رزیدنتها یا دستیاران پزشک، سالهاست به دلیلِ فشار کاری بسیار زیاد یا کارشان را برای همیشه رها کرده و به مشاغل دیگر روی آوردهاند یا مهاجرت را انتخاب کردهاند و یا در بدترین حالت، دست به خودکشی زدهاند! خودکشی دکتر یاسمن شیرانی، متولد سال ۱۳۷۵ و رزیدنت سال دوم رشته زنان در دانشگاه علوم پزشکی تهران، در آبان ماه امسال، جامعه ایران را در شوک و اندوه فرو برد و زخم عمیق دیگری بر پیکر جامعه پزشکان جوانی وارد کرد که سالهاست با انواع فشارها و مشکلات دست و پنجه نرم میکنند. پس از انتشار این خبر، دهها رزیدنت (دستیار پزشک)، دانشجوی پزشکی، پرستار و سایر اعضای کادر درمان از شرایط نابسامان و فشارها نوشتند؛ از ساعات کاری طولانی بدون امکان استراحت، شرایط بد تغذیه و دستمزدهای پایینی که حتی نمیتوان با آن خانهای اجاره کرد، تا خشونت همراهان بیماران، رفتارهای نامناسب سال بالاییها و چشمانداز تاریک آینده.
بررسی گزارشهای منتشر شده در رسانهها نشان میدهد که از اواخر شهریور ۱۴۰۴ تاکنون دستکم ۵ پزشک و رزیدنت پزشکی دست به خودکشی زدهاند.
پیش از این مسعود حبیبی، معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، در خردادماه ۱۴۰۴ اعلام کرده بود که در سال ۱۴۰۳ هفت دانشجوی علوم پزشکی بر اثر خودکشی جان خود را از دست داده و در مجموع ۸۴ نفر از دانشجویان پزشکی اقدام به خودکشی کرده بودند که موفقیتآمیز نبودند.
این مقام مسئول در وزارت بهداشت همچنین گفته بود که ۱۰۴۶ نفر از دانشجویان این رشته «افکار خودکشی» داشتهاند که «با مداخله به هنگام منصرف شدند.»
نگاهی به آمارها و نتایج پژوهشهای انجامشده در دانشگاههای علوم پزشکی ایران نیز سخنان مسعود حبیبی را تایید میکنند. در یک مطالعه مقطعی در سال ۱۴۰۲ و در زمان شیوع کرونا در تهران با شرکت ۳۵۳ رزیدنت، بیش از ۳۴ درصد از آنها گفته بودند که «افکار خودکشی» را تجربه کردهاند و ۱۰ درصد در معرض خطر بالای خودکشی قرار داشتهاند.
این آمار نگرانکننده و خودکشی رزیدنتهای پزشکی و کادر درمان، ریشه در فشار کاری بالا، ساعات کاری طولانی، محیط رقابتی فرساینده و فقدان حمایت روانی دارد.
نظام آموزش پزشکی، با تاکید بیش از حد بر کارکرد و بهرهوری و با بیتوجهی به سلامت روان کادر درمان، عملا زمینه فرسودگی شغلی، احساس بیارزشی و درماندگی را در پزشکان جوان فراهم کرده است.
اکنون عضو شورای عالی نظام پزشکی کشور در سفری به مازندران و در گفتوگو با ایرنا اعلام کرد که فشار کاری و حق الزحمههای ناچیز سلامت دستیاران پزشکی را در کشور به مخاطره انداخته است.
دکتر یدالله سهرابی در این باره افزود: آنچه در مراکز آموزشی مشاهده شده نشان از آن دارد که روند فعالیت این قشر از جامعه در ارایه خدمات با استانداردها منطبق نبوده به عبارتی ماهانه به طور میانگین حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ ساعت در مراکز درمانی فعالیت دارند.
وی ادامه داد: در حالی که این مدت زمان فعالیت آنان یعنی ۲ برابر یک نیروی متخصص مشمول قانون کار و باید مسوولان سطح کلان کشور در این ارتباط تدبیری بیندیشند. وی اظهار داشت: در برخی بخشها، فعالیت کشیک دستیاران پزشکی به مدت ۳۰ تا ۳۶ ساعت در مراکز درمانی عادی شده به عنوان نمونه رشتههایی نظیر جراحی، زنان و زایمان تجربه کشیکها به حدود ۷۲ ساعت گزارش شده است.
عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران گفت که این حجم از کارِ فشرده، بهطور طبیعی منجر به خستگی شدید، کاهش تمرکز، افزایش احتمال خطای پزشکی و فرسودگی شغلی میشود. سهرابی افزود: دستیار پزشکی در حقیقت ترکیبی از دانشجو و نیروی درمانی بوده که در چنین جایگاهی خدمات ارزشمند در مراکز درمانی ارایه میدهد که متاسفانه از هیچ حمایتی برخوردار نیست. وی یادآور شد: سالهاست که در نظام پزشکی نسبت به پیامدهای روانی تلاشهای بدون حمایت کافی از این قشر هشدار داده شده اما امروز متأسفانه گزارشهای رسمی از موارد خودکشی میان دستیاران پزشکی و دانش آموختگان جوان داریم که این زنگ خطر جدی است.
سهرابی افزود: رزیدنتها با فشار بالای کشیک، استرس دائمی و نبود برنامه ساختاری برای سلامت روان روبهرو هستند و در برخی دانشگاهها حتی یک برنامه منسجم برای مشاوره و پیگیری سلامت روان آنها وجود ندارد. این شرایط، فرسایش روحی، افت انگیزه و حتی مشکلات جدی در زندگی خانوادگی هم این قشر حتی متأهلها به همراه داشته است.
به گفته وی، در آییننامههای جدید صحبتهای امیدوار کننده ای از سوی مسوولان امر از جمله کاهش آمار کشیکها از ۱۲ ساعت به هشت ساعت، محدود کردن حضور روز بعد از کشیک و افزایش دستمزد از مهرماه سال جاری شده است در حالی که تا این لحظه عملا هیچ اتفاقی نیفتاده است.
این عضو شورای عالی نظام پزشکی کل کشور خاطر گفت: امروز مهم ترین مشکل آن است که فاصله میان آییننامه و واقعیت میدانی خیلی زیاد است و در بسیاری از بخشهای پرکار، همچنان همان کشیکهای ۳۰ تا ۳۶ ساعت برقرار است و رزیدنت روز بعد هم ناچار باید در محل کارشان حضور یابند.
به گفته سهرابی، با این وضعیت موجود در شرایط حاضر اصلاحات روی کاغذ انجام شده، اما تا رسیدن به اجرا نیازمند نظارت واقعی و اراده بیشتر هستیم.
وی در پاسخ به این پرسش چرا این موضوع به عنوان یکی از مسائل مهم جامعه پزشکی و افکار عمومی مطرح است، گفت که مهمترین عامل مرگومیرها و خودکشیهای اخیر دستیاران پزشکی سبب شد تا این مساله در جامعه بازتاب داشته باشد و حساسیت عمومی را افزایش دهد.
وی ادامه داد: دلیل دیگر، اعتراضات دستیاران پزشکی در زمینههای فشار کاری و مسائل آموزشی چون ادغام آزمونهای گواهینامه و دانشنامه گویای این واقعیت بوده که فشارها از حد قابلقبول گذشته است. یاسمن شیرانی رزیدنت سال دوم رشته زنان و زایمان تنها ۲۹ سال داشت! شاید در کودکیهایش خود را در حالی که لبخند بر لب و روپوش سپید بر تن داشت در کسوت یک پزشک میدید! بعد که وارد مدرسه شد، لابد این تصویر برایش پررنگ و پررنگتر شد تا اینکه در ماراتن بزرگ کشور موفق شد، به رویای کودکیهایش نزدیک شود! حتما با همان جدیتی که در مدرسه درس میخواند، البته با چند برابر تمرکز و هوشیاری و اشتیاق بیشتر در دانشگاه تحصیل کرد تا پزشک موفقی بشود و بتواند به جامعهاش خدمت کند، اما پس از سختکوشیها و شبنخوابیهای بسیار در دوران پزشکی عمومی و تخصص، به سالهای رزیدنتی رسید! دورانی که قرار بود تمامی آن شبنخوابیها و خستگیها، به توان ده برسد و او خم به ابرو نیاورد! اما یاسمن نتوانست تاب بیاورد و در یک روز پاییزی تلخترین تصمیم همه عمرش را گرفت و به زندگی خود برای همیشه پایان داد! او حتما امید پدر و مادر و خانواده و دوستان و آشنایان خود بود. او میتوانست دستان خدا برای به دنیا آوردن انسانها باشد، اما متاسفانه قوانین بی رحم و ناجوانمردانه او را از ما گرفت. یاسمن شیرانی که رفت، یاسمنهای دیگر را دریابیم!
- نویسنده : مائده مطهری زاده
