مائده مطهری زاده جنگلهای مازندران هر روز با یک مشکل جدید دست و پنجه نرم میکنند و گویا این روزها مشکل تازه، انتشار یک نوع بیماری قارچی است. روی هم رفته ۳٬۴۰۰٬۰۰۰ یا سه میلیون و چهارصدهزار هکتار جنگل در دامنههای شمالی کوههای البرز و استانهای ساحلی دریای خزر وجود دارد. جنگلهای شمال کشور که […]
مائده مطهری زاده
جنگلهای مازندران هر روز با یک مشکل جدید دست و پنجه نرم میکنند و گویا این روزها مشکل تازه، انتشار یک نوع بیماری قارچی است.
روی هم رفته ۳٬۴۰۰٬۰۰۰ یا سه میلیون و چهارصدهزار هکتار جنگل در دامنههای شمالی کوههای البرز و استانهای ساحلی دریای خزر وجود دارد.
جنگلهای شمال کشور که به جنگلهای ناحیه رویشی هیرکانی یا کاسپی، جنگلهای مرطوب و جنگلهای صنعتی شمال شهرت یافتهاند هم چون نوار سبزی حاشیه جنوبی دریای خزر و نیم رخ شمالی رشته کوه البرز از آستارا تا گلیداغی را به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر، عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر و ارتفاع ۲۸۰۰ متر از سطح دریا پوشاندهاند.
تاکنون ۸۰ گونه درختی (بهطور عمده پهن برگ)، چهارگونه سوزنی برگ بومی و ۵۰ گونه درختچهای در این جنگلها شناسائی شده که اغلب آنها از تیپهای آمیخته راش (درخت)، ممرز، بلوط، افرا و توسکا هستند.
این ناحیه نوار سبز شمال کشور در گیلان و مازندران و گلستان است.
منطقه هیرکانی دارای آب و هوای مرطوب بوده و متأثر از دریای خزر میباشد. این منطقه از آستارا در گیلان آغاز شده و تا ارتفاعات جنگل گلستان در استان گلستان ادامه مییابد. اصلیترین درختان این جنگلها پهن برگ هستند. تعداد اندکی از درختان سوزنی برگ نیز در این جنگلها یافت میشوند.
اکنون نکته اینجاست که سوزنیبرگها قربانیان اصلیِ این نوع قارچ مزاحم هستند.
شیوع این بیماری قارچی بنا به گزارشها در اسفند ماه سال گذشته و اوایل فروردین ماه امسال در سطحی از رویشگاههای سوزنی برگ پیرامون دریاچه ولشت مرزن آباد چالوس و منطقه حسن آباد کجور نوشهر و به تازگی هم در نقاطی از عرصههای طبیعی استان گیلان از جمله منجیل و رودبار مشاهده شده است.
تاکنون طبق گفته مسوولان امر، نوع این بیماری قارچی تشخیص داده نشده اما کارشناسان موسسه تحقیقات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در تشخیص اولیه این بیماری اعلام کردهاند که این نوع قارچ به «شانکر» موسوم است که عناوین مختلفی دارد و کماکان بررسیها برای شناسایی نوع این قارچ ادامه دارد برای آنکه بتوان در زمینه پیشگیری، مقابله و مهار این بیماری سازگار با تنوع زیستی جنگل برنامه ریزی و اقدام کرد.
در زمان حاضر به بنا به گفته کارشناس مسوول گیاه شناسی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران – نوشهر این بیماری گسترهای حدود هفت هزار و ۴۰۰ هکتار از ذخیرهگاه ذربین و ۱۵ هزار و ۸۰۰ هکتار جنگلکاری حوزه منابع طبیعی شهرستان چالوس و گسترهای هم از رویشگاههای سوزنی برگ حوالی روستای حسن آباد کجور نوشهر را در برگرفته و آلوده کرده و متاسفانه سبب خشکیدگی تنه و سرشاخههای این گونههای درختی ارزشمند
شده است.
گونههای سوزنی برگ شامل انواع درختان کاج، سرو نقرهای و ذربین میشود و گونههای که در عرصههای جنگلی غرب مازندران وجود دارد بیشتر از نوع سرو نقرهای و ذربین است.
اثراتی که این بیماری روی این گونهها بر جای میگذارد سبب خشکیدگی از تاج درخت و به یک سوم انتهای درخت میرسد و در نهایت بر اثر گسترش بیماری سبب خشکیدگی کامل درخت و نابودی آن میشود و سطح پراکنش این بیماری هم از اواخر اسفند ماه و اوایل بهار گستره زیادی از عرصههای طبیعی این منطقه آلوده به این بیماری شده است.
سرو نقرهای (Gree arizonica Cupressus) در ایران با نام سرو سیمین و سرو آریزونا نیز خوانده میشود، درختی عمیق و پوست تنه به رنگ قهوهای مایل به قرمز است این گونه به آتش سوزی بسیار حساس بوده و زیستگاه طبیعی این گونه ارزشمند بیشتر در کوههای جنوب شرقی آریزونا تا جنوب غربی نیو مکزیوکو جنوب کالیفرنیا و شمال مکزیک است و این گونه برای نخستین بار در سال ۱۳۳۴ به باغ نباتات کشاورزی استان البرز وارد شد. هم اینک کاشت سرو نقرهای و انواع کاج و ذربین در بسیاری از مناطق آب و هوایی ایران به عنوان عنصر اصلی درختی بوستانها، محوطههای سبز، جنگلکاریها و فضای سبز نواحی صنعتی، حاشیه جادهها و مزارع به طور گسترده
کاربرد دارد.
این قارچ پس از ورود به بافت گیاه میزبان به سیستم آوندی آن وارد شده و باعث مسدود شدن آوندها و آلودگی گیاه میشود و از قسمت تاج گیاه به سمت پایین را خشک میکند و در محل نفوذ قارچ بر روی تنه و شاخهها به طور معمول زخمهایی ایجاد میشود و به علت مسدود شدن آوندها در ناحیه زخم شیره گیاه به صورت صمغ به بیرون تراوش کرده و به هر شکل این قارچ پاتوژن بسیار مخرّبی است و به دلیل داشتن میزبانهای زیاد، حضور آن در فضای سبز نگران کننده است.
در این ارتباط، کارشناس اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران – نوشهر گفت: این یبماری برای نخستین بار در اسفند ماه سال گذشته و اوایل بهار در عرصههای جنگلی چالوس گسترهای حدود هفت هزار و ۴۰۰ هکتار از ذخیره گاه ذربین و ۱۵ هزار و ۸۰۰ هکتار جنگلکاری حوزه منابع طبیعی این شهرستان و گسترهای هم از رویشگاههای سوزنی برگ حوالی روستای حسن آباد کجور نوشهر را در برگرفته و آلوده کرده و در ماههای اردیبهشت و خرداد گستره این آلودگی بیشتر شده است.
حسین لرزبنی افزود: تاکنون طبق گفته مسوولان امر، نوع این بیماری قارچی تشخیص داده نشده اما کارشناسان موسسه تحقیقات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در تشخیص اولیه این بیماری اعلام کردهاند که این نوع قارچ به «شانکر» موسوم است که عناوین مختلفی دارد و کماکان بررسیها برای شناسایی نوع این قارچ ادامه دارد برای آنکه بتوان برای پیشگیری، مقابله و مهار این بیماری منطبق و سازگار با تنوع زیستی جنگل برنامه ریزی و اقدام کرد.
وی اظهار کرد: این بیماری بی سابقه نبوده و بررسیها نشان میدهد که در دهه ۸۰ هم مناطقی از عرصههای جنگلی خطه شمال و غرب مازندران را در برگرفته و آلوده کرده است. به گفته وی به علت تغییر اقلیم و شرایط آب و هوایی در ماههای اخیر هم این مهمان ناخوانده وارد عرصههای طبیعی شده و متاسفانه سبب خشکیدگی این گونههای نادر و ارزشمند شده و هم اینک بی صبرانه در انتظار پاسخ موسسه تحقیقات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری هستیم که چگونه و به شیوهای در زمینه پیشگیری، مقابله و مهار این بیماری اقدام کنیم. رییس گروه گیاه شناسی دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در این باره گفت: گزارشی تا این لحظه مبنی بر تشخیص دقیق این نوع بیماری قارچی به دست نیامده و تحقیقات کماکان از سوی کارشناسان موسسه تحقیقات این سازمان ادامه دارد به محض مشخص شدن بیماری آن زمان می توان برای مهار این بیماری برنامه ریزی و اقدام کرد.
یزدانفر آهنگران افزود: این بیماری گسترش پیدا کرده چرا که نخستین بار در بخشی از رویشگاههای سوزنی برگ منطقه ذره بین حسن آباد کجور نوشهر، عرصههای جنگلکاری سنار و حوالی دریاچه ولشت مرزن آباد چالوس در اسفند ماه سال گذشته و فروردین امسال تحت تاثیر قرار داده و آلوده کرده اما به تازگی گزارش رسیده این بیماری در جنگلهای خطه استان گیلان از جمله منطقه رودبار و منجیل هم سرایت کرده و این وضعیت بسیار نگران کننده است. این مسوول با اظهار آنکه سطح پراکنش این بیماری در جنگلهای شمال گسترده است، خاطرنشان کرد: اگرچه این بیماری به «شانکر» موسوم است اما انواع متفاوتی دارد و به علت ناشناخته بودن نوع قارچ نمیتوان در این باره قضاوتی کرد اما درعین حال پس از اعلام نتایج تحقیقات درباره نوع قارچ برنامه ریزی شده تا مدیران مرتبط سازمان را گردهم بیاوریم و آن وقت برای مقابله و مهار این بیماری برنامه ریزی کنیم.
