مائده مطهری زاده مطالعه آمارها و مستندات نشان میدهد که شاخصهای سالمندی استان مازندران از میانگین سالمندی کشور فراتر رفته و به دلیل نرخ پائین ازدواج و تولد و مهاجرت نیروی جوان، شدت سالمندی در استان افزایشی است. مازندران هم اکنون در ردیف ۵ استان پیر کشور قرار گرفته و جالب اینکه از لحاظ تعداد […]
مائده مطهری زاده
مطالعه آمارها و مستندات نشان میدهد که شاخصهای سالمندی استان مازندران از میانگین سالمندی کشور فراتر رفته و به دلیل نرخ پائین ازدواج و تولد و مهاجرت نیروی جوان، شدت سالمندی در استان افزایشی است. مازندران هم اکنون در ردیف ۵ استان پیر کشور قرار گرفته و جالب اینکه از لحاظ تعداد جمعیت زیر ۱۴سال در رده سیام استانهای کشور قرار دارد.
جمعیت مازندران به دلیل اُفت فرزندآوری که خود متاثر از موضوعات اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و کاهش آمار ازدواج و افزایش آمار طلاق است در حال حرکت به سوی سالمندی است؛ وضعیتی که به اعتقاد کارشناسان در آینده نزدیک این استان را به تله جمعیتی میکشاند.
طبق اعلام دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، مازندران با ۱۳.۲۶ درصد جمعیت سالمند پس از استان گیلان اکنون در زمره پیرترین استان جمعیتی کشور به شمار میرود. کارشناسان معتقدند که یکی از دلایل اساسی در کاهش نرخ زادآوری در استان سوای موضوعات اقتصادی، معیشتی و فرهنگی مسئله آسیبهای اجتماعی و افزایش طلاق و کاهش ازدواج در بین جوانان است چرا که طی سالهای ۱۳۸۷ تا سال۱۴۰۰ تعداد موارد ازدواج در مازندران در مقایسه با مدت مشابه ۱۳ سال قبل آن ۴۴.۸ دهم درصد کاهش و میزان طلاق هم در این مدت ۵۴.۳ دهم درصد افزایش یافته است.
از سوی دیگر تحلیل دادههای آماری ثبت احوال نشان میدهد که در ۴۵ سال گذشته جمعیت کشور حدود ۱۰ سال و جمعیت مازندران ۱۵ سال پیرتر شده که بر اساس برآوردها اگر همین روند و مفروضات کنونی ادامه یابد و مداخله جدی صورت نگیرد به نظر میرسد که در حدود ۳۵ تا ۴۰ سال آینده جمعیت استان نصف خواهد شد و در حدود چهار دهه آینده حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد جمعیت استان سالمند خواهند بود. یعنی در حوالی ۴۰ سال آینده به شرط حیات اگر در خیابانها و کوچه پسکوچههای شهری و روستایی استان تردد کنیم میبینیم که از سه نفری که در جامعه زندگی میکنند یک نفر عصا در دست دارد و سالمند محسوب میشود.
استاندار مازندران با اشاره به افزایش جمعیت سالمندان در کشور و از جمله این استان، بر لزوم فراهم کردن زیرساخت های لازم برای ارایه خدمات مطلوبتر به سالمندان تاکید کرد و گفت: زمینه دسترسی سالمندان به خدمات شهری باید تسهیل شود و یکی از مواد مهم برای تحقق این مهم مناسب سازی معابر عمومی است.
یوسف نوری در جلسه شورای ساماندهی سالمندان و ستاد هماهنگی و پیگیری مناسب سازی استان، با بیان اینکه نگاه ترحم آمیز نسبت به اقشار مختلف جامعه نداریم، افزود: امروزه در بیشتر شاخص های تحلیل اجتماعی جهانی، بحث توجه به تمام اقشار جمعیت، از یک ارزش واحد برخوردار است.
وی با بیان اینکه برای حضور شهروندان در محیط جامعه می توان زمینه بهتری فراهم کرد، اظهار کرد: برای حضور سالمندان نیز شرایط باید بگونه ای مهیا شود تا امکان دسترسی آنان به کلیه خدمات تسهیل شود.
مقام عالی دولت در مازندران با مهم دانستن استفاده از تجربه سالمندان در بخش های مختلف، تصریح کرد: در بحث خیران، مدیریت زمان انجام شد و باید آن را تقویت کنیم و از تجربه های سالمندان نیز با هدف پیشبرد امور و دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده، به شکل مطلوب استفاده کرد.
نوری سرای محله در بوستان ها را مکان مناسبی برای نشست های سالمندان دانست و خاطرنشان کرد: سالمندان تجارب ارزشمندی دارند و باید با تاخذ راهکار درست و اصولی و برنامه های نشاط آور، علاوه بر استفاده بهینه از ظرفیت آنان، باید از خمودگی این قشر نیز جلوگیری کرد.
استاندار مازندران با اشاره به ابلاغ سند راهبردی طرح محیط دوستدار سالمند، گفت: در این سند با همکاری تمام سازمانها و نهادهای مرتبط و جامعه سالمندان در راستای بهرهگیری از توانها و ظرفیت های موجود، چشم انداز و راهبردهای متناسب با شهر دوستدار سالمند در افق ۱۴۱۰ تعریف و برنامهریزی شده است.
نوری بیان کرد: این سند در سه بخش اصول شاخصها و ضوابط فرایند برنامه راهبردی شهر دوستدار سالمند در ایران، برگزاری کارگاههای نحوه تهیه سند راهبردی شهر دوستدار سالمند در شهرهای ایران و شاخص های برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در ایران تهیه و تدوین شده است. مدیرکل بهزیستی مازندران نیز در سخنانی با اشاره به اقدامات صورت گرفته برای حضور فعال سالمندان و افراد دارای معلولیت در جامعه، گفت: مهمترین هدف مناسب سازی رعایت حقوق شهروندی و عدالت اجتماعی است که مقدمات حضور افراد کم توان و ناتوان را در جامعه فراهم می کند.
فریبا بریمانی بر لزوم مناسب سازی معابر شهری برای حضور فعال سالمندان و افراد دارای معلولیت در جامعه تاکید کرد و گفت: اصلاح محیط و تدارک وسایل حمل و نقل به طوری که افراد معلول قادر باشند بدون خطر در محیط پیرامون خود شامل اماکن عمومی، معابر، محیط شهری و بین شهری و ساختمانهای عمومی حرکت کنندو از تسهیلات محیطی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با حفظ استقلال فردی بهره مند شوند تعریف مناسب سازی است. بریمانی با مهم برشمردن ایجاد شرایط ورود معلولان و سالمندان به جامعه، افزود: کمک به بهبود شاخص توسعه ملی، فراهم کردن ایجاد شرایط تساوی فرصت ها، مشارکت معلولان و سالمندان در فرآیندهای اجتماعی و کمک به تحقق آرمانهای انقلاب از مهمترین اهداف مناسب سازی است.
وی مناسب سازی معابر شهری را احترام به حقوق سالمندان و معلولین دانست و افزود: علاوه بر افراد دارای معلولیت، جانبازان، سالمندان، زنان باردار، کودکان و غیره نیز میتوانند از مزایای مناسب سازی بهرهمند شوند.
وی با بیان اینکه مناسب سازی فضاهای شهری تنها بر عهده دستگاه های اجرایی نیست، گفت: سازمانهای دولتی و عمومی، شهرداری ها، انجمن های معلولین و سازمان های مردم نهاد، بخش خصوصی و اقشار مختلف مردم باید برای مناسب سازی و رفع موانع حضور معلولین و سالمندان در جامعه پای کار باشند.
تهدیدات سالمندی جمعیت موضوع جدیدی نیست و جامعهشناسان بارها به چالشهای جمعیت جوان و سالمند کشور اشاره کردهاند؛ اصطلاح «پنجره جمعیتی» که یک مقوله کمّی جمعیت است، کلیدواژه آشنای فرصتها و تهدیدهای جمعیتی است.
فرصتی طلایی اما محدود با پتانسیل موجود برای جبران و بهبود شرایط که همچون پنجرهای به روی کشور گشوده میشود و تهدیدی هشدارگونه در اینکه پنجره جمعیتی برای همیشه باز باقی نمیماند بنابراین باید از ظرفیت جمعیت جوان در عرصههای ازدواج و فرزندآوری، اقتصادی و شغلی، آموزشی و تحصیلی و غیره بهره برد چراکه میتواند جامعه را با چالشهای جدی و فزاینده مانند افزایش و گسترش بیکاری، بیماری، طلاق، مهاجرت متخصصان، جرایم، ناامنی، فحشا، خشونت و ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی مواجه کند.
مفهوم پنجره جمعیتی بدان معناست که خوشبختانه کشور هنوز دارای ساختار سنی جمعیت جوان است که فرصت استثنایی و پتانسیل ارزشمندی را برای توسعه و رشد اقتصادی جامعه فراهم میآورد منوط به اینکه برنامهریزیها و سیاستگذاریهای مناسب با نگاه علمی و تخصصی و بهرهمندی از متخصصان با دغدغهمندی بیشتر تحقق یابد.
بر اساس گزارشها از سال ۱۴۱۵ ساختار سنی جمعیت ایران تبدیل به هرم سنی سالمندمحور میشود. مطابق آخرین سرشماری کشور، ۱۱.۴۱ درصد جمعیت استان مازندران یعنی حدود ۳۰۰ هزار نفر را سالمندان ۶۰ سال و بالاتر تشکیل میدهند که این آمارها در دوره های سرشماری قبلی روند صعودی دارد.
تعریف سازمان ملل متحد میگوید اگر نسبت سالخوردگی جمعیتی بالاتر از ۷ درصد باشد، جمعیت آن منطقه سالخورده است؛ در نتیجه نه تنها جمعیت کشور سالخورده بوده بلکه مازندران با آماری بالاتر از میانگین کشوری، هرم سنی سالمندمحور را تجربه کرده و به دلیل نرخ پائین ازدواج و تولد و مهاجرت نیروی جوان، شدت سالمندی در استان افزایشی است. مازندران هم اکنون در ردیف ۵ استان پیر کشور قرار گرفته و جالب اینکه از لحاظ تعداد جمعیت زیر ۱۴سال در رده سیام استانهای کشور قرار دارد.
یک جامعهشناس و فعال اجتماعی در این ارتباط میگوید: با توجه به اینکه اکثریت جوانان و میانسالان مازندران در حال حاضر دارای مسکن، شغل و اقتصاد پایدار نیستند، پس پیشبینی میشود این نسل زمانی که سالمند شوند دچار مشکلات عدیده معیشتی به عنوان جمعیت مصرف کننده گردند.
سعدیه سهرابی، افزایش بیرویه متولدین دهه ۶۰ در کنار بیبرنامگی سیاستمداران برای خیل متولدین این دوره را سبب بروز مشکلاتی چون ازدواج و تعداد فرزندان کم دانست و گفت: پدیده تک فرزندی در انواع خانواده های سنتی، مدرن، مرفه، کمدرآمد، شهری و روستایی مشاهده میشود و اگر جامعه برای این نوع سبک زندگی ملاحظاتی را در نظر نگیرد در آینده دچار چالشهای متعدد خواهد شد. سهرابی با بیان اینکه افزایش جمعیت سالمند مازندران بدون تردید موجب کاهش نیروی مولد اقتصادی و افزایش نیروی غیرفعال مصرفکننده در جامعه خواهد شد، اظهار کرد: سالمندان نه تنها از لحاظ خدمات، بار مضاعفی بر دوش نسل جوان خواهند گذاشت بلکه حتی ممکن است مازندران در زمینه کار و اشتغال با چالش کمبود نیروی مولد مواجه شود. در پایان لازم است ذکر شود، بر اساس آخرین مستندات نرخ رشد جمعیت کشور از ۳.۹۱ درصد در سال ۱۳۶۵ به ۷۶ صدم درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده و این روند نزولی نگران کننده همچنان تداوم دارد. بنابراین بهترین فرصت طی چندسال آتی، بهرهگیری از پنجره جمعیتی کنونی است.
