی مناسب ابتدای فصل، کاهش دما در زمان مناسب رشد گیاه به عنوان محرک رشد زعفران از مهمترین دلایل افزایش برداشت محصول زعفران در گلستان است. به گفته وی در استان گلستان حدود ۹۰۰ هکتار باغ زعفران ایجاد شده، وجود دارد. پیشتر مدیرعامل تعاون روستایی، عرضه زعفران در بورس کالا را یکی از موفقترین تجربههای این سازمان دانست و گفت: زعفران همیشه از محصولات چالشبرانگیز بود و خرید تضمینی آن با حواشی زیادی همراه بود اما امسال برای نخستین بار آن را با سازوکار بورس انجام دادیم. محمدرضا طلایی بیان کرد: با گرفتن مجوز از شورای قیمتگذاری، انبارهای ما به انبارهای سپرده کالایی تبدیل شدند و زعفرانکاران با دریافت کد بورسی، زعفران خود را مستقیم در بورس عرضه کردند.
وی تاکید کرد: در این مدل، زعفران با قیمت پایه هر کیلوگرم ۸۲ میلیون تومان خریداری شد اما کشاورزان توانستند محصول خود را حتی تا ۱۱۵ میلیون تومان به فروش برسانند.
روستایی وامنان گلستان با ۸۰۰ هکتار زمین زیر کشت زعفران، به یکی از قطبهای تولید این محصول در کشور تبدیل شده که با امضای تفاهمنامه همکاری بین اتحادیه تعاون روستایی استان و شرکت تعاونی زعفرانکاران وامنان با هدف حذف واسطهها و تقویت زنجیره ارزش این محصول استراتژیک، گامی مؤثر برای افزایش درآمد زعفرانکاران این روستا برداشته خواهد شد.
استان گلستان، با برخورداری از خاک حاصلخیز و اقلیم مساعد، به عنوان یکی از کانونهای کلیدی تولید زعفران در ایران شناخته میشود که در این میان، منطقه وامنان با بیش از ۸۰۰ هکتار زمین زیر کشت زعفران و جمعیتی بالغ بر ۹۸۸ عضو در شرکت تعاونی، الگویی موفق از کشاورزی جمعی را به نمایش میگذارد.
انعقاد تفاهمنامه همکاری میان اتحادیه تعاون روستایی استان گلستان و شرکت تعاونی تولید روستایی زعفرانکاران وامنان، گامی استراتژیک در راستای حمایت همهجانبه از زعفرانکاران منطقه به حساب میآید. این سند همکاری، که بر پایه اصول تعاونی و همافزایی نهادی استوار است، تأمین منابع مالی لازم برای خرید مستقیم زعفران خشک و گل از کشاورزان را تضمین میکند و بدین ترتیب، دست دلالان را از چرخه توزیع کوتاه میسازد. تاکنون، این شرکت تعاونی توانسته است ۱۵ تن گل زعفران را مستقیم از کشاورزان خریداری کند که نشاندهنده پتانسیل عظیم تعاونیها در رونق اقتصادی روستاها است.
مدیر تعاون روستایی استان گلستان با اشاره به ظرفیت بالای وامنان بهعنوان قطب زعفران گلستان، گفت: این منطقه با خاک حاصلخیز و شرایط اقلیمی مناسب، پتانسیل تولید زعفران با کیفیت جهانی را دارد که حمایت تعاونیها میتواند این ظرفیت را به فرصتی برای توسعه اقتصادی تبدیل کند.
محمدرضا جامی با تأکید بر نقش تعاونیها در توانمندسازی روستاها خاطرنشان کرد: حذف واسطهها، تضمین قیمت عادلانه و تقویت زنجیره تأمین، از اولویتهای سازمان تعاون روستایی است و این تفاهمنامه نهتنها به زعفرانکاران وامنان کمک میکند، بلکه الگویی برای سایر مناطق تولیدکننده زعفران در گلستان است. وی تاکید کرد: زعفران وامنان، با عطر و رنگ بینظیر، ، به شرط تقویت زیرساختهای تولید و بازاریابی نهتنها در بازارهای داخلی بلکه در عرصه جهانی نیز میتواند جایگاه ویژهای داشته باشد.
زعفران مرغوب مازندران نیز این روزها با محصول استانهای صاحب نام در این عرصه در بازار رقابت میکند اما فقدان نام تجاری مشخص باعث شده تا در بازارهای ملی و بینالمللی ناشناخته بماند.
چند روزی است که کار برداشت زعفران از اراضی زرخیز شرق مازندران آغاز شده و اکثر بهره بردارانی که اقدام به کاشت این محصول پرسود کرده اند سخت مشغول عملیات برداشت هستند.
شاید کمتر از یک دهه قبل وقتی برای اولین بار کشاورزان اندکی اقدام به کاشت زعفران در اراضی خود در شرق مازندران کردند هرگز کسی گمان نمیکرد که محصول تولیدی شهرستان کم آب بهشهر اما مستعد روزی در بازارهای فروش با محصول تولیدی قائنات خراسان رضوی تولید کننده بلامنازع زعفران کشور رقابت کند. آب و هوای مناسب و خاک حاصلخیز مازندران باعث شده تا شرایط بسیار مناسبی برای کشت طلای سرخ در این استان فراهم باشد و از آن جا که طی سالهای اخیر قوانین وراثت باعث خرد شدن بسیاری از اراضی کشاورزی شده بهره برداران خرده مالک به کاشت این محصول پرسود در اراضی خود روی آوردهاند.
از جمله خصوصیاتی که باعث شده تا کشت زعفران نزد کشاورزان شهرستان بهشهر محبوب باشد کم زحمت بودن عملیات های کاشت و داشت آن است چرا که زعفران آنچنان نیازمند آبدهی نیست و در طول مراحل داشت آنچنان زحمتی در بر ندارد. همچنین زعفران از جمله محصولاتی است که میتوان تمامی اعضای خانواده را در برداشت آن مشارکت داد چراکه برداشت گلهای آن به تبحر چندانی نیاز ندارد و حتی اعضای کوچک خانواده نیز میتوانند بزرگترها را در کار یاری دهند که در نوع خود برای کاهش بیکاری نیز به صورت مقطعی موثر میباشد. با شروع فصل برداشت میتوان به مدت یک ماه از این محصول کسب درآمد کرد به طور مثال نیروی کار میتواند در روز به برداشت گلهای زعفران مشغول باشد و شب نیز به همراه خانواده در محیطی آرام به جدا کردن کلالهها از گل مشغول شود.
به گواه کارشناسان بخش کشاورزی هر بهره بردار زعفران کار با کشت این محصول در یک هکتار از اراضی خود می تواند سالانه سه هزار تا چهار هزار میلیارد ریال درآمد کسب کند که در مقایسه با سایر کشتها بسیار پرسودتر است.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
