مازندران را با کشاورزی، باغ‌های پربار و تولید محصولات باکیفیت می‌شناسند؛ اما یک سؤال جدی همچنان پابرجاست: چرا این همه ظرفیت تولیدی، آن‌گونه که باید، به درآمد پایدار و سهم قابل‌توجه از بازارهای منطقه تبدیل نمی‌شود؟ بازار ازبکستان یکی از فرصت‌هایی است که می‌تواند پاسخ عملی به این پرسش باشد؛ البته به شرط آنکه مسئولان اقتصادی استان، تجارت خارجی را از محدوده جلسات و تفاهم‌نامه‌ها بیرون بیاورند و به میدان قراردادهای واقعی بکشانند.
ازبکستان، به‌عنوان یکی از بازارهای مهم آسیای مرکزی، می‌تواند مقصدی مناسب برای بخشی از محصولات کشاورزی و صنایع غذایی مازندران باشد. مرکبات، کیوی، فرآورده‌های غذایی و محصولات تبدیلی استان ظرفیت حضور در این بازار را دارند؛ اما ظرفیت داشتن با بازار گرفتن تفاوت دارد. در تجارت، نه کیفیت محصول به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت است و نه برگزاری نشست‌های مشترک می‌تواند جای خالی برنامه اجرایی را پر کند.
مازندران نباید تولیدکننده‌ای پرتوان و صادرکننده‌ای کم‌اثر باقی بماند. وقتی کشاورز برای فروش محصول خود با دغدغه بازار روبه‌روست و تولیدکننده برای صادرات با هزینه‌های حمل‌ونقل، مشکلات بسته‌بندی، موانع گمرکی و دشواری‌های مبادلات مالی دست‌وپنجه نرم می‌کند، سخن گفتن از توسعه تجارت خارجی بدون ارائه راهکار عملی، دردی از اقتصاد استان دوا نمی‌کند.
بازار ازبکستان با اعلام آمادگی و ابراز علاقه به دست نمی‌آید. باید نیازهای این بازار شناسایی شود، خریداران معتبر به تولیدکنندگان مازندرانی معرفی شوند، استانداردهای صادراتی مورد توجه قرار گیرد و مسیر حمل‌ونقل و تحویل کالا با هزینه رقابتی سامان پیدا کند. اگر چنین مقدماتی فراهم نباشد، رقبای منطقه‌ای فرصت را تصاحب خواهند کرد و سهم مازندران از بازاری که می‌توانست مقصد محصولاتش باشد، محدود می‌ماند.
از سوی دیگر، اصرار بر فروش محصولات خام نیز نمی‌تواند افق بلندمدتی برای اقتصاد استان ترسیم کند. مازندران باید به‌جای خام‌فروشی، صادرات محصولات فرآوری‌شده، بسته‌بندی استاندارد و برندهای معتبر را در اولویت قرار دهد. همکاری با سرمایه‌گذاران و شرکت‌های ازبکستانی در صنایع غذایی، انبارداری، توزیع و فرآوری محصولات کشاورزی نیز می‌تواند ارزش افزوده بیشتری نصیب استان کند.
در این میان، اتاق بازرگانی و دستگاه‌های متولی تجارت خارجی باید از نقش تشریفاتی فاصله بگیرند. تشکیل کارگروه مشترک با حضور صادرکنندگان واقعی، تدوین فهرست کالاهای دارای مزیت رقابتی، شناسایی خریداران ازبکستانی و تعیین اهداف قابل‌اندازه‌گیری برای صادرات، اقداماتی است که می‌توان نتایج آن را ارزیابی کرد. مردم و فعالان اقتصادی به گزارش تعداد جلسات نیاز ندارند؛ آنها باید نتیجه را در افزایش فروش، کاهش هزینه صادرات و رونق تولید ببینند.
البته توسعه تجارت با ازبکستان بدون بررسی دقیق هزینه‌ها، مقررات وارداتی، شیوه‌های تسویه مالی و ریسک‌های قراردادها امکان‌پذیر نیست. گسترش روابط اقتصادی زمانی موفق خواهد بود که منافع تولیدکننده مازندرانی حفظ شود و صادرات، به فعالیتی مستمر و سودآور تبدیل گردد؛ نه تجربه‌ای مقطعی که با نخستین مانع متوقف شود.
اکنون نوبت اقدام است. مسئولان اقتصادی مازندران باید روشن کنند چه کالاهایی، با چه سازوکاری و از چه مسیرهایی قرار است وارد بازار ازبکستان شوند. تعیین هدف صادراتی، معرفی بازارهای هدف و گزارش‌دهی منظم درباره نتایج اقدامات، می‌تواند فاصله میان وعده و عملکرد را کاهش دهد.
مازندران برای تجارت با ازبکستان کمبود ظرفیت ندارد؛ آنچه باید اثبات شود، توانایی تبدیل این ظرفیت به قرارداد، ارزآوری و اشتغال است. بازارهای منطقه منتظر نمی‌مانند تا ما از فرصت‌های خود سخن بگوییم. اگر امروز برای حضور مؤثر در این بازار برنامه نداشته باشیم، فردا باید برای از دست رفتن فرصت‌ها پاسخ بدهیم.
تجارت خارجی با شعار توسعه پیدا نمی‌کند؛ با شناخت بازار، تصمیم به‌موقع و پیگیری بی‌وقفه نتیجه می‌دهد. اکنون باید دید سهم مازندران از بازار ازبکستان، در عمل چقدر است و مسئولان برای افزایش آن چه برنامه مشخصی دارند.