در این گزارش قصد داریم در مورد تفریح لاکچری آفرود و مضرات آن برای محیط زیست صحبت کنیم. تاریخچه پیدایش آفرود که از آن تحت عنوان رانندگی خارج از جاده یاد میشود به مسابقات اتوموبیلرانی برمیگردد. در گذشته، این مسابقات اغلب در مسیرهای دشوار مانند زمینهای پر از گِل و لای، کویر، کوهستانها و… برگزار […]
در این گزارش قصد داریم در مورد تفریح لاکچری آفرود و مضرات آن برای محیط زیست صحبت کنیم. تاریخچه پیدایش آفرود که از آن تحت عنوان رانندگی خارج از جاده یاد میشود به مسابقات اتوموبیلرانی برمیگردد. در گذشته، این مسابقات اغلب در مسیرهای دشوار مانند زمینهای پر از گِل و لای، کویر، کوهستانها و… برگزار میشد، بهتدریج این نوع مسابقات رونق گرفت و از آنجا که مسیر آن زیبا و بکر بود مورد توجه گردشگران نیز قرار گرفت. هیجانانگیز بودن این شاخه گردشگری مهمترین ویژگی آن است، در این تفریح از خودروهای شاسی بلند استفاده میشود که توانایی راننده در کنترل و هدایت خودرو در مسیرهای صعب العبور حرف اول را میزند.
ویژگی برجسته آفرود، رانندگی دستهجمعی با ماشینهای خاص است که هیچ محدودیتی در آن وجود ندارد که همین مساله چالشهایی را برای این تفریح لاکچری بهوجود آوردهاست. یکی از مهمترین چالشهای موجود که انتقادهای فراوانی را با خود بههمراه دارد، آسیب زدن این فعالیت به محیط زیست است؛ با این وجود این مسابقات هنوز هم طرفدارانی دارد.
ویژگی اصلی مناطق جنگلی در برداشتن بیشه زارها، آبشارها، گونههای نادر و کمیاب گیاهی و جانوری به عنوان یک ذخیرهگاه است که اهمیت بسزایی دارد. این در حالی است که امروزه آفرودبازان با فعالیتهای خود آسیبهایی جدی به عرصههای جنگلی وارد کردهاند. بهعنوان مثال در منطقه هیرکانی که بهتازگی جهانی شدهاست، مسابقات آفرود گونههای نادر جانوری و گیاهی را بهخطر انداخته، وخامت این موضوع تا آنجاست که منتقدان این مقوله معتقدند فعالیتهای بیقاعده و بیضابطه آفرودبازان، جنگلهای هیرکانی را از لیست ثبت جهانی خارج خواهد کرد. فعالیتهای تهدیدآمیز در یک منطقه بکر میتواند ضربات مهلکی به محیط زیست، موجودات و حیوانات آن وارد کند که همین امر موجب بروز نگرانیهایی در این زمینه شده است.
چراکه، بنا بر نظر کارشناسان مربوطه هنگامیکه ماشین یا جسم سنگینی وارد جنگل میشود باعث کوبیده شدن زمین شده و وضعیت رشد گیاهان منطقه حتی علفها و گیاهان خودرو را هم به خطر میاندازد. بههمین دلایل است که فعالان محیط زیست آفرود را بهعنوان یک ورزش یا حتی گردشگری و طبیعتگردی هیجانانگیز به رسمیت نمیشناسند.
علاوه بر همه اینها ورود ماشینهای شاسیبلند با دو دیفرانسیل نه تنها به خاک منطقه و گونههای گیاهی و جانوری آن آسیب میزند، بلکه شب زندهداری، روشن کردن آتش و… که بهواسطه حضور رانندگان این ماشینها در منطقه اتفاق میافتد نیز سبب بروز مشکلاتی میشود. این حضور انسانها در طبیعت حتی نحوه و فرآیند جفتگیری حیوانات وحشی مانند یوز را هم به مخاطره انداخته و در بلندمدت باعث انقراض نسل آنها میشود.
با تاملی کوتاه میتوان اینگونه نتیجه گرفت که مهمترین آفت برگزاری مسابقات آفرود در طبیعت ایران بیبرنامگی و بیضابطه بودن آن است که سبب ایجاد مشکلات بسیاری برای طبیعت و حیاتوحش شده است. بنابراین، اگر مکان خاصی برای آفرودسواری در نظر گرفته شود، با فرهنگسازی و آموزش آفرودسواران آسیبهای کمتری به محیط زیست وارد شده و خسارات به میزان چشمگیری کاهش خواهد یافت.
بنابراین، اکنون که این فعالیتها متوقف نمیشود، اگر نهاد و سازمانی متولی برگزاری این مسابقات شود، میتواند با برخورد قانونی، به میزان چشمگیری شدت آسیبهای آن را کاهش دهد.
ورود دهها خودروی آفرود به منطقه موجب ترس و وحشت حیوانات کویری نیز می شود که به دنبال کاهش امنیت زیستگاه، به جاهای خارج از زیستگاه طبیعی و مناطق نا امن هدایت میشوند.
فارغ از تخریب محیط زیست و منابع طبیعی، ورود آفرود سواران باعث ناامنی، آلودگی صوتی و گرد و خاک می شود و به دنبال آن آرامش و سکوت بکر که خاص اینگونه مناطق است بر هم می خورد که این هم باعث نارضایتی گردشگران داخلی و خارجی شده و در آینده نزدیک باعث از رونق افتادن گردشگری خواهد شد.
اگرچه خیلی از افراد آفرود سواری را برای هیجان و تفریحش انتخاب میکنند ولی میتوان این تفریح را یک ورزش هم نامید، به دلیل آن که آفرود قوانین و شرایط مخصوص به خود را دارد و باید آنها را رعایت کرد.
البته اجرای این ورزش در ایران مثل بعضی رشتههای دیگر ورزشی به دلیل نداشتن امکانات کافی از جمله پیست ویژه و عدم تامین بودجه دولتی همواره با مشکلاتی روبروست.
البته در سالهای گذشته پیشنهادهایی پیرامون این مقوله مطرح شده که یکی از آنها، پیشنهاد تشکیل کمیته ساماندهی آفرودسواران بود؛ البته تا کنون شاهد وقوع اتفاق مثبتی در این زمینه نبودهایم.با وجود اینکه مازندران به دلیل شرایط جغرافیایی یکی از استانهای مساعد و به قول علاقهمندان به این ورزش بهشت آفرود سواری است، اما حساسیتهای زیست محیطی و نزدیکی منابع طبیعی استان به خطوط بحرانی و آسیبپذیری، همواره آفرودسواری به عنوان یکی از تهدیدهای محیط زیست و منابع طبیعی شمرده میشود.
موافقان آفرودسواری، این ورزش را برای هیجان و تفریحش انتخاب میکنند و آن را یک سرگرمی سالم برای جوانان و حتی میانسالان میدانند. با این که آفرودسواری یک رشته ورزشی به حساب می آید ولی علاقه مندان آن را به دید مسابقه نگاه نمیکنند، زیرا آنها معتقد هستند آفرودسواری یک جور طبیعت گردی حرفهای است و سعی میکنند صرفا دل به طبیعت بزنند و از رانندگی لذت ببرند وآن را نوعی بازگشت به طبیعت با ابزار غیرطبیعی میدانند. از طرف دیگر مخالفان آفرودسواری که عمدتا از نهادها و
سمنهای مردم نهاد محیط زیستی و دوستدار منابع طبیعی هستند، اینگونه ورزشها را با توجه به بی در و پیکر بودن آن، آسیب زننده برای طبیعت میدانند.
مخالفان آفرودسواری، نه اینکه با ورزشِ آفرود مشکلی داشته باشند، بلکه به اجرای این تفریح به صورت دل بخواه و غیرمسئولانه انتقاد دارند و نتیجه آن را تخریب بیش تر منابع طبیعی و محیط زیست می دانند.
نکته قابل توجه در این رابطه، مقوله آموزش است. چراکه، درواقع افرادی که آموزش نمیبینند نه تنها به خود، بلکه به طبیعت هم آسیب میرسانند.
برخورد قانونی سازمان جنگلها با بی نظمی در جنگل
مسوولان و مقامات کشوری و استانی نیز پیروِ انتقادات، اعتراضات و مخالفتهای شدید فعالان و کارشناسان محیط زیست و منابع طبیعی، با آفرودسواری در دلِ جنگلهای شمال بشدت مخالفاند.
عباسعلی نوبخت معاون سابق امور جنگل سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور و رییس فعلی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از جمله افرادی است که بارها نسبت به این مساله واکنش نشان داده و ابراز مخالفت کرده است.
نوبخت با بیان اینکه تمامی عرصههای جنگلی و مرتعی کشور تحت مدیریت سازمان جنگلهاست، اعلام کرد: سازمان جنگلها بی نظمی در جنگل را نمیپذیرد و با آفرود سواری در جنگل برخورد قانونی میکند.
عباسعلی نوبخت گفت: اکنون در شرایط توقف بهرهبرداری از جنگلهای شمال قرار داریم و از پایان سال ۹۶ بهرهبرداری از جنگل به طور کلی متوقف شده است و جنگل با زادآوری و رویش و زایش گونههای گیاهی مواجه شده است و برای اینکه این تجدید حیات آسیب نبیند این اجازه را نمی دهیم که خودرو وارد جنگل شود.
وی گفت: مدیران مناطق چهارگانه شمال در خصوص آفرودسواری در جنگل به دلیل آسیبهای وارده حساسیت ویژهای دارند و هر کانون و سازمانی بخواهد اتومبیلرانی در جنگل راهاندازی کند متخلف شناخته شده و برایش پرونده تخلف صادر میشود.
معاون سازمان جنگلها تصریح کرد: ثبت میراث جهانی جنگلهای هیرکانی، مسئولیت سازمان جنگلها را سنگینتر کرده و محدودیت حفاظتی بیشتری برای این سازمان ایجاد میکند.
نوبخت ادامه داد: ما باید به استانداردهای لازم جهانی در جنگلهای هیرکانی دسترسی پیدا کنیم و اگر نتوانیم به هر دلیلی به استانداردهای لازم و مد نظر یونسکو نزدیک شویم قطعاً این فرصت و امتیاز از جنگلهای هیرکانی سلب خواهد شد.
معاون امور جنگل سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور با بیان اینکه تاکنون مسیر آفرود سواری به سازمان جنگلها اعلام نشده، اقدام کانون جهانگردی و اتومبیلرانی در داخل جنگل هیرکانی را به خاطر آسیب زدن به تجدید حیات جنگل، کوبیدگی خاک و از بین بردن زایش و رویش گونههای گیاهی و جنگلی خلاف دانست و اعلام کرد: یگان حفاظت منابع طبیعی کشور با هرگونه دخالت و بینظمی در جنگل به شدت برخورد و اتومبیلها را متوقف میکند.
*مخالفت روسای شهرستانی ادارات منابع طبیعی با آفرود در دلِ طبیعت شمال
بسیاری از رؤسای ادارات منابع طبیعی استان نیز به تبعیت از مقام مافوق خود نسبت به فعالیت آفرودسواران واکنش نشان دادهاند و در آخرین واکنشها، نیروهای منابع طبیعی سوادکوه خودروهای آفرودی که غیرقانونی وارد مراتع این شهرستان شده بودند را خارج کردند.
روابط عمومی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران – ساری اعلام کرد: در طی گشت و سرکشی عوامل حفاظتی سرجنگلبانی بخش کارمزد شهرستان سوادکوه مشاهده شد که تعدادی آفرودباز با خودروهای آفرود خود به طور غیرقانونی وارد مراتع منطقه امامزاده حسن شده و اقدام به برقراری کمپ کردهاند.
با توجه به اعلام قبلی اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سوادکوه مبنی بر ممنوعیت ورود خودروهای آفرود به عرصههای جنگلی و مرتعی، ماموران حاضر اقدام به جمع آوری کمپ و اخراج خودروهای آفرود از مرتع کردند.اصولا مسئله محیط زیست برای دولتمردان و عوامل اجرایی در اولویت وجود ندارد
یک فعال محیط زیست در رابطه با اینکه چرا نظارتی بر فضای فعالیت آفرودبازان وجود ندارد گفت: اصولا مسئله محیط زیست برای دولتمردان و عوامل اجرایی؛ در اولویت وجود ندارد و در سیاستگذاریهای کلان کشور؛ قسمتی کم و حتی حاشیه ای را به خود اختصاص داده است و فقط گاهی اوقات برای اینکه نشان دهند، محیط زیست از یادهایشان نرفته است آن را در صدر اخبار خود قرار میدهند و اظهار نظرهایی را در رابطه با آن انجام می دهند، در خصوص خودروهای آفرودی نیز متاسفانه قانون مدونی برای آن وجود ندارد تا بتوان آن را اجرایی کرد و در نتیجه برخورد و مقابله ای با آن نیز صورت نمیگیرد. هرچه سریعتر باید در این راستا قوانینی تصویب شود و به مرحله اجرا برسد تا از تخریب هرچه بیشتر محیط زیست جلوگیری شود و اگر از اینگونه فعالیتها جلوگیری نشود به خواست خودمان خاکی که زاینده است را به سمت نابودی میکشانیم و به فرسایش هرچه بیشتر آن کمک مضاعف کردهایم.
وی در رابطه با قوانینی که در دیگر کشورها برای آفرود سواران تعیین شده است و باید آن را رعایت کنند چنین توضیح داد: در کشورهایی که سیاستهای محیط زیستی قوی و مستحکم دارند مانند کشورهای اروپایی، افرادی که علاقمند به اینگونه فعالیتها هستند در محدودهای خاص که توسط مسئولین برای آنها در نظر گرفته شده است فعالیت خود را انجام میدهند که از تخریب محیط زیست جلوگیری می کند.
وی در پایان تاکید داشت: البته نمیتوان تمامی قوانین مربوط به این حوزه را در کشورهای دیگر نیز تماما نظاممند دانست و گفت به صورت کامل به آن عمل می شود بلکه بی اعتنایی در مبحث محیط زیست در تمامی کشورها وجود دارد و مختص به کشور ما نیست، البته در هیچ کشوری این بیتوجهی به اندازه کشور ما نیست.
