کشاورزی زیستی (کشاورزی ارگانیک، طبیعی)، گونه‌ای از کشاورزی است که در تولید و فرآوری محصولات آن از کودهای شیمیایی، سموم، هورمون‌ها و دگرگونی‌ها و دستکاری‌های ژنتیکی استفاده نشود و همه مراحل تقویت زمین، کاشت و برداشت با استفاده از نهاده‌های طبیعی (همچون کود زیستی، کمپوستها، حشرات سودمند، ریز اندامگان کارآ یا EM) باشد. کشاورزی ارگانیک، سیستمی تولیدی است که سلامت خاک، اکوسیستم‌ها و انسان را پایدار می‌سازد و بر فرایند بوم شناسانه، تنوع زیستی و چرخه‌های سازگار با شرایط محلی تکیه دارد.
هرگاه به طور دقیق به خاک، درختان، آب‌ها و محصولات کشاورزی توجه کنیم، نشانه‌هایی از عدم سلامت در آنها خواهیم یافت. رژیم کشاورزی مبتنی بر مواد شیمیایی که پس از خاتمه جنگ جهانی دوم توسعه یافت و به عنوان کشاورزی عرفی و رسمی (conventional) رواج یافت، معلوم کرد که قادر به پایداری و تداوم تولید نیست. در این میان،کشاورزی ارگانیک، خواهان درنگ کردن انسان در خرابی‌هایی که ایجاد کرده است، می‌باشد ولی، آیا کشاورزی ارگانیک علاج مشکلات زمین است؟ منبع اصلی بنیه حیات زمین در چیست؟ و آیا هم اکنون در دسترس قرار دارد؟
کشاورزی بیودینامیک اصولاً اولین سیستم کشاورزی بود که در واکنش به کودهای تجارتی (commercial fertilizers) و کشاورزی تخصصی (specialized agriculture) ظهور یافت اما هنوز هم عموماً برای کشاورزان عمده و سیستم‌های آموزش عالی کشورها به خوبی شناخته نشده است، اگر چه نسبت دادن آن به کشاورزی ارگانیک باعث توجه افراد به آن می‌گردد. واژه بیودینامیک منتسب است به «بکارگیری انرژی‌هایی که در خلق و حفاظت زندگی تأثیر گذارند». این روش به نحو هوشیارانه و زیرکانه‌ای بر ملاحظات زیست محیطی استوار است. چالش با آفات و بیماری‌ها برای حداکثر تولید محصولات کشاورزی از دل مشغولی‌های اصلی کشاورزی بیودینامیک نیست، بلکه این شیوه به ایجاد تعادل طبیعی بین اجزاء زنده و غیر زنده اکوسیستم شامل گیاهان، حیوانات و عناصر غذایی در راستای تولید کافی مواد غذایی می‌اندیشد. فرآورده‌های زیستی در ایران بیشتر با عنوان سالم و در اروپا و آمریکا با عنوان ارگانیک (Organic) یا بیولوژیک (Bio) شناخته می‌شوند. این محصولات مزه بهتر و ارزش غذایی بیشتری دارند و مقدار ویتامین‌ها در آنها غالباً بیش از محصولات رایج است. در کنار محصولات ارگانیک، عناوینی چون سالم و طبیعی نیز مطرح می‌شوند. هر چند هر سه دسته، محصولات بسیار با کیفیتی هستند که با سلامتی انسان سازگار هستند؛ اما در ادامه لازم است به تفاوت‌های اندکی که میان آنها وجود دارند، اشاره کنیم:
۱- محصولات طبیعی: این دسته از محصولات طعم و کیفیت خوبی داشته و بقایای مواد شیمیایی مصنوعی در آن‌ها وجود ندارد. این محصولات بر اساس شرایط آب و هوایی و خاک، در اقلیم‌های خاصی می‌رویند و از این رو در طول سال‌های متمادی هیچ گونه نهاده شیمیایی در آنها استفاده نشده است.
۲- محصولات ارگانیک: مهم‌ترین هدف از پرورش این محصولات، حفظ و پایداری خاک و اکوسیستم به عنوان ارزش‌های زیست محیطی می‌باشد. در تولید محصولات ارگانیک، حاصلخیزی خاک، سلامت محصول و عدم استفاده از مواد شیمیایی مصنوعی در تمام مراحل تولید تا عرضه مورد توجه قرار می‌گیرد.
۳- محصولات سالم: محصولات سالم کشاورزی دارای باقیمانده عناصر مصنوعی (سموم، آفت کش ها، فلزات سنگین و …) در حد مجاز برای سلامتی انسان می‌باشند. از این رو بایستی تحت کنترل استانداردها و قوانین تدوین شده، تولید شوند تا مقادیر مواد مذکور در محصولات، در محدوده مجاز قرار گیرند.
دلایل تقاضا برای محصولات ارگانیک در سطح جهان
۱- اولین دلیل مهم برای تقاضای جهانی نسبت به محصولات ارگانیک وجود خواص غذایی بهتر و طبیعی این محصولات نسبت به محصولات تول ید شده در سیستم زراعی رایج و محصولات اصلاح شده است. مطالعات نشان می‌دهد ارزش غذایی و ویتامین‌ها در غالب محصولات ارگانیک و اصلاح نشده بسیار بیشتر از محصولات سیستم رایج است، از این جمله می‌توان به محتوی بیشتر ویتامین‌هایی مانند ویتامین B-C و ویتامین E و لیکوپن و مواد معدنی همچون منیزیم آهن و روی در محصولات باغی مانند گوجه‌فرنگی و وجود آنتی‌اکسیدان‌ها و اسیدهای آمینه مفید در سایر محصولات اشاره کرد.
۲- دومین دلیل تقاضا برای این محصولات مطابقت زیست محیطی این محصولات چه از فرآیند تولید تا انتقال به مصرف کننده و نیز سیستم جامع اکولوژیکی مدیریت این مزارع است که حداقل آسیب زیست محیطی و حداکثر تطابق آن با سیستم‌های طبیعی
در بردارد.

۳- آخرین دلیل برای درخواست تولید محصولات ارگانیک در سطح دنیا وجود باورهای مذهبی و اخلاقی است که این باورها محیط زیست را به عنوان محیطی برای پرورش نسل‌های گذشته حال و آینده و به جهت تولید غذا برای نسل‌های مختلف در نظر می‌گیرد و هر گونه صدمه زدن به آن را از لحاظ اخلاقی و یا مذهبی را محکوم می‌کند . اخبار حاکی از آنست که حتی مسیحیان آمریکا در سال جدید میلادی اقدام به خرید کاج‌های نوئلی که بصورت ارگانیک تولید شده بود می‌کردند و تمایل بیشتری نسبت به خرید این محصولات و وجود داشته و این تمایل تنها در مواد غذایی خلاصه نمی شود.

برنج بدون سم در مازندران
همزمان با اجرای طرح مدیریت مبارزه تلفیقی آفات برنج، با استفاده از روش‌های غیرشیمیایی برای مدیریت آفات، امسال ۱۰۰ هکتار از شالیزارهای مازندران با مشارکت ۴۶ کشاورز اجرایی شد.
کرم ساقه خوار مهمترین آفت برنج است که در فصل زمستان به صورت کرم (لارو) در علف‌های هرز خشک حاشیه مزارع مخفی است و در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت به شفیره تبدیل می‌شود و پس از چند روز از شفیره‌ها پروانه خارج شده و با تخم گذاری روی شالی در خزانه و یا بوته‌های نشا شده در زمین اصلی موجب آلودگی و منجر به خسارت‌هایی در شالیزارها می‌شود.
مهمترین روش مقابله غیر شیمیایی علیه این آفت استفاده از زنبور تریکوگراما به عنوان صیاد طبیعی کرم ساقه خوار برنج که از آن به عنوان مبارزه بیولوژیکی استفاده می‌کنند، حشره ریز و ظریفی است که حدود یک میلیمتر طول دارد و متعلق به خانواده‌ای از زنبورها تحت نام علمی Trichogrammatidae است.
بیماری بلاست برنج یکی از بیماری‌های مهم قارچی در مناطق برنج‌خیز است که علایم آن روی برگ به‌صورت لکه‌های بیضی یا دوکی شکل دیده می‌شود، اگر در این مزارع برنج به بیماری بلاست و یا سایر بیماری‌ها دچار شود از مواد غیرشیمیایی برای کنترل و مبارزه با آن استفاده می‌شود و محصول تولیدی کاملا سالم خواهد بود.

اهداف مهم کشاورزی زیستی عبارتند از:
تولید غذا با کیفیت و کمیت کافی و مناسب، حفظ و افزایش حاصلخیزی خاک در درازمدت، ایجاد توازن هماهنگ بین تولید محصولات کشاورزی، کاهش انواع آلودگی‌ها در آب وخاک و هوا، حفظ سلامتی کشاورزان و تولیدکنندگان از طریق ایجاد اکوسیستم سالم، تولید غذای سالم و متنوع، تولید منسوجات بادوام و کیفیت، حفظ تنوع ژنتیکی سیستم‌های تولید، حفاظت از منابع آب و گونه‌های زیستی و بهره برداری صحیح از آنها و در نهایت حفظ محیط زیست و افزایش درآمد کشاورزان و تولیدکنندگان و کاهش هزینه‌های تولید در مناطق کم بازده.

اصول و روش‌ها:
حفاظت خاک بعنوان یک موجود زنده واحد به عنوان اولین و اصلی‌ترین هدف در کشت ارگانیک مد نظر قرار می‌گیرد. به طوری که سایر عوامل و نهادها باید به گونه‌ای باشد که در دراز مدت سبب حاصلخیزی بیشتر خاک و احیای اکوسیستم زنده
آن گردد. اقداماتی که در کشاورزی ارگانیک انجام می‌شود به قرار زیر است:
کشت مخلوط، کود سبز، مالچ‌های زیستی، تناوب زراعی، شخم حداقل یا عدم شخم، استفاده از عناصر غذایی مکمل مجاز، استفاده از بقایای گیاهی و دامی، تغذیه موجودات مفید خاکزی، گیاهان پوششی
نهاده‌ها در کشاورزی زیستی: کود دامی، کود سبز، مالچ‌های کاه و کلش، میکروارگانیسم‌های مفید، حشرات مفید، استفاده از سموم زیستی، نیروی انسانی
آسیب‌پذیری گیاه زراعی در سیستم رایج: استفاده از سموم شیمیایی سیستم تک کشتی و دادن کودهای شیمیایی باعث مشکلاتی برای گیاه زراعی شده.
مدیریت آفات و بیماری‌ها: کنترل بیولوژیکی، تناوب زراعی، کشت مخلوط، کمربندهای حفاظتی، کشت گیاهان تله، مدیریت علف‌های هرز، گیاهان مانع، حفظ موازنه عناصر غذایی، گزینش واریته مناست با شرایط منطقه، بذر پاک، حذف گیاهان بیمار، استفاده از مواد طبیعی برای کنترل پاتوژن‌ها، تاریخ کاشت مناسب
مدیریت علف‌های هرز: تناوب زراعی و کشت مخلوط، محصولات علوفه‌ای چند ساله، آللوپاتی، انتخاب گیاه زراعی مناسب
مدیریت گیاه زراعی (تاریخ کاشت، عمق کاشت، تراکم و …)
کنترل مکانیکی و استفاده از شعله
مقایسه انرژی ورودی در کشاورزی رایج و ارگانیک برای بعضی محصولات زراعی در تمامی محصولات بررسی شده بسیار بیشتر از سیستم ارگانیگ است که این امر خطرات زیست محیطی بسیاری که تو سط سیستم رایج اکوسیستم را تهدید می‌کند را نمایان می‌سازد. محتوی کربن خاک براساس کوددهی در صورتیکه تناوب مورد کشت برای سیستم زراعی به صورت غله و علوفه تکرار شود: محتوی کربن خاکی که با کود دامی تغذیه شده است بسیار بیشتر از سیستم های دارای کوددهی شیمیایی و بدون کود بوده همچنین روند افزایش آن در ۳ دهه قابل ملاحظه است.
مقایسه ترکیب کربن در خاک: در کشاورزی ارگانیک ترتیب کربن در خاک بسیار بیشتر از کشاورزی
رایج است.