تخمین زده میشود که حدود ۶ میلیون دیابتی و حدود ۸ میلیون مبتلا به پیش دیابت در ایران وجود دارد؛ لذا از هر ۶ نفر افراد بالغ یک نفر قند خون بالا دارند. در کلان شهر تهران از هر ۳ نفر یک نفر قند خون بالاتر از طبیعی دارند. اطلاعات فوق از مطالعاتی به دست آمده که از سه دهه گذشته هر ۵ تا ۷ سال یک بار در ایران انجام شده است. در این مطالعه قند خون افراد اندازهگیری میشود. البته فاکتورهایی غیر از قند خون هم بوده است، اما مهمترین آن قند خون بوده است. نتیجه این مطالعات نشان داده است که بین ۳۰ تا ۵۰ درصد افرادی که دیابت دارند از ابتلا خود به دیابت مطلع نیستند. البته این درصد دارد به تدریج کاهش پیدا میکند، زیرا افراد وقتی به پزشک مراجعه میکنند معمولا آزمایش قند خون نیز برای آنها نوشته میشود.
مشاور سازمان جهانی بهداشت در ایران با بیان اینکه در ۳۰ سال گذشته تعداد دیابتیهای کشور ۲ برابر شده است، میگوید: «مطالعه قند و لیپید در تهران نشان داده که هر سال یک درصد به دیابتیها و ۴ درصد به پیشدیابتیها اضافه میشود و اگر تغییری در سبک زندگی افراد ایجاد نشود، سالیانه حدود ۵۰۰ هزار نفر به دیابتیهای کشور افزوده خواهد شد.»
به گفته فریدون عزیزی، صنعتی شدن امور و تغییر در سبک زندگی انسانها در نیمه دوم قرن گذشته که شامل مصرف انرژی زیاد و تغذیه ناسالم و نیز کاهش فعالیت بدنی بوده است، شیوع اضافه وزن و چاقی و نیز شیوع و بروز بیماری دیابت را افزایش داده است. اصلاح شیوه زندگی شامل تغذیه سالم و فعالیت بدنی مطلوب و احتراز از اضافه وزن و چاقی میتواند از افزایش شیوع بیماری دیابت جلوگیری کند. درمان صحیح پرفشاری خون و اختلالات چربی خون نیز میتواند در کاهش بروز دیابت مؤثر باشد.
عزیزی میافزاید: مصرف غذاهای انرژیزا باید متناسب با میزان فعالیت بدنی باشد. اگر کالری (انرژی) دریافتی روزانه ما بیشتر از کالری مصرفی ما از طریق ورزش، پیادهروی و فعالیت بدنی باشد، کالری اضافه به صورت بافت چربی ذخیره میشود و سبب اضافه وزن و چاقی خواهد شد. تغذیه ناسالم شامل مصرف زیاد فست فود، پفکها، نان و برنج و غذاهای سرخکرده و چرب این مساله را تشدید میکند. افراد میتوانند با مشاوره با متخصص تغذیه، رژیمهای غذائی سالم که در آن مصرف میوه و سبزیجات کافی، کاهش گوشت قرمز و مصرف مناسب غلات و مرغ و ماهی منظور شده است، دریافت و از بروز اضافه وزن و چاقی و دیابت جلوگیری کنند. البته باید توجه داشت که زمینه ابتلا به دیابت در افرادی که سابقه خانوادگی دیابت دارند، وجود دارد. ولی در این افراد نیز رژیم غذائی سالم و فعالیت بدنی مناسب میتواند بروز بیماری را به تأخیر بیاندازد و شدت بیماری دیابت را کاهش دهد.
آنطور که این مشاور سازمان بهداشت جهانی با سابقه درخشان عملکردی در ایران از ریاست دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و معاونت پژوهشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گرفته تا مشاور وزیر بهداشت و ریاست مرکز تدوین سیاستها و برنامههای وزارت بهداشت، درمان و آمورش پزشکی، میگوید: افراد ۴۰ سال به بالا حتما باید به طور سالیانه آزمایش قند خون بدهند و اگر قند خونشان طبیعی بود هر سه سال یک بار باید این آزمایش را تکرار کنند. این در همه دنیا رایج است. ولی متاسفانه در ایران این طور نیست چرا که ما سیستم منظمی برای ارائه خدمات بهداشتی منظم و دقیق نداریم. از این رو وقتی بیماری دیابت را در مراجعین تشخیص میدهیم که ۵ تا ۱۰ سال از شروع این بیماری گذشته است و بیمار به خیلی از عوارض دیابت و یا بیماریهای همراه آن مانند چربی خون و فشارخون نیز دچار شده است. در مورد پیش دیابتیها وضع از این هم بدتر است، چون آنها هیچ علامتی ندارند که بدانند پیش دیابت دارند.
او در ادامه میافزاید: در حالی که ما باید یک سیستم بهداشت و درمان صحیحی داشته باشیم که همه افراد بالای ۴۰ سال را از نظر ابتلا به دیابت یا پیش دیابت بسنجیم. حتی در مورد افراد زیر ۴۰ سالی که در معرض خطر هستند نیز باید چنین سیستمی باید وجود داشته باشد. منظور از افراد در معرض خطر افراد چاق یا آنهایی هستند که والدین دیابتی دارند و یا عوامل خطر ابتلا به دیابت را دارا هستند.
۱۹ تا ۲۵ آبان ماه با عنوان هفته ملی «دیابت» نامگذاری شده و در این میان مازندران به دلیل دارا بودن سیاهههای پُرخطر ابتلا به این بیماری در صدر آمارهای کشوری قرار دارد.
کارشناسان بهداشت و درمان هشدار میدهند که با گسترش روزافزون عوامل خطرآفرین مانند فشار خون بالا، چاقی، اضافه وزن، چربی خون بالا دیابت به یک بیماری با تعداد زیادی مبتلا در جهان و به چالشی مهم برای بخش سلامت مبدل شده است و بیم آن دارند که در سالهای نه چندان دور در صورت رعایت نکردن نکات لازم برای شناسایی و پیشگیری، حرکت چراغ خاموش این بیماری و عوارض ناشی از آن به مرحله بحرانی برسد.
در این میان چاقی و اضافه وزن، بالا رفتن سن و سالمندی جمعیت از جمله عوامل تاثیرگذار بر روند شیوع بیماری مزمن دیابت در جامعه به شمار میرود که مازندرانیها با این چالش آشنایی کاملی دارند چراکه رتبه نخست شیوع این بیماری در کشور برای آنها است و بیشتر از ۷۰ درصد جمعیت استان اضافه وزن دارند و یا چاق هستند.
یک فوق تخصص نفرولوژی دانشگاه علوم پزشکی مازندران گفت: کلیهها، اعضای کوچک و
پر اهمیت بدن انسان هستند که هر ۲۴ ساعت در مجموع حدود ۲۰۰ لیتر از مایعات بدن را تصفیه و به جریان خون باز میگردانند که حدود ۲ لیتر مایع به صورت ادرار از بدن دفع میشود در حالی که باقی مانده یعنی حدود ۱۹۸ لیتر به بدن برمیگردد.
فرهاد غلامی افزود: ۲ علت مهم برای نارسایی کلیهها یا مرحله نهایی بیماری کلیه یکی دیابت نوع ۲ یا دیابت بزرگسالان دیگری فشار خون بالاست و زمانی که این این بیماریها با درمان مراقبت شوند، بیماریهای کلیه مرتبط با آنها میتوانند پیشگیری شوند یا سرعت آنها کاهش یابد.
این فوق تخصص نفرولوژی نارسایی کلیهها را با علایمی نامحسوس نظیر بالا رفتن کراتین در خون و فشار خون بالا ذکر کرد و گفت: با انجام آزمایشهای خون و ادرار برای اندازه گیری کراتین به عنوان مادهای که به وسیله کلیههای سالم از خون خارج میشود، میتوان بیماری را تشخیص داد.
وی با اشاره به اینکه بیماری مزمن کلیه (CKD) یک بیماری غیرواگیر است، افزود: این بیماری بر ۱۰ درصد از افراد در سراسر جهان تاثیر میگذارد و هرچند غیر قابل درمان است اما شدت بیماری میتواند متفاوت باشد و باعث میشود بیمار نیاز به مراقبت پیدا کند.
یک فلوشیپ نارسایی قلب و پیوند و متخصص قلب و عروق نیز از دیابت به همراه چربی خون بالا، فشار خون بالا، چاقی، مصرف سیگار و کم تحرکی به عنوان عوامل خطر بیماریهای قلبی نام برد.
نغمه ضیایی افزود: پیش بینی و برآوردها نشان میدهد که هشت میلیون ایرانی به این بیماری مبتلا هستند و متاسفانه شایعترین علت مرگ و میر این افراد مسائل قلبی و عروقی است که میبایست به این موضوع توجه زیادی شود.
متخصص قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بابل برای جلوگیری از مشکلات قلبی و عروقی به بیماران مبتلا به دیابت توصیه کرد که پنج روز در هفته به مدت ۳۰ دقیقه فعالیتهای سبک ورزشی انجام دهند.
وی همچنین از سیگار به عنوان یکی از عوامل خطرآفرین برای بیماران دیابتی نام برد و به آنها توصیه کرد که از مصرف آن بپرهیزند تا مشکلات قلبی و عروقی بر آنها عارض نشود.
ضیایی اظهار داشت: چربی خون بالای بیماران دیابتی یکی دیگر از عوامل خطرآفرین به شمار میرود و توصیه میشود تا آنها با رعایت نکات تغذیهای و مصرف داروی تجویزی از سوی پزشک چربی خون خود را در حد نرمال نگه دارند.
وی گفت: اینکه سوال میشود آیا همه بیماران مبتلا به دیابت باید از نظر قلبی و عروقی مورد بررسی قرار گیرند باید گفت که با کوچکترین علائمی همچون درد قفسه سینه و تنگی نفس باید این مسائل در آنها جدی گرفته شود و به نوعی به صدا درآمدن زنگ خطر است.
براساس دادههای آماری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران، این استان از نظر میزان شیوع دیابت رتبه اول کشور را دارد و حدود ۲۰ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال به این بیماری مبتلا هستند همچنین مازندران به دلیل دارا بودن رتبه دوم چاقی و اضافه وزن کشور رتبه ششم شیوع پیشدیابتی کشور دارد و ۲۹ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال استان در معرض ابتلا به این بیماری در آینده قرار دارند.
از حیث سرعت پیری جمعیت مازندران هم اکنون آنچنان بالاست که میانگینهای کشوری را درنوردیده است به طوری که میانگین جمعیت سالمندی کشور حدود ۱۰ درصد است و این رقم در استان ۱۵ درصد است و متاسفانه مازندران در این حوزه جزو استان عنوان دار کشور به شمار میرود.
در زمان حاضر بیش از ۲۰۰ هزار بیمار دیابتی در شهرستانهای تحت پوشش این دانشگاه شناسایی شدهاند.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
