مائده مطهری زاده
سیلابها با همه خسارات مادی و معنوی که بر جای میگذارند، یک آورده طبیعی دارند و آن، چوب آلات درختان شکسته افتاده جنگلها در بالادست است.
درختانی که بواسطه یورشِ سیل، به این سو و آن سو در حرکتاند و بعد از آتش بسِ سیلاب، در گوشه و کنارها جمع میشوند.
البته نظرات متفاوتی در مورد جمع آوری درختان شکسته افتاده از جنگلها وجود دارد.
عدهای از کارشناسان حوزه جنگل میگویند این درختان باید به مرور در جنگل بپوسند و خاک جنگل شوند و به نوعی به اکوسیستم بازگردند اما عده دیگری از کارشناسان نیز معتقدند وجودِ این درختان، عاملی است برای خسارتبارتر شدن سیلابها و باید حتما از سطح جنگلها جمع آوری شوند. البته بود و نبودِ درختان شکسته افتاده در جنگلها موضوع امروز گزارش ما نیست و آنچه در نظر داریم در مورد آن به بحث بپردازیم، تعیین تکلیفِ این چوب آلات پس از سیلاب است. وقوع سیلاب از ادوار گذشته تاکنون در مناطق شمالی ایران بدین شکل بوده که درختان و سرشاخههای زیادی را به همراه خود داشته که در بستر رودخانهها و سواحل منطقه رها شده است که در آخرین این موارد، وقوع سیلاب شامگاه سیزدهم آبان امسال در شهرستانهای عباس آباد و چالوس و نور و ادامه آن در اواخر همین ماه در شهرستان نور درختان شکسته شده زیادی را در بستر رودخانههای منطقه بر جا گذشته است. نکته مهم این موضوع این است که حجم مقدار چوب آلات آورده سیل صدها هزار تُن بوده که به خاطر ارزش بالای چوب آلات در کشور برخی از افراد سودجو و قاچاقچی چوب از فرصت سوء استفاده کرده و در فرصتهای مناسب نسبت به جمع آوری آنها اقدام میکنند. از سوی دیگر نیز نهاد مربوط یعنی منابع طبیعی نیز که متولی جمع آوری این درختان بوده به گفته مسوولان این نهاد آنها را جمع آوری میکند و به فروش میرساند. در ایام سیل و بعد از آن نیز مسوولان استانی و شهرستانی اعم از استاندار گرفته تا فرماندار نسبت به جمع آوری سرشاخههای درختان آورده سیل در بستر رودخانههای منطقه با هدف جلوگیری از خسارتهای احتمالی مجدد تاکید دارند. در همین پیوند در یکم آبان ۱۴۰۱ فرماندار وقت چالوس وقت نسبت به فروش چوب ناشی از آورده سیل گذشته به این شهرستان انتقاد کرد و گفته بود اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری غرب مازندران ارزش چوب ۱۰۰ میلیارد ریالی ناشی از آورده سیل را کمتر از ۱۵ میلیارد ریال فروخت که این رقم هم برای این مناطق هزینه نشده بود.
علی قاسمی که این مطلب را در جلسه شورای اداری استان مازندران بیان و اضافه کرد: بر اساس مصوبه ستاد مدیریت بحران مقرر شد تا از محل فروش چوب های که سیل از بالادست آورده بود، برای مناطق سیل زده هزینه شود. سوال اینجاست آیا اعتبار این چوب آالات آورده سیل برای مناطق سیل زده مصرف میشود یا خیر؟ اهالی منطقه تاکید دارند باید برای جمع آوری و فروش این چوب آلات آورده سیل باید تدابیر اصولی اندیشید و به شهروندان اطلاع رسانی شفاف صورت گیرد. سیل شامگاه ۱۳ آبان ماه امسال در مازندران به زیرساختهای شهری و روستایی ۱۵ شهرستان استان بیش از ۴۰ هزار میلیارد ریال خسارت وارد کرد که بنا به اعلام اداره کل مدیریت بحران استان بیشترین این مقدار خسارت به شهرستان عباس آباد در غرب مازندران گزارش شده است. نکته مهم دیگر این است که پیشگیری از وقوع سیل در استان مازندران نیاز به همکاری و همراهی همه دستگاههای مسوول نظیر جهادکشاورزی و راه و شهرسازی و فرمانداریهای شهرستان دارد و اداره کل مدیریت بحران به تنهایی نخواهد توانست در زمینه پیشگیری اقدام کند. کارشناسان امر با انتقاد از فعال نبودن سامانه هشدار سیل در کشور تصریح کردند: وقتی در کشوری قرار داریم که تمام نقاط آن طی یک سال در معرض تهدید سیل قرار میگیرد، چرا نباید سیستم هشدار سیل فعال باشد؟ متاسفانه در کشورمان مدیریت نرمافزاری سیل وجود ندارد که این مسائل را پایش و بررسی کند تا شاهد چنین پیامدهای مخربی در بخشهای مختلف از جمله چوب آلات آورده سیل نباشیم. سوالی که برخی از شهروندان غرب مازندران میکنند این است که آیا با مزایده چوب آلات آورده سیل، حقوق و منافع مردم سیل زده تامین میشود؟ از طرفی آیا منابع طبیعی ارزش واقعی این چوب آلات آوده سیل را به معنای واقعی برای مزایده در نظر میگیرد؟ کار مزایده این چوب آلات به ظاهر خوب است و برآیندها نشان داده که به ظاهر قانون رعایت میشود اما در این بین، منافع و حقوق مردم سیل زده نباید نادیده گرفته شود و اعتبار از محل فروش آن باید برای سیل زدگان هزینه میشود. به اعتقاد کارشناسان چنانچه اگر اعتبارات فروش این چوب آلات به خزانه دولت واریز میشود باید تدابیری اندیشیده شود تا این اعتبارات برای مردم مناطق سیلزده هزینه شود.
در همین پیوند، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری نور از کشف و ضبط چوب قاچاق به میزان ۲۰ تُن در این شهرستان غربی استان خبر داد. محمد صادق طهماسب پور ملکشاه افزود: جنگلبانان روز پنجشنبه هفته گذشته در حین نظارت و کنترل مبادی ورودی و خروجی عرصههای طبیعی بخش چمستان تعداد پنج دستگاه خودرو سبک و سنگین در حین حمل چوب آلات جنگلی و باغی را توقیف و پس از سیر مراحل قانونی این تعداد خودرو را به توقفگاه انتقال دادند. وی اظهار کرد: در بازدیدها مشخص شد بیش از ۹۰ درصد محموله چوبهای قاچاق مربوط به درختان شکسته و ریشه کن شده آورده سیل اخیر در حاشیه و بستر رودخانهها بوده که این قاچاقچیان فرصت طلب اقدام به جمع آوری و حمل این مقدار چوب کرده بودند. وی بیان داشت: برابر ضوابط، این چوبها متعلق به منابع طبیعی بوده و پس از آگهی و مزایده و برنده شدن فرد متقاضی فروخته میشود و وجوه دریافتی به خزانه دولت واریز خواهد شد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان نور گفت: سیلی که در شامگاه ۱۳ آبان امسال در این منطقه رخ داده حجم زیادی از چوب آلات جنگلی در حاشیه و بستر رودخانهها همراه خود به پایین دست آورده که متاسفانه عده زیادی از افراد سودجو و فرصت طلب وقت و بی وقت اقدام به جمع آوری این درختان نموده و به دور از چشمان حافظان منابع طبیعی قاچاق میکنند. طهماسب پور ملکشاه از مقدار حجم چوب آلات آورده سیل اظهار بیاطلاعی کرد در عین حال افزود: تاکنون حدود ۵۰ متر مکعب چوب آلات جنگلی در حاشیه سه رودخانه این شهرستان به ویژه الیمالات جمع آوری و برای فروش به مزایده گذاشته شده است. کارشناسان تاکید دارند: برای جمع آوری این سرشاخههای انباشته شده در بستر رودخانهها و سواحل ناشی از آورده سیل باید مسوولان شرکت آب منطقهای، منابع طبیعی و آبخیزداری و شهرداریها پای کار بیایند.
طبق سوابق موجود مدیرکل وقت منابع طبیعی مازندران- نوشهر در سال ۱۴۰۱ گفته بود تمام درآمدهای فروش چوبآلات ناشی از آورده سیل مرزن آباد چالوس به خزانه دولت واریز و این اداره هیچگونه دخل و تصرفی در آن ندارد.
مسعود ملکی با بیان اینکه حسب قوانین مصرح و مقررات جاری تمام درآمدهای دولت ناشی از فروش درختان به حساب خزانه دولت واریز میشود، افزود: این اداره کل پس از وقوع سیل اواخر تابستان ۱۴۰۱ در مرزن آباد چالوش از بستر رودخانههای فرعی و اصلی این شهرستان با احتساب پنج فقره اجازه قطع در مجموع ۲ هزار و ۷۰۵ متر مکعب چوب(۱۵۷۱ مترمکعب آن هیزم و چوب آلات بی کیفیت ناشی از درختان افتاده و ریشه کن بستر رودخانه است) جمع آوری کرد.
وی حفظ اموال دولت و جلوگیری از خسارت بیشتر در سیلاب احتمالی آینده را از جمله اهداف جمع آوری این چوب آلات در بستر رودخانههای چالوس برشمرد و اظهارداشت: این مقدار از طریق برگزاری آگهی مزایده وفق قوانین و مقررات نسبت به فروش آن اقدام شد. ملکی، ارزش ریالی فروش هزار و ۲۴۲ متر مکعب چوب آلات و هیزم جمع شده پشت سد رزان منطقه مرزن آباد را در مرحله اول ۱۵ میلیارد و ۷۰۰ میلیون ریال اعلام کرد و گفت: این مبلغ به حساب خزانه دولت واریز شد. همچنین استاندار مازندران با اشاره به استمرار وقوع حوادث طبیعی، بر ضرورت تعیین تکلیف و لایروبی رودخانهها و رفع نقاط آبگرفتگی شهرهای این استان دستور داد. سید محمود حسینی پور افزود: برداشتهای غیر قانونی از بستر رودخانهها را از دیگر چالش فرارو و در بروز سیلابها تاثیرگذار دانست و اظهارداشت: اگر فیزیک استاندارد رودخانهها را به هر دلایل غیر کارشناسی و فنی به هم بزنیم به طور قطع با مشکلات عدیدهای مواجه خواهیم شد.
