مائده مطهری زاده
چند سالی است در مازندران، شاهدِ رشد و رونقِ واحدهای بومگردی و استقبالِ خوبِ مسافران از این اقامتگاه‌های سنتی هستیم.
اتفاقی که حکایت از رغبت مردم برای حضور در متنِ زندگی روستایی و چند صباحی دور شدن از استرسِ زندگی شهری دارد.
میراث فرهنگی نیز برای ایجاد واحدهای بوم گردی سال‌های اخیر در مازندران روی خوش نشان داد و به متقاضیان تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان تسهیلات می‌دهد.
آنطور که مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران می‌گوید، بوم‌خانه‌های گردشگری از سال ۱۳۹۷ به طور جدی در ایران کلید خورد و استان مازندران هم با توجه به موقعیتِ ممتازِ طبیعی و جایگاهِ فوق‌العاده‌ گردشگرپذیری کوشید تا در این ماراتنِ نفسگیر از سایر استانها عقب نماند.
اما رشد و توسعه خانه‌های بومگردی‌ در مازندران، با یک مشکل جدی مواجه بود و آن هم، ممنوعیتِ احداثِ این تاسیسات محلی گردشگری در عرصه‌های خارج از بافت روستایی بود. حسین ایزدی اظهار داشت: براساس مصوبه اولیه شورای برنامه ریزی متشکل از سازمان مدیریت و برنامه ریزی، اداره کل حفاظت محیط زیست و سازمان جهاد کشاورزی مازندران، بیشترین مساحتِ استان ما را یا عرصه‌های تحت حفاظت و مدیریت منابع طبیعی تشکیل می‌دهد یا اراضی کشاورزیِ تحت نظارتِ سازمان جهاد کشاورزی و از آنجا که استان مازندران چه به لحاظ محیط طبیعی و چه امنیت غذایی دارای جایگاهی مهم و منحصربفرد در کشور است، نمی‌شد در این زمینه (اعطای مجوز ساختِ اقامتگاه‌های بومگردی در خارج از بافت) ریسک کرد و به همین خاطر، مبنا و اساسِ صدورِ مجوزها، بر پایه احداثِ خانه‌های بومگردی در داخل بافتِ مسکونی روستایی قرار گرفت.
به گفته ایزدی، همه سخت‌گیری‌ها هم از این بابت بود که مبادا به بهانه بومگردی، با انحراف از طرح، ویلاسازی صورت گیرد کما اینکه در برخی نقاط همین اتفاق افتاد؛ البته ایزدی این را هم گفت که در همان زمان نیز با طرحِ «توسعه و تجهیزِ خانه‌های قدیمیِ خارج از بافت» در راستای تبدیلِ آنها به خانه‌های بومگردی موافقت می‌شد و مشکل اصلی، احداث و استقرارِ بوم‌خانه‌های جدید در عرصه‌های خارج از بافت مسکونی روستایی بود.
با همه این‌ها اما بنا بر اظهاراتِ مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران، در طول ۵ سال گذشته چیزی در حدود ۳۸۲ واحد بومگردی در استان اعم از ترکیبی و احداثی تاسیس شد و این امر، نشان از اقبالِ عمومی برای تاسیس بوم‌خانه‌ها در استان دارد.
تقاضای فراوان برای ایجاد و احداث واحدهای بومگردی جدید در مازندران، کار را به جایی رسانید که بنا شد تا با حمایت و مساعدت استاندار، راه برای تاسیس بوم‌خانه‌ها در اراضی خارج از بافت نیز هموار شود با این شرط که مجموعه دهیاران و بومیان محلی در روستاها، به عنوان گوش و چشمِ ناظران قانونی، بر فرایندِ کار از ساخت تا بهره‌برداری نظارت داشته باشند و هرگونه تخلف و تخطی از قانون و انحراف از طرح را به سرعت به مراجع ذیربط گزارش دهند؛ همچنین قرار شد که بوم‌خانه‌ها به جایِ یک واحد، به صورت مجموعه‌ای از واحدها (حداقل هفت واحدِ ۳۰ الی ۴۰ متری) و تا شعاع ۲۵۰ متری از بافت مسکونی روستا با اولویتِ گالِش مِنزل‌ها و خانه‌های موروثی ایجاد شود. اخذ تعهد از دفاتر اسناد رسمی نیز از دیگر شروط برنامه جدید دولت برای اعطای مجوز ساخت به متقاضیان احداث خانه‌های بومگردی در استان است.
امروزه بسیاری از مردم، خسته از زندگی کسالت بار در خانه‌های کوچکِ آپارتمانی راغب هستند که در ایامی از سال به ویژه در ایام نوروز و تعطیلات تابستانه، خود را به سپری کردنِ اوقاتی خوش در واحدهای بومگردی میهمان کنند و این امر جدای از رونقِ گردشگری در روستاهای مقصد، موجبِ توسعه و توانمندسازی اقتصادِ روستا و همچنین مهاجرت معکوس می‌شود؛ بنابراین، توسعه بومگردی‌ها از این جهت نیز اتفاق مبارکی است.
بومگردی‌ها زنجیره کاملی از صنایع دستی، میراث فرهنگی و گردشگری هستند.
لذت حضور در خانه‌های روستایی بعضا با قدمتِ بیش از ۱۰۰ سال، به عنوان میراث تاریخی و فرهنگی و در کنار آن، تماشای فرایندِ تولید صنایع دستی به صورت زنده از ابتدا تا انتهای کار، تجربه‌ای منحصربفرد و به یاد ماندنی است که به جز در خانه‌های بومگردی در هیچ کجای دیگر قابلِ مشاهده و لمس کردن نیست.
اما همانقدر که رونقِ بومگردی‌ها دارای اهمیت است، مشتری مداری و رعایت حقوق گردشگران نیز مهم است. تعیین تعرفه و قیمت گذاری درست برحسبِ میزان امکانات و قابلیت‌های مختلفِ هر واحد بومگردی از وظایفِ اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است. مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران در همین ارتباط به «خبرشمال» گفت: هر واحد و تاسیسات گردشگری که موفق به اخذِ موافقت اصولی، مجوز تاسیس و پروانه ساخت از اداره کل میراث فرهنگی استان شده است، پس از ارزیابی کارشناسان ما براساس خدماتِ مختلفی که ارائه می‌دهند تعرفه مربوطه را دریافت می‌کنند؛ بدیهی است، هرگونه تجاوز از تعرفه‌های صادره و گرانفروشی تخلف محسوب شده و دارای پیگردِ قانونی است.
گفتنی ست، تعرفه‌ها براساسِ تیپ‌های مختلف تعیین می‌‎شود که درجه بندی آن نیز بر مبنایِ مولفه‌هایی نظیرِ فاصله تا روستا، امکانات رفاهی و بهداشتی و … صورت می‌گیرد. همچنین تمامیِ تاسیسات گردشگری مکلف هستند که تعرفه‌ها را بر سردرِ ورودی خود در جایی که در معرض دید مشتری باشد نصب کنند بنابراین چنانچه این تعرفه‌ها در جای مناسب نصب نشده باشد؛ تعرفه موردنظر منقضی شده باشد یا مالک و سرمایه‌گذار واحد گردشگری از ارائه تعرفه به گردشگر خودداری کند، گردشگر می‌تواند این تخلف را به اداره میراث فرهنگی واقع در شهرستان موردنظر و یا تعزیرات حکومتی شهرستان گزارش دهد تا برابر قانون با متخلف برخورد شود. یکی از بزرگترین موانع و مشکلات بر سر راه سرمایه گذاری در ایران، معطل ماندنِ سرمایه گذار در پشت درهای بسته‌ی بوروکراسی‌ اداری است. از این رو، دولت سیزدهم ادارات کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سراسر کشور را مکلف کرد تا بسته‌های سرمایه گذاری بدون نام تهیه کنند و همچنین نظامِ پنجره واحدِ سرمایه گذاری را راه‌اندازی کرد تا با همکاری فرابخشی ۱۳ نهاد ذیربط (مشتمل بر دستگاه‌های استعلام دهنده) استعلامات مربوطه در کمترین زمان ممکن صادر و ابلاغ شود. مازندران با دارا بودن بیش از سه هزار روستا علاوه بر اینکه محل سکونت دائمی نیمی از جمعیت استان است در این مناطق ظرفیت های فوق العاده ای برای جذب مسافران و گردشگران وجود دارد به طوری که بنا به اعلام اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بیشتر از ۳۰ درصد مسافرانی که به این استان می آیند در روستاها اقامت می کنند. بیش از ۴۵ درصد جمعیت مازندران در روستاها زندگی می‌کنند که از نظر جمعیت روستایی، مازندران جایگاه دوم کشوری را داراست. طی سالهای اخیر با رونق گرفتن موضوع اقامتگاه های بوم گردی ۳۴۲ واحد اقامتگاه بوم گردی در روستاهای مازندران راه اندازی شد و پذیرش مسافران در آنها در حال انجام است ظرفیتی که علاوه بر احیای سنت و فرهنگ بومی استان به منبع خوبی برای درآمدزایی روستاییان نیز مبدل شده است.
از حدود سه هزار روستا در مازندران بیش از نیمی از آن‌ها قابلیت گردشگری و ایجاد اقامتگاه‌های بوم گردی را دارند. غرب مازندران ۲۱ شهر، هزار و ۱۵۰ روستا و هفت شهرستان و افزون بر یک میلیون نفر جمعیت دارد.
هر واحد بوم گردی به طور متوسط زمینه اشتغالزایی برای ۱۰ تا ۱۵ نفر را در روستاها فراهم می کند و گسترش آن می تواند در کاهش معضل بیکاری و توسعه در روستاهای مازندران تاثیر گذار باشد.
در این واحدهای بوم گردی خوردن نان محلی به همراه شیر، کره، پنیر، عسل و سرشیر بر سر سفره صبحانه و انواع غذاهای محلی در هنگام ظهر و شام در محیطی آرام و دل انگیز، خاطره ای خوش و بیادماندنی را در ذهن گردشگران بدور از شلوغی های زندگی شهری ایجاد می کند. اقامتگاه بوم گردی در واقع محلی است که گردشگران از آن برای اسکان موقت استفاده می‌کنند و با هتل و هاستل و سوئیت و آپارتمان نیز متفاوت است. هم تفاوت فرمی دارد و هم تفاوت محتوایی. یعنی اقامتگاه بوم‌گردی، جایی لوکس و مدرن نیست اما از ابزارهای عصر مدرن در ارائه خدمات به مسافران استفاده می‌شود مثل اینترنت. مهم‌ترین تفاوت اقامتگاه بومگردی با اقامتگاه‌های متعارف امروزی، انتقال حس فرهنگ و هنر و آداب و رسوم و سنت مردمان خطه‌ای است که اقامت‌گاه بوم گردی در آن واقع شده است. در اقامتگاه بومگردی، از شما با غذاها و نوشیدنی‌های سنتی و تجهیزات جانبی الهام گرفته از فرهنگ فاخر اقوام و صنایع دستی مردمان آن دیار، استقبال و پذیرایی می‌شود.
اقامتگاه بوم گردی، جایی است که شما در زمان استراحت در آنجا، با بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی آن دیار هم آشنا می‌شوید. بدون آن‌که نیاز به دیدن فیلم یا ویدیو یا خواندن کتاب باشید. شما می‌توانید طعم لذیذ غذاها و نوشیدنی‌های محلی همان استان را بچشید. لباس‌های محلی مردمانش را که بر درب و دیوار بنا، آوایزان شدن ببینید. لوازم پخت و پز و شیوه پخت و پز آن‌ها را در صورتی که اقامتگاه به نمایش گذاشته باشد، مشاهده کنید.
می‌توانید در اقامتگاه بوم گردی ، بخشی از فرهنگ مردمان ایران را از نزدیک تجربه کنید. مثل پشت کرسی بشینید، در کنار سماور و پشتی‌های رنگارنگ نشسته و دم‌نوش گیاهی یا چای سبز ارگانیک و شیرینی و نان محلی همان دیار را بخورید و بنوشید. اقامتگاه بوم‌گردی، سعی می‌کند شما را از دنیای مدرنیته امروزی به دنیای گذشته ببرد. پلی است که سنت را به مدرنیته وصل می‌کند. می‌توانید به گذشته بروید و طرز سبک زندگی مردمان گذشته خیلی دور یا معاصر را در خانه‌هایی که به همین منظور بازسازی و تعبیه شده، تجربه کنید. تجربه‌ای که صرفا دیدن آن‌ها در موزه‌های مردم‌شناسی سراسر کشور امکان پذیر بود و تجربه عملی و عینی آن‌ها، اکنون در اقامتگاه‌های بوم گردی استان‌ها در دسترس عموم علاقمندان به فرهنگ و هنر این دیار اهورایی است.