کار گرچه انسانساز است؛ اما گاهی اوقات هم انسان را به ورطه نابودی میکشاند، اگر فکر همه چیز و همه جا را نکرده باشیم و با بی احتیاطی یا بنا به دلایل دیگر خود را در معرض آسیب قرار بدهیم. کارگران از جمله اقشارِ جامعه هستند که در عین حال که در خط مقدم تولید […]
کار گرچه انسانساز است؛ اما گاهی اوقات هم انسان را به ورطه نابودی میکشاند، اگر فکر همه چیز و همه جا را نکرده باشیم و با بی احتیاطی یا بنا به دلایل دیگر خود را در معرض آسیب قرار بدهیم.
کارگران از جمله اقشارِ جامعه هستند که در عین حال که در خط مقدم تولید قرار دارند، در صف اول آسیبهای جدی ناشی از کار نیز واقع شدهاند.
امروز با افزایش وقوع حوادث شغلی، بیماریهای ناشی از کار نیز افزایش یافته و این موضوع به یک نگرانی بینالمللی تبدیل شده است. گزارشها نشان میدهد که همه ساله در جهان، بیش از یک میلیون نفر بر اثر حوادث ناشی از کار جان خود را از دست میدهند و عده بسیاری دچار آسیبهای جدی میشوند.
حادثه شغلی یا حادثه ناشی از کار به حادثهای گفته میشود که حین انجام وظیفه شغلی یا مرتبط با آن در داخل یا خارج از محل فعالیت رخ داده و جراحت، بیماری، صدمه یا فوت از جمله پیامدهای آن به شمار میرود.
تعداد حوادث ناشی از کار در ایران بالاست؛ این را هم آمار رسمی تائید میکند و هم خبرهایِ بیشماری که در طول سال از تعداد این حوادث به گوش میرسد.
اگرچه تفاوت فاحشی بین آمارهای رسمیِ منتشر شده از حوادث کار وجود دارد اما چه آمار دست پایین را ملاک قرار دهیم و چه آمار دست بالا را در هر حال آمار حوادث کار در ایران رقم بالایی را نشان میدهد. این موضوع زمانی بیش از پیش مشخص میشود که بدانیم این آمار در برخی از کشورها به صفر نزدیک شده است. به علاوه باید در نظر گرفت که آمار رسمی همیشه میزانی کمتر از آنچه در واقعیت اتفاق افتاده را نشان میدهد.
همین روز گذشته بود که مدیرکل پزشکی قانونی مازندران از افزایش ۲۷ درصدی تلفات ناشی حوادث کار در استان خبر داد.
دکتر علی عباسی مدیر کل پزشکی قانونی مازندران گفت: مرگ و میر ناشی از حوادث کار از ابتدای امسال تا پایان تیر ماه ۴۷ نفر (۴۵ مرد و ۲ زن) هستند که این رقم در مقایسه با مدت مشابه پارسال۲۷ درصد افزایش داشت.
او با بیان اینکه از این موارد ۳۳ نفر متاهل و ما بقی مجرد هستند، افزود: بر اساس آمارهای موجود در این ۴ ماه سقوط از بلندی با ۲۲ فوتی رتبه اول مرگهای ناشی از حوادث کار را به خود اختصاص میدهد و برق گرفتگی با ۱۱، جسم سخت با ۹ و سایر با ۵ فوتی در رتبههای بعدی مرگ بر اثر حوادث کار قرار دارند.
مدیر کل پزشکی قانونی مازندران گفت: بیشترین مرگهای ناشی از حوادث کار در این مدت با ۱۸ مورد در تیر ماه و کمترین آن با ۳ مورد در فروردین ماه ثبت شده است.
او افزود: طی این مدت شهرستانهای ساری با ۷ فوتی، بابل با ۶ فوتی بیشترین و شهرستانهای بابلسر، گلوگاه و محمود آباد هر کدام با یک فوتی کمترین موارد مرگ بر اثر حوادث کار را داشتند.
مدیر کل پزشکی قانونی مازندران به تفکیک سن متوفیان، گفت: بیشترین سن مربوط به افراد ۳۱ تا ۴۰ سال با ۱۳ فوتی و سنین کمتر از ۲۰ سال با ۲ فوتی کمترین آمار طی چهار ماه گزارش شده است.
عباسی افزود: بر اساس آمار مراکز پزشکی قانونی استان در این مدت ۲۹۶ (۲۸۱ مرد و ما بقی زن) مصدوم ناشی از حوادث کار به پزشکی قانونی مراجعه کردند که این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۳ درصد کاهش داشت.
اما این تنها سالی نیست که خبرِ افزایش تلفات ناشی حوادث کار در مازندران توسط این سازمان دولتی رسانهای میشود.
تقریبا هر ساله یا هر ۶ ماه یکبار چنین خبری در صدر اخبار قرار میگیرد و هیچ تغییری هم در روندِ اجرای کار در بخش کارگری اتفاق نمیافتد.
دبیر اجرایی خانه کارگر مازندران بارها در همین ارتباط به خبرشمال گفت که علت اصلی آسیبدیدگی کارگران در زمان کار به غفلتِ همیشگی کارفرما از این مهم و همچنین بی احتیاطی و بی توجهی کارگران نسبت به ایمنی در کار بازمیگردد.
اینکه کارفرما عموما خود را موظف به تامین امنیت جانی کارگر نمیداند و در این میان، کارگر هم که با انبوهی از مشکلات و چالشهای معیشتی دست به گریبان است برای درآوردن لقمهای نانِ حلال از انجامِ هرگونه کارِ سخت و طاقتفرسایی ولو با کمترین میزانِ امنیت جانی دریغ نمیورزد و اینگونه میشود که شاهدِ افزایشِ مرگها و آسیبدیدگیها و مصدومیتهای ناشی از کار در مازندران هستیم.
در چنین شرایطی یکی از موضوعاتی که مسئولین وزارت کار در هر دولتی همواره بر آن تاکید داشتهاند، کاهش حوادث کار بوده است. اما چرا هیچ زمانی اقدامی جدی در این خصوص صورت نگرفته که اگر چنین بود آمار حوادث کار چنین ارقامی را نشان نمیداد.
معاون وزیر کار در همین رابطه، بخش اعظمی از حوادث ناشی از کار را به دلیل بی احتیاطی و نبود آموزشهای کافی دانست و گفت: سالانه حدود ۸۰۰ کارگر قربانی حوادث ناشی از کار شده و در ۱۳ هزار حادثه ناشی از کار، کارگران دچار آسیبهای جسمی، قطع عضو و مصدومیت میشوند.
موضوع صیانت از نیروی انسانی یکی از دغدغههای مهم وزارت کار به شمار میرود و وزارت کار تاکید دارد که کاهش حوادث شغلی و صیانت از نیروهای انسانی باید از رویکردهای مهم بازرسان کار باشد.
علی حسین رعیتی فرد معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در این باره میگوید: امنیت مشاغل با مشکلات بسیاری مواجه است به نحوی که سالانه حدود ۸۰۰ کارگر قربانی حوادث ناشی از کار میشوند و در ۱۳ هزار حادثه ناشی از کار، کارگران قربانی آسیبهای جسمی نظیر قطع عضو، قطع نخاع و مصدومیت میشوند.
وی ضمن اشاره به کمبود تعداد بازرسان کار در کشور، استفاده از ظرفیت بسیج در این خصوص را کمک کننده دانسته و میگوید: با وجود فعالیت ۸۰۰ بازرس کار در کشور به دلیل گستره واحدهای تولیدی توانایی رسیدگی به تمام امور میسر نیست اما با ظرفیتی که بسیج در اختیار دارد، میتوان از آن در زمینه پایش ایمنی و صیانت از نیروی کار کمک گرفت.
به گفته معاون روابط کار وزارت تعاون،کار و رفاه اجتماعی، در حال حاضر مسوولان بسیج در کارخانجات آمادگی ارائه آموزشهای مورد نیاز ایمنی را به عنوان همیار ایمنی به کارگران دارند چرا که بسیاری از حوادث ناشی از کار به علت بی احتیاطی و نبود آموزشهای کافی صورت میگیرد لذا ظرفیت بسیج برای تشکیل کمیتههای حفاظت فنی در مراکز تولیدی میتواند کمککننده باشد.
برابر ماده ۹۵ قانون کار، نظارت مستمر بر حوزه ایمنی کار بر عهده کارفرمایان است که باید شرایط صیانت از کارگران را بهطور دقیق بررسی کنند. بر اساس گزارشها، بیشترین نرخ حوادث ناشی از کار در کارگاههای زیر ۲۰ نفر به ویژه کارگاههای ساختمانی دیده می شود که لازم است نظارتهای بیشتری در این خصوص اعمال شود.
حمید حاج اسماعیلی کارشناس حوزه کار نیز بر لزوم تقویت بازرسی کار تاکید کرده و درباره آمار ۸۰۰ هزار نفری بازرسان کار میگوید: به طور حتم حضور ۸۰۰ بازرس کار در تمام کشور نمی تواند جوابگوی نیاز گسترده کارخانهها و واحدهای تولیدی باشد و لازم است تا وزارت کار به تقویت تعداد بازرسان بپردازد.
او میگوید: با وجود آنکه در بحث کاهش حوادث کار تلاش شده تا ارائه آموزشها و عملکردها موفقیت آمیز باشد ولی همچنان با کمبود بازرسان کار مواجه هستیم و این مساله باعث شده تا بازرسی از کارگاهها هر شش ماه یکبار صورت گیرد و بازرسیها به طور مداوم و مستمر نباشد.
این کارشناس، افزایش آگاهی و رعایت نکات ایمنی توسط نیروهای کار را موجب کاهش آمار حوادث کار دانسته و میگوید: برای تقویت بازرسی کار میتوان علاوه بر استفاده از ظرفیت انجمنها و تشکلهای کارگری، ارائه آموزشها را به آنها واگذار کرد؛ همچنین آموزشهای مستمر نیروهای کار باید در دستور کار قرار گیرد و نظارت و بازرسی به طور مستمر انجام گیرد تا حوادث کار را شاهد نباشیم.
با استقرار دولت سیزدهم، اقدامات موثری در باز مهندسی حوزه ایمنی و سلامت شغلی مبتنی بر تحول ساختاری در سطح کلان ملی در حوزه ایمنی و بهداشت کار شکل گرفت.
همچنین با همکاری مجلس شورای اسلامی، تصویب مقاوله نامه شماره ۸۱ سازمان بین المللی کار با موضوع «بازرسی کار در صنعت و تجارت» و مقاوله نامه شماره ۱۵۵ با موضوع «ایمنی و بهداشت شغلی» به عنوان محورهای راهبردی کلان ارتقای ایمنی و سلامت کار در سطح ملی محقق شد که نتایج این اقدامات در میان مدت در ایجاد و گسترش فرهنگ ایمنی و بهداشت کار پویا موثر خواهد بود.
رعایت نکات ایمنی و تامین تجهیزات حفاظتی در محیط کار، گسترش و فعالسازی کمیتههای حفاظت فنی و بهداشت کار، بهبود و ترویج آموزشهای ایمنی و ارتقای فرهنگ ایمنی مبتنی بر آموزش از جمله راهکارهایی است که میتواند به کاهش حوادث ناشی از کار در واحدها کمک کند.
تاکید بر نظام مسئلهیابی و پیبردن به ریشهی بحرانهای حوزهی کار موضوع حائز اهمیتی است اما باید حواسمان باشد که اگر دست بر روی نقاط اصلی و کلیدی نگذاریم، نتیجهای حاصل نخواهد شد. تاکید بر راهحلهای کم زحمت نمیتواند کارساز باشد. در خصوص حلِ مسئلهی حوادث کار نیز در مسیر «مسئلهیابی» باید توجه داشته باشیم که تا زمانیِ که مفاد حمایتیِ قانون کار ضمانت اجرایی لازم را نداشته باشد نمیتوان امیدی به حل ریشهایِ مسئله داشت. در واقع باید توجه داشته باشیم که کاهش آمار حوادث کار در ایران نیاز به تغییر رویکردی اساسی دارد. تا زمانی که کارگران به واسطهی قراردادهای موقت از امنیتِ شغلی لازم برخوردار نیستند و تا زمانی که تشکلهای مستقل کارگری هیچ جایگاهی در روابط کار ندارند نمیتوان امید چندانی به کاهشِ چشمگیر آمار حوادث کار داشت.
