حفاظت از جنگلها همواره یکی از مهمترین موضوعات و مباحث زیست محیطی در دنیا بهویژه در ایران است که تنها هفت درصد از مساحت کل آن را پوشش جنگلی تشکیل میدهد. با این حال راهکارهای مختلف و متعددی از سوی کارشناسان بهمنظور حفظ این منابع با ارزش که نقش مهمی نیز در مقابله با تغییرات […]
حفاظت از جنگلها همواره یکی از مهمترین موضوعات و مباحث زیست محیطی در دنیا بهویژه در ایران است که تنها هفت درصد از مساحت کل آن را پوشش جنگلی تشکیل میدهد. با این حال راهکارهای مختلف و متعددی از سوی کارشناسان بهمنظور حفظ این منابع با ارزش که نقش مهمی نیز در مقابله با تغییرات اقلیمی دارند، ارائه میشود که طرح تنفس یکی از آنها بود.
طرح «تنفس جنگلهای شمال کشور» یکی از بزرگترین طرحهای حفاظتی از جنگلهایی بود که بیش از حد ظرفیت، مورد بهرهبرداری قرار میگرفتند. این طرح که با همه کم و کاستیها از سال ۹۶ ارائه شد به میزان قابل ملاحظهای جلوی بهرهبرداری و غارت چوب از جنگلهای شمال را گرفت.
براساس مصوبه سال ۹۲ هیات وزیران و بند ۳ ماده ۳۸ قانون ششم برنامه توسعه سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری مکلف شد که وحدت رویه ایجاد و سند راهبردی سالیانه برای هر حوضه آبخیز تعریف طرح جایگزین جنگلداری منطقه هیرکانی را تهیه کند و برای سال ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به اجرا در بیاورد و در این طرح جنگل باید به گونهای مدیریت شود که چرخه طبیعی خود را حفظ کند و پایداری اکوسیستم تضمین شود.
اعتبار نداریم
حالا طرح جایگزینی که به گفته هادی کیادلیری دبیر مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی کشور از سال ۹۲ مصوبه هیات وزیران را با خود داشته و در نهایت مفاد آن در فروردین سال جاری توسط سازمان جنگلها تهیه و تدوین شد، لنگِ تخصیص اعتبار مانده است!
به تازگی معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی کشور مقدار اعتبار موردنیاز برای اجرای کامل طرح مدیریت پایدار جنگلهای شمال را هزار میلیارد تومان برآورد کرد و گفت: اگر بخواهیم اکنون این طرح را تکمیل کنیم به ۵۴۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز بوده چون اتمام آن چهار سال زمان میبرد و با توجه به در نظر گرفتن تورم سالانه رقم هزار میلیارد تومان کافی است.
نقی شعبانیان اظهارداشت: با ادامه روند موجود و با کارهای در حال انجام تا پنج سال آینده همه عرصههای جنگلی شمال کشور طرح خواهند داشت که بسیار تاثیرگذار خواهد بود.
وی مدت زمان آغاز اجرای طرح مدیریت پایدار جنگلهای شمال تا امروز را هفت سال اعلام و خاطرنشان کرد: تاکنون مرحله اول آن که پهنه بندی بود تمام شد اکنون در مرحله دوم آن هستیم و سومین مرحله اجرای این طرح مهم است.
معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی کشور یادآور شد: در مرحله اول مشخص شد که هر منطقه جنگلی چه ظرفیتی دارد و کدام مناطق برای گردشگری یا جنگلداری و یا حفاظتی مناسب است.
شعبانیان تصریح کرد: در مرحله دوم این طرح، کارشناسان وارد جنگل میشوند تا مکانی که برای جنگلداری برنامه ریزی شده چه کار باید کرد و یا برای گردشگری مناسب بوده چه برنامه داشته باشیم.
به گفته وی تمام کارهای مربوط به این طرح به صورت همه جانبه و دقیق در حال انجام است.
وی ادامه داد: تاکنون اطلاعات خوبی جمع آوری شده و اکنون سازمان منابع طبیعی اعتبار اجرای این طرح را از محل درآمدهایش تامین میکند که با توجه به گستردگی انجام آن برای این سازمان سخت است.
وی یادآور شد: این سازمان به خاطر ارزشمندی جنگلهای شمال تمام توانش را بکار گرفته تا طرح مدیریت پایدار جنگلهای شمال را به ثمر برساند.
معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی کشور خاطرنشان کرد: با توجه به اهمیت طرح مدیریت پایدار جنگلهای شمال و طبق برنامهریزیهای صورت گرفته تاکنون جلساتی با برنامهریزان و مسوولان کشوری برگزار شد و این نشستها ادامه دارد.
شعبانیان اضافه کرد: متاسفانه مسوولان وقت در آغاز راه زمان تهیه این طرح را ۶ ماه اعلام کردند و اعتبار موردنیاز آن را لحاظ نکردند که اگر از اهمیت و گستردگی این طرح با خبر بودند شاید این تصمیم را با عجله نمیگرفتند.
وی اضافه کرد: جنگل شمال از نظر گونهها و زمین شناسی در دنیا بی نظیر است و به لحاظ ژنتیکی هم بسیار اهمیت دارد لذا همه تلاشهای سازمان منابع طبیعی این است که طرح مدیریت پایدار جنگلهای شمال را تا چهار سال آینده به سرانجام برساند.
معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی کشور افزود: این میراث طبیعی ارزشمند ثبت سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد( یونسکو) است و همگان باید در حفاظت و حراست آن بکوشند.
اما موضوع عدم تخصیص بودجه برای عملیاتی کردن طرح مدیریت یکپارچه جنگلهای شمال موضوع تازهای نیست و فتحالله غفاری معاون امور جنگل اداره کل منابع طبیعی مازندران ـ منطقه ساری نیز شهریورماه امسال با اشاره به اهمیت حفاظت از جنگلهای استان، اظهار کرده بود: اجرای طرح فنی حفاظتی جنگلهای شمال بحث حفاظت آن درحال اجرا بوده و اجرای طرح فنی مستلزم تخصیص اعتبار است.
وی با بیان اینکه سازمان جنگلها به جد پیگیر است، افزود: با اجرای طرح فنی حفاظتی در جنگلها بسیاری از مشکلات حل خواهد شد که مستلزم تامین اعتبار است.
معاون امور جنگل اداره کل منابع طبیعی مازندران ـ منطقه ساری با بیان اینکه بخشی از جادههای جنگلی تخریب شده است که باید مرمت شود، گفت: همچنین بخشی از حصارکشیها از بین رفته و در کنار آن اهمیت نهالکاری در جنگلها نیز ضروری است.
غفاری بیان کرد: اگر به همه مسائل در جنگلها توجه شود روی جلوگیری از قاچاق، احیا، مدیریت و پویایی جنگلها نیز تاثیرگذار خواهد بود.
وی با بیان اینکه جنگلکاری نیز موضوع مهمی است که در این طرح دیده شده است، اضافه کرد: البته جنگلکاری نیازمند عملیات پرورشی مراقبتی بوده که مستلزم تامین اعتبار است.
معاون امور جنگل اداره کل منابع طبیعی مازندران ـ منطقه ساری درباره تصمیمگیری در ارتباط با درختان افتاده در سطح جنگل، نیز گفته بود: جمعآوری براساس قانون ممنوع است و در قانون هم آمده که بعد از سال سوم برنامه پنج ساله ششم سازمان جنگلها با تهیه طرح باید نسبت به جمعآوری اقدام شود که در صورت اجرایی شدن طرح همه این مسائل در قالب پکیج کامل باید لحاظ شود.
۵۰ طرح فنی در انتظار تامین اعتبار
۵۰ طرح فنی جایگزین تنفس جنگل در طرح مدیریت یکپارچه جنگلهای شمال تهیه و آماده شده است که به محض مشخص شدن اعتبارات، طرحهایی نظیر مرمت، اقدامات پرورشی و غیره، بهره برداری از درختان ریشه کن و افتاده تجمعی اجرا میشود.
این طرح با هدف توقف بهرهبرداری از جنگلها با تصویب مجلس شورای اسلامی از سال ۱۳۹۶ در دستور کار وزارت جهاد کشاورزی و سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری وقت قرار گرفت. نظر به وجود سابقه و تجربه طولانی اجرای طرحهای جنگلداری در حوزه هیرکانی، مقرر شد در کوتاهترین بازه زمانی طرح جایگزین تهیه شود تا روند مدیریت جنگلهای هیرکانی دچار خلا نشود. بنا بهدلایل مختلف، فرایند تهیه طرح جایگزین که توسط دستگاه متولی (سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور) در قالب سه فاز مقدماتی، نیمهتفصیلی و تفصیلی تعریف شده است، تا به امروز که بیش از ۵ سال از اجرای طرح تنفس جنگل میگذرد، محقق نشده است.
به گفته کارشناسان این وقفه باعث شده است که جنگلهای هیرکانی طی سالیان اخیر با شدیدترین آسیبهای بومشناسی مواجه شده و ادامه روند کند برنامهریزی کنونی تبعات جبرانناپذیری را برای این جنگلهای ارزشمند بههمراه داشته باشد که بهشدت بر منابع ملی این سرزمین و منافع حاصل از آن اثرگذار است.
گفتنی ست جنگلهای هیرکانی با ۱.۹ میلیون هکتار وسعت از آستارا در شمال استان گیلان شروع میشود و تا گُلیداغ در شرق استان گلستان به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر پراکنش دارد. بخش کوچکی از جنگلهای هیرکانی هم معادل ۲۰ هزار هکتار در کشور آذربایجان قرار دارد.
قدمت جنگلهای شمال ایران به حدود ۳۰ الی ۴۰ میلیون سال قبل برمیگردد و دارای ۹۰ گونه درختی و ۲۱۱ گونه درختچهای و هزار و ۵۵۸ گونه علفی و بوتهای است، مساحت این عرصهها در حدود یک درصد جنگلهای اروپاست ولی تعداد گونههای آن ۱۶ درصد گونههای موجود در کل قاره اروپاست.
این مقایسهها نشان میدهد جنگلهای هیرکانی در شمال ایران با وجود مساحت کم، تنوع گونهای بسیار زیادی دارد و از این نظر و به دلیل تنوع زیستی و گستردگی ذخایر ژنتیکی، شایسته تحقیقات فراوان و از آن مهمتر حفاظت و صیانتی
همه جانبه است.
