«جاده کندوان»، که به نامهای جاده چالوس و جاده ۵۹ هم معروف و مشهور است.
زیباترین جاده ایران و چهارمین جاده زیبای جهان، سالهاست که فرسوده و مستهلک شده و دستی به یاریاش نشتافته است تا خاطرات شمال در میانِ پیچ و تابهایش زنده بماند.
سنگهای بزرگ که گویی از سقفِ آسمان جدا میشوند و گاه و بی گاه بر زمین و به روی ماشینهای عبوری میافتند، خاطرات این جاده زیبا را با ترس و وحشت و ناامنی گره زده و رویای سفر به چالوس را به کابوس تبدیل کرده است.
تا اواخر دوره قاجار، جادهای بین کرج – چالوس وجود نداشته و تنها یک مسیر خاکی و مالرو، راه دسترسی به روستاهای این منطقه را تشکیل میداده اما بهگونهای نبود که ارتباط دهنده شمال و جنوب کشور باشد. این جاده در دوران پادشاهی رضاشاه در اردیبهشت ۱۳۱۰ آغاز و در سال ۱۳۱۲ مورد بهرهبرداری قرار گرفت. مراسم افتتاح روز جمعه دهم آذر ۱۳۱۲ با حضور رضاشاه برگزار و جاده چالوس افتتاح و به نام «راه مخصوص» نامیده شد. طول این جاده ۱۶۸ کیلومتر و عرض آن ۸ متر و در برخی قسمتها به ده الی دوازده متر هم میرسید. از این زمان به بعد، انواع رستورانها و واحدهای اقامتی و پذیرایی در کنار این جاده شکل گرفت و با ساخت سد امیرکبیر (سد کرج) در سال ۱۳۴۰ به جاذبههای این جاده افزوده شد و در اندک زمانی این جاده به یکی از تفریحگاههای مهم گردشگری ایران تبدیل شد. به نقل از گفتههای شفاهی از مردم قدیم، کارگران را برای کندن این تونل در دل کوه (چون کندن تونل کندوان آنهم بدون تجهیزات کار بسیار سخت و دشواری بود) با یک سکه پنج ریالی که در آن زمان ارزشمند بود تشویق میکردند و گفته میشود بهازای هر کلنگ پول داده میشدهاست. ساخت تونل کندوان از اردیبهشت ماه سال ۱۳۱۴ آغاز شد و ساخت در تاریخ ۲۷ اردیبهشت ۱۳۱۷ به پایان رسید، طول تونل به مسافت یک هزار و ۸۸۶ متر و عرض پنج الی هفت و ارتفاع شش متر است، با این تونل ۱۳ کیلومتر از مسیر مرکز کرج به چالوس کاسته شد، چراکه پیشاز این برای طی کردن این مسیر باید کوه دور زده میشد. این جاده در دامنه سلسله کوههای البرز مرکزی از دوره گذشته ساخته شدهاست و امکانات و تأسیسات و اماکن گردشگری، تفریحی و ورزشی که در حاشیه آن ساخته شده پس از این دوره بودهاست که بعدها نیز عنوان چهارمین جاده زیبای جهان را کسب کرد.
این جاده قُطر رشتهکوههای البرز را میپیماید. برای ساخت این جاده، تونلها و پلهای طولانی بسیاری ساخته شده، بیشتر سفرهای گردشگری مردم تهران و کرج به کرانههای دریای خزر بهویژه در تابستان ازطریق همین جاده و جاده هراز صورت میگیرد. اما بهعلت آنکه طراحی آن در گذشته انجام گرفتهاست، برای سرعتهای بالا مناسب نیست. اما همانطور که در ابتدا گفته شد، این جاده پرپیچ و خم و زیبا، اکنون، به دلیلِ سقوطِ سنگهای کوچک و بزرگ از دلِ کوههای سر به فلک کشیده البرز، برای کاربران جادهای بسیار ناامن شده است. جاده کرج – چالوس حدود ۱۶۰ کیلومتر طول دارد که حدود ۸۰ کیلومتر جزو محدوده کندوان است این محور با قدمتی بیش از ۸۰ سال از دیرباز تاکنون به علت عرض کم معبر، برخورداری از پیچهای تند و حادثه ساز، ریزش و رانش کوه، سقوط تخته سنگهای بزرگ از ارتفاع به سطح جاده شمار زیادی از عابران سواره رو را به کام مرگ کشاند و این حوادث تلخ و خونین خاطرات ناخوشایندی را در اذهان کاربران جادهای، گردشگران داخلی و خارجی برجا گذاشته است.
به عنوان مثال فقط در سال گذشته افزون بر هشت تن از کاربران جادهای و گردشگران علاوه بر خسارت مالی، بر اثر سقوط سنگ از ارتفاعات جاده کندوان جانشان را از دست دادند. در زمان حاضر ۸۰۰ نقطه حادثه خیز در راههای کشور شناسایی شده که ایمنسازی نیمی از آنها به گفته مسوولان سازمان راهداری با آشکارسازی یا بهبود مهندسی در دستور کار قرار گرفته است.
از این تعداد ۱۴ نقطه حادثه خیز و خطرساز در جاده کندوان قرار دارد که از توسط کارشناسان راهداری و پلیس راه منطقه شناسایی شده است.
این جاده ملی به علت تردد شبانه روز ۳۰ هزار دستگاه خودرو اعم از کاربران جاده ای، مسافران و گردشگران علاوه بر رفع نقاط حادثه خیز به تاکید مسوولان امر نیازمند تقویت امکانات و تجهیزات پلیس راهی، راهداری و امدادی است تا ارایه خدمات به ویژه در مواقع بروز حوادث طبیعی و تصادفات بدون دغدغه انجام شود. اوضاع به همین منوال بود تا اینکه رئیس جمهور شهید آیت الله رییسی، در حاشیه افتتاح قطعه دوم آزاد راه تهران – شمال در تیرماه سال ۱۴۰۲ تاکید کرد: ایمنی جاده کندوان باید تامین شود.
مرحوم رئیسی افزود: ایمن سازی جاده چالوس با جدیت از سوی وزارت راه و شهرسازی دنبال و انجام شود. مردم باید در تردد در جاده چالوس امنیت داشته باشند و نگران ریزش سنگ نباشند.
پیوست تاکید آیت الله رئیسی مبنی بر ضرورت ایمن سازی کندوان، وزیر راه و شهرسازی نیز گفت: این وزارتخانه پیگیر ایمن سازی جاده چالوس بوده و حسب دستور رییس جمهور موارد موکد نیز مجدد در دستور کار قرار گرفته است.
تخصیص ۴ هزار میلیارد ریال اعتبار برای ایمن سازی جاده کندوان محقق شد و حالا در ادامه کار، دولتِ چهاردهم نیز عزم خود را برای ایمن سازی این جاده پررفت و آمد با کاربری ملی جزم کرده است.
عملیات اجرایی این طرح به طول حدود ۲۰ کیلومتر از سال ۱۳۸۹ شروع شد و بر اساس برنامه اعلامی قرار بود از حدود پنج کیلومتر درست در امتداد قطعه چهار آزاد راه تهران – شمال پیش از شهر مرزن آباد شروع و تا منطقه دزدبن در مسیر جاده کندوان ادامه یابد منتهی بنا به گفته برخی از کارشناسان و مسوولان در سالهای اخیر و قبل از فعالیت دولت چهاردهم روند اجرای این طرح به علت وجود موانع و بروکراسیهای اداری با مشکلات و موانع فراوانی برخورد کرد به طوری که این وضعیت حتی به وقفه چندین ساله روند اجرای این طرح منجر شده بود.
رفع گرههای کور ترافیکی در راستای بهره برداری از قطعه چهار آزاد راه تهران – شمال در محدوده شهری مرزن آباد، جلوگیری از یکطرفه شدن جاده کندوان در زمان اوج سفرها از منطقه دزدبن تا مرزن آباد و در نهایت رفع نگرانی و دغدغه چندین ساله ساکنان نقاط شهری و روستایی پیرامون بخش مرزن آباد ناشی از این معضل ادامه دار از مهم ترین اهدافی بوده که برای اجرای این طرح پیش بینی شده است.
در این پیوند رییس اداره راهداری و حمل و نقل جادهای چالوس گفت: محور کندوان از روز دوشنبه ۲۰ آبان به مدت ۱۰ روز به منظور اجرای طرح ایمن سازی به صورت شبانه روزی به روی وسایل نقلیه بسته است.
مهدی صفایی افزود: این طرح در قالب اجرای مرحله دوم نصب گالری بتنی پیش ساخته به طول حدود ۱۵۰ متر در نقطه حادثه خیز “کمر زرد” و تور سنگ هم در چهار نقطه حادثه خیز این محور ارتباطی در زمان تعیین آغاز شده است. وی توضیح داد: ایمن سازی در ۱۴ نقطه دیگر این محور به منظور پیشگیری از ریزش سنگ با نصب دیوارههای حفاظتی در منطقه سیاه بیشه و همچنین ساخت دیوارههای سنگی در نقاط پرتگاهی از دیگر عملیاتی است که در این قرار داد قید شده و پیمانکار باید نسبت اجرای آن اقدام کند.
رییس اداره راهداری و حمل و نقل جادهای چالوس یادآور شد: اجرای طرح ایمن سازی محور کندوان از فروردین ماه سال گذشته همزمان با سقوط چندین مورد سنگ در نقاط حادثه خیز به ویژه کمرزرد به روی تعدادی خودرو و در نهایت کشته و زخمی شدن شماری از سرنشینان این خودروها آغاز شد.
صفایی همچنین گفت: در زمان انسداد این محور پرتردد، کاربران جادهای میتوانند از گذرگاههای جایگزین سوادکوه و هراز تردد کنند.
پیشرفت ۷۰ درصدی طرح
رئیس راهداری چالوس از پیشرفت ۷۰ درصدی پروژه نصب گالری پیشساخته در منطقه کمرزرد محور کندوان خبر داد و گفت: این پروژه با اعتباری بالغ بر ۱۰۸ میلیارد تومان و به طول ۱۵۰ متر در حال اجرا است و پیشبینی میشود این محور تا پایان هفته آماده بهرهبرداری خواهد بود. صفایی با بیان اینکه پروژه ایمنسازی محور پرتردد کندوان به پیشرفت چشمگیری رسیده است، اظهار کرد: عملیات نصب گالری در کف به پایان رسید و نصب قطعات سقف آغاز و بتنریزی کف نیز همزمان انجام خواهد شد. طرح نصب گالری پیشساخته در منطقه کمرزرد باهدف افزایش ایمنی تردد در محور کوهستانی کندوان، به طول ۲۰۰ متر در دو فاز بود که گام اول آن به طول ۵۰ متر در مردادماه به پایان رسید و فاز دوم به طول ۱۵۰ متر هماکنون با سرعت در حال اجراست. این پروژه که با اعتباری قابلتوجه در حال انجام است، تا پایان هفته جاری به بهرهبرداری خواهد رسید. با تکمیل این پروژه، یکی خطرناکترین منطقه در پرترددترین محور شمالی کشور ایمن خواهد شد. محور کرج – چالوس حدود ۱۶۰ کیلومتر طول دارد که حدود ۸۰ کیلومتر مربوط کندوان حوزه شهرستان چالوس و بقیه هم جزو حوزه جغرافیایی استان البرز است.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
