سگ‌ها این روزها همه جا هستند. در روستاها، حومه شهرها، وسطِ خیابان‌های اصلی شهر و پیاده‌روها و … گاه حتی در دسته‌های چندتایی به این سو و آن سو می‌روند. آنقدر به اجتماعات انسانی نزدیک شده‌ و خو کرده‌اند که حالا دیگر کمتر افرادی پیدا می‌شوند که از این سگ‌های ولگرد بترسند و وحشت کنند و بسیاری حتی از مشاهده آنها در سطح شهر ذوق زده می‌شوند و کم مانده با آنها سلفی بگیرند!
برخی از مردم از روی ترحم و دلسوزی پسماند مواد غذایی خود را برای سگ‌ها کنار می‌گذارند و ناخواسته باعث به وجود آمدن شرایط مناسب برای افزایش زاد و ولد آن‌ها می‌شوند.
اما زیست با سگ‌های ولگرد به گواهِ اخبارِ تلخِ مرگ‌ومیر بر اثرِ گزش سگ‌های هار آنقدرها که برخی فکر می‌کنند بی‌خطر نیست.
همین چند روز قبل بود که رییس شبکه بهداشت جویبار از مرگِ یک نوجوانِ ورزشکارِ جویباری بر اثر گزش توسط سگ هار خبر داده بود.
اما از این دست اخبار تلخ و دردناک در شهر و دیار و استان ما کم نیست.
هنوز مرگِ متین پسربچه ۵ ساله بابلی را بر اثر حمله سگ هار از یاد نبرده‌ایم.
طفلِ معصومی که بیرونِ دربِ منزل منتظرِ خانواده ایستاده بود اما یک سگِ هار ناغافل به او حمله کرد و بهار عمر او را در حالی که ۵ سال بیشتر نداشت به خزان بدل و خانواده‌اش را برای همیشه سیاه‌پوشِ پروازِ زودهنگام‌اش کرد.
حالا معاون بهداشتی علوم پزشکی مازندران از هزینه ۱۱۰ میلیارد تومانی حیوان گزیدگی در سال گذشته و همچنین ثبتِ ۱۲ هزار گزش توسط سگ‌های خانگی خبر می‌دهد.
معاون بهداشتی علوم پزشکی مازندران با بیان اینکه گزش حیوانات وحشی و خانگی در سال گذشته بیش از ۱۱۰ میلیارد تومان هزینه روی دست مراکز بهداشتی مازندران گذاشته است، تصریح کرد: بیش از ۱۲ هزار نفر گزش‌های خانگی در استان توسط سگ‌های خانگی و مابقی سگ‌های ولگرد و حیوانات دیگر است.
عباس علیپور معاون بهداشتی علوم پزشکی مازندران به سیر صعودی آمار حیوان گزیدگی در استان اشاره کرد و در جمع خبرنگاران گفت: حیوان گزیدگی چهار سال گذشته در استان از ۸۰۰۰ مورد به ۱۶ هزار مورد افزایش یافته است.
علیپور با بیان اینکه هزینه درمان حیوان گزیدگی برای هر نفر بیش از ۶ میلیون تومان است افزود: گزش حیوانات وحشی و خانگی در سال ۱۴۰۰ هزینه ای بالغ بر ۱۱۰ میلیارد تومان روی دست مراکز بهداشتی مازندران گذاشته است.
معاون بهداشتی علوم پزشکی مازندران ادامه داد: یکی از موضوعات بسیار مهم در بحث حیوان گزیدگی، انتقال بیماری از حیوان به انسان است که بیش از ۱۲ هزار نفر گزش‌های خانگی در استان توسط سگ‌های خانگی و مابقی سگ‌های ولگرد و حیوانات دیگر است.
وی، بیماری هاری را نوعی عفونت ویروس معرفی کرد و افزود: ویروس هاری معمولا در هنگام گزش و از طریق بزاق حیوان هار به انسان انتقال می‌یابد و متاسفانه اگر این بیماری بروز کند، چون درمانی برای آن وجود ندارد، صد درصد باعث مرگ انسان خواهد شد.
رئیس مرکز بهداشت استان گفت: علیرغم کشندگی بالای این بیماری، در صورت انجام همه مراحل پیشگیری و درمان بیماری از جمله شستشوی صحیح محل گزش با آب، صابون و مواد ضدعفونی کننده، واکسیناسیون و تزریق سرم ضد هاری به موقع و کامل می‌توان از ابتلا به هاری پیشگیری کرد.
علیپور ادامه داد: تمام افرادی که مورد گزش قرار می‌گیرند باید برای انجام اقدامات درمانی و پیشگیری به مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه کنند.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی با تاکید بر کنترل و جمع آوری سگ‌های ولگرد از دستگاه‌های مجری خواست تا با برنامه ریزی درست برای جمع آوری آن‌ها از سطح شهر و روستا کمک کنند تا علاوه بر هزینه‌های سنگین درمانی باعث مسایل روحی و روانی مردم جامعه نشود.
طبق پژوهش‌های صورت گرفته، بیش از ۵۰ نوع بیماری بر اثر گزش سگ منتقل می‌شود در حالی که طبق ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، شهرداران وظیفه دارند، حیوانات بلاصاحب از جمله سگ‌ها را جمع‌آوری کنند.
مسوول پژوهشکده انستیتو شمال با بیان اینکه مهم‌ترین بیماری ناشی از گزش از سگ هاری که ۱۰۰ درصد کشنده است، گفت: از شهروندان خواست تا سر به سر سگ نگذارند و از سوی دیگر با غذادهی بی مورد اکوسیستم آنها را در طبیعت از بین می‌بریم.
محسن آسوری ادامه داد: غذا دادن به سگ‌ها و تغییر رفتار حیوان سبب ایجاد بروز مشکل می‌شود و برخی بررسی‌ها نشان می‌دهد که مردم به سمت سگ می‌روند و این رفتارها با سگ‌های بلاصاحب منجر به بروز مشکل می‌شود.
وی با بیان اینکه در برخی کشورها از جمله فرانسه، انگلیس، هلند و غیره مشکل سگ‌های بلاصاحب و ولگرد را حل کردند، گفت: ما رفتار با سگ‌ها را بلد نیستیم و در زمینه فرهنگ سازی و آموزش مردم باید کار شود.
آسوری یادآور شد: از نظر رفتارشناسی باید وقتی سگ به طرف انسان حمله کرد باید ساکن بود و نباید در چشم سگ نگاه و یا چیزی به سمت سگ حرکت کرد.
گاهی اوقات با لیس زدن حیوان هار این بیماری از طریق پوست منتقل می‌شود.
وی با اظهار اینکه بیش از ۸۰۰ مورد بیماری مشترک انسان و دام داریم که بخشی از طریق سگ منتقل می‌شود، گاهی اوقات با لیسیدن حیوان هار، این بیماری از طریق خراش پوست منتقل می‌شود و در این صورت باید به مراکز پیشگیری شبکه‌های بهداشت مراجعه کرد.
وی تصریح کرد: سگ‌های دارای ویژگی هاری پرخاشگر، حمله کننده، آبریزش از دهان، گازگرفتن سنگ و چوب هستند و در صورت حمله و گزش سگ، شستشوی فراوان با آب و صابون به مدت ۲۵ دقیقه است زیرا می‌تواند تراکم ویروس هاری را کمتر کند.
آسوری یادآور شد: در تمامی شهرهای مراکز پیشگیری از هاری فعالیت دارد و می‌توان با مراجعه به این مراکز خدمات درمانی تکمیلی دریافت کرد.
وی با بیان اینکه سگ‌های بلاصاحب باید زنده گیری، قرنطینه، پلاک گذاری و عقیم سازی شوند، گفت: عقیقم سازی سبب کاهش و کنترل جمعیت سگ‌های ولگرد می‌شود و سگ‌های بیمار با مرگ آرام از بین خواهند رفت.
قابل توجه دستگاه‌هایی که خود را متولی این امر نمی‌دانند، خوب است بدانند که در سال ۸۷ سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های وزارت کشور به موضوع سگ‌های ولگرد ورود کرده‌اند و دستورالعملی واحد را در این باره تدوین کرده است و براساس این دستورالعمل نهادهای مختلفی چون وزارت بهداشت، نیروی انتظامی، دادستانی‌ها، سازمان دامپزشکی، پلیس پیشگیری ناجا، انجمن حمایت از حیوانات و در نهایت شهرداری‌ها در این موضوع باید مشارکت داشته باشند.
این دستورالعمل همان سال به استانداری‌ها ابلاغ شد و مبنای کار ساماندهی سگ‌های ولگرد قرار گرفت. در این دستورالعمل سه سطح کارگروه ملی، استانی و شهرستانی تعریف شده و همه اعضای این سه سطح که باید در نشست‌ها حضور داشته باشند نیز مشخص شده است؛ در سطح شهرستان، فرماندار رئیس این کارگروه است و شهردار مرکز شهرستان نیز به عنوان دبیر کارگروه مشخص شده است.
نمایندگان مرکز بهداشت، دامپزشکی، نیروی انتظامی، دادستانی، بخشداران، دهیار منتخب و نماینده انجمن حمایت از حیوانات دیگر اعضای کارگروه شهرستانی ساماندهی سگ‌های ولگرد هستند و حال باید دید در این کارگروه که به صراحت به ساماندهی سگ‌های ولگرد اشاره شده است چرا مشکل همچنان باقی است و برای آن راه‌حل‌های مسکنی صادر می‌شود و تومور بدخیم جراحی نمی‌شود تا متین هادی‌پورهای دیگر و اسم‌های دیگر که با یک جست و جوی ساده در فضای مجازی و حقیقی به چشم می‌خورد قربانی نشوند.
بر اساس بند ۱۵ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، مبنی بر اینکه جلوگیری از شیوع امراض ساریه انسانی و حیوانی، معالجه و دفع و جمع آوری حیوانات مبتلا به امراض ساریه و سگ‌های بلاصاحب وظیفه ذاتی و قانونی شهرداری‌ها است، برخی حامی‌نماها هستند که تحت تأثیر فضای مجازی قرار گرفته و در ساماندهی سگ‌های ولگرد تداخل ایجاد می‌کنند و این سنگ‌اندازی نیز بر مشکلات ساماندهی سگ‌های رها شده افزوده است.
این درحالی است که بر اساس توصیه‌های مسئولان و کارشناسان توصیه می‌شود شهروندان از نزدیک شدن به سگ‌های بلاصاحب و به‌ویژه سگ‌هایی که بر روی بدن آن‌ها علائم مریضی قابل مشاهده است خودداری کنند.
در این زمینه لازم است کنترل پسماند، بازنگری قوانین، جمعیت سگ‌ها و افزایش نظارت مسئولان مورد توجه قرار گرفته و ساماندهی در جمع‌آوری زباله‌هایی که حاوی مواد غذایی هستند و همچنین ایجاد مرکزی جهت کنترل جمعیت حیوانات مزاحم خارج از محدوده مسکونی
صورت گیرد.
ایجاد این مراکز یکی از راه‌های کوتاه مدت کنترل سگ‌هاست اما ظرفیت نگهداری این پناهگاه‌ها نیز پر شده و مجدد این حیوانات به خیابان‌ها رها می‌شود که لازم است با همکاری بخش خصوصی و دولتی اقدامی جهت حفظ امنیت شهروندان و رفع این چالش در زندگی شهری صورت گیرد.
بنابراین نیاز است نهادها و دستگاه‌های مربوطه برای جمع‌آوری و یا عقیم سازی سگ‌های بلاصاحب چاره‌ای بیندیشند چرا که علاوه بر سلب آرامش احتمال بروز بیماری و مشکلات بهداشتی از طریق این حیوانات برای شهروندان وجود دارد.
انبوه شمار سگ‌های ولگرد در شهرها و روستاها سبب شده تا در برخی اوقات برخی افراد برای رهایی از حمله سگ‌های ولگرد اقدام به حیوان آزاری کنند و تاکنون موارد متعددی از این اقدام‌ها نیز گزارش شده است. به هر روی مسئله ساماندهی سگ‌های ولگرد، بیماری لاعلاجی است که با رغم وجود ماده و تبصره‌های فراوان قانونی همچنان ابتر و روی زمین
مانده است.