مائده مطهری زاده توسعه معدنکاری یکی از اشکال مهم تخریب طبیعت است که معمولا در قلب طبیعت و در بسیاری از زیستگاههای بکر نظیر زیستگاههای کوهستانی اتفاق میافتد که به دلیل نیاز به ایجاد دسترسی جادهای به تخریب زیستگاه میانجامد. معدنکاوی بهطور مستقیم به تخریب پوشش گیاهی و خاک منجر میشود، در حقیقت خود به […]
مائده مطهری زاده
توسعه معدنکاری یکی از اشکال مهم تخریب طبیعت است که معمولا در قلب طبیعت و در بسیاری از زیستگاههای بکر نظیر زیستگاههای کوهستانی اتفاق میافتد که به دلیل نیاز به ایجاد دسترسی جادهای به تخریب زیستگاه میانجامد.
معدنکاوی بهطور مستقیم به تخریب پوشش گیاهی و خاک منجر میشود، در حقیقت خود به خود اثرات مخرب معدنسازی بر زیستگاهها بالا است و متاسفانه بازسازی مناسبی هم پس از اتمام کار معدن انجام نمیشود، گاهی جادههای متعددی برای دسترسی به معادن ایجاد میشود که خود آسیبزاست و در حال حاضر بهطور همزمان در بسیاری از نقاط کشور توسعه معدنی در حال رخ دادن است.
شاید در مدت کوتاه متوجه آسیبهایی که فعالیتهای انسانی به محیط زیست وارد میکند، نباشیم و یا خلاهایی که با نبود نظم در اکوسیستم و طبیعت ایجاد میشود را احساس نکنیم، به همین دلیل بدون توجه به تاثیراتی که فعالیتهای ما میتواند بر نظم طبیعت ایجاد کند، با ایجاد معادن، تخریب زیستگاه، تخریب پوشش گیاهی و… آسیبهایی را به طبیعت وارد میکنیم که در بلند مدت نتیجه این فعالیتها خود را در قالب سیل، طوفان گرد و غبار، گرمایش زمین، تغییرات اقلیمی و کمبود آب نشان میدهد.
از طرفی بسیاری از گونههای جانوری به حضور انسان حساس هستند و با دستکاری زیستگاهها از طرق مختلف بهویژه از طریق معدنکاری، از زیستگاه خارج و با خطرهایی مواجه میشوند که تجربه مقابله با آن را ندارند.
سال هاست کوهخواری، برداشت شن و ماسه و مکیدن شیره جان طبیعت در مازندران بدون اینکه حق محیط زیست ادا شود بلای جان رودخانه ها و کوهستانهای منطقه شده، امری که گویا به قدری عادی شده که هیچ راهکاری برای آن نیست. بر اساس آخرین گزارشها ۲۴۰ معدن در استان مازندران وجود دارد که از این تعداد ۴۵ درصد آنها فعال هستند که حدود معادل ۱۱۰ معدن میشود که از این تعداد بیش از ۷۰ معدن مربوط به شن و ماسه است که عمده آن در دره هراز و منطقه سوادکوه فعالیت دارند. فعالیت معدنی پدیده جدیدی در مازندران نیست، بدون شک نیاز توسعه و رونق صنعت است اما شکافتن قلب کوهها، پیشروی و بهرهبرداری از معادن استان بدون اینکه حق طبیعت ادا شود و جوانب مختلف محیط زیست رعایت شود در سالیان اخیر رواج بیشتری گرفته است. تخلفاتی از جمله آلودگی رودخانههای مازندران که زمانی به زلال بودن و ماهیهایش معروف بود، تعرض به بستر رودخانه و تغییر مسیر، تعرض و بهره برداری از عرصه خارج از مجوز، ریزگردها و فقدان احیای طبیعت از جمله مهمترین دغدغههایی است که نه نیاز به کار کارشناسی دارد و نه قسم خدا و پیغمبر، در حالی که میتوان به وضوح این آسیبها را به چشم دید. اکنون استاندار مازندران در تازهترین اظهارات خود با بیان اینکه سند آمایش و نقشه راه معادن استان در راستای تحقق حکمرانی اقتصادی باید تدوین شود، گفت: تدوین نقشه راه واقعی معدن برای این خطه از شمال توسعه آفرین است. یوسف نوری روز چهارشنبه در جلسه شورای معادن در ساری افزود: نقش معدن در توسعه اقتصادی بسیار مهم است و ما نباید از این ظرفیت ممتاز اقتصادی برای پیشرفت استان خود غافل شویم.
وی اظهار داشت: کشف معدن، بهروه وری و فرآوری از آنها مجموعه فرایندهای است که با یک نقشه راه و سندآمایش در این حوزه مححق می شود. استاندار مازندران گفت: ورود و سرمایه گذاری بخش خصوصی توانمند که برای اقتصاد استان و مردم مفید باشد در این خطه از شمال یک امر اجتناب ناپذیر است. وی ادامه داد: ۹۰ در صد از برداشت ها در معادن مازندران توسط شرکت های کوچک انجام می شود و ضرورت دارد زمینه حضور سرمایه گذارن شرکت های بزرگی که اهلیت دارند را فراهم کنیم. نوری ادامه داد: نقشه راه درستی در حوزه معدن، یعنی یپوست فرهنگی و زیست محیطی هم در آن لحاظ شود و مردم از آوردهای اقتصادی و زیست محیطی آن بهره مند شوند. نماینده عالی دولت در مازندران با اشاره به این نکته که شکل گیری زنجیره تولید در معدن باید رعایت شود، بیان داشت: اگر به دنبال ارزش آفرینی معدن در استان هستیم باید زنجیره استخراج و تولید و فراوری تکمیل باشد. استاندار مازندران با اشاره به اهمیت برقراری تعامل بین معادن و محیط زیست ادامه داد: محیط زیست تحت هیچ شرایطی رقیب معادن نیستند بلکه رفیق و کمک کار سرمایه گذاران هستند. وی افزود: تحقق شعار سال در حوزه معدن با تعامل بین محیط زیست و سرمایه گذارانی که اهلیت دارند ایجاد خواهد شد. این مقام مسوول تصریح کرد: اهلیت سرمایه گذار در بخش معدن یعنی همه استانداردهای روز دنیا را رعایت کنندکه جای هیچ نگرانی در بخش زیست محیطی وجود نداشته باشد. مهمترین نکته در میان سخنان استاندار همان پیوستِ محیط زیستی معادن است که متاسفانه در طول سالیان گذشته به هیچ عنوان تدبیری برای آن اندیشیده نشد و معادنِ زیادی، در گوشه گوشه این استان سرسبز، لطمات جبران ناپذیری بر پیکره محیط زیست و منابع طبیعی وارد آوردند بی آنکه کسی نگران و معترض شود!
معدن کاوی خوب است، اما به شرط آنکه طبیعت آسیب نبیند!
بر اساس ماده ۹ قانون ضوابط زیست محیطی فعالیتهای معدنی، رعایت حداقل فواصل فعالیت استخراج و بهرهبرداری از مواد معدنی، نسبت به مراکز حساس به جز جادهها بدون استفاده از ناریه، ۵۰۰ متر و با استفاده از ناریه مطابق طرح آتشبازی، فاصله نباید از ۸۰۰ متر کمتر باشد. این قانون در حالی است که اکثر معادن در مازندران در کنار رودخانهها احداث شده و اغلب فاصله ۱۰۰ متری را نیز رعایت نکردهاند.
به رغم اینکه تخلفات و بحرانهای زیست محیطی معادن شن و ماسه مازندران نقل محافل رسانههای استان و حتی ملی است و اعتراض مدیران و دستگاههای نظارتی استان را در جلسات متعدد همراه داشته اما سوال این است که چرا انبوهی از اعتراضات و شکایات، تخریب، اطلاع رسانی و گزارشها هنوز نتوانسته مشکلات معادن شن و ماسه را در استان بر طرف کند. متأسفانه حال طبیعت مازندران به واسطه معادن شن و ماسه و دیگر معادن خوب نیست و اکنون به مرز بحران رسیده است. برداشت بی رویه، تعرض به منابع طبیعی و حریم رودخانه، آلودگی آب و هوا و همچنین فقدان احیا مهمترین مشکلات معادن شن و ماسه هستند و مهمتر آنکه متأسفانه هیچ عزمی از سوی متولیان برای بحرانهای زیست محیطی معادن شن و ماسه وجود ندارد. نیاز به هیچ سنجش و اندازه گیری الکترونیکی نیست و فقط کافیست تا اندکی زمان صرف کنید و با چشمان خود میزان آلودگی که از سوی معادن شن و ماسه وارد رودخانههای مازندران میشود و ابر گرد و غباری که در کوهستانهای مازندران به صورت ۲۴ ساعته به آسمان تزریق میشود را از نزدیک ببینید. همواره در مراحل صدور مجوزهای معادن شن و ماسه مازندران از ضعفها و خلاء های قانونی سو استفاده شده و باید قوانینی وضع شود که بهره برداری از قانون کاهش یابد. این موضوع که در قانون سکوت دستگاههای زیست محیطی در زمان صدور مجور رضایت آنان تلقی میشود را گویا باید بزرگترین ضربه بر محیط زیست مازندران از سوی فعالیتهای معدنی دانست زیرا متأسفانه رد پای سوء استفاده از این ضعف قانونی در صدور بیشتر مجوز معادن دیده میشود که نگران کننده است. تخلفات معادن به مرحله دریافت مجوز خاتمه نمییابد و تا پایان بهره برداری از آخرین دانه شن و ماسه کوههای مازندران ادامه دارد. اتفاقات معادن شن و ماسه مازندران را اگر فاجعه ندانیم، نمیتوان شرایط خوبی نیز برای آن متصور شد، زیرا قاطبه معادن شن و ماسه مازندران نه تنها به تعهدات خود از جمله احیا عمل نمیکنند، بلکه حتی به راحتی و در روز روشن از حد و مرز مجوزهای خود فراتر میروند.
