سرشماری عمومی نفوس و مسکن، یکی از مهم‌ترین ابزارهای شناخت وضعیت جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی کشور و مبنایی اساسی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در حوزه‌های مختلف به شمار می‌رود؛ طرحی که نتایج آن می‌تواند مسیر تخصیص منابع، توسعه زیرساخت‌ها و ارائه خدمات عمومی را متناسب با نیازهای واقعی جامعه مشخص کند.

در استان گیلان، اهمیت این طرح با توجه به ویژگی‌های خاص جمعیتی، سالمندی، حضور گردشگران و جمعیت شناور، تنوع الگوهای سکونت و تفاوت شرایط زندگی در مناطق شهری و روستایی دوچندان است. شناخت دقیق جمعیت ساکن، وضعیت واحدهای مسکونی، شرایط اشتغال و نیازهای زیرساختی، از جمله اطلاعاتی است که می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های آینده استان نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
با آغاز عملیات میدانی سرشماری از دوم آبان‌ماه و تداوم آن تا پایان این ماه، بخشی از اطلاعات موجود در پایگاه‌های ثبتی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و داده‌های ناقص یا دارای تناقض نیز تکمیل می‌شود. در این میان، همکاری شهروندان با مأموران رسمی آمارگیر و مشارکت خانوارهایی که پیامک یا اطلاعیه دریافت می‌کنند، اهمیت ویژه‌ای دارد.
علیرضا نورانی با اشاره به آغاز سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۴۰۵ همزمان با سراسر کشور اظهار کرد: این دوره از سرشماری با رویکردی متفاوت نسبت به دوره‌های گذشته و با تکیه بر ظرفیت‌های دولت الکترونیک و پایگاه‌های اطلاعاتی دستگاه‌های اجرایی در حال اجراست.
وی افزود: در دوره‌های گذشته، سرشماری عمدتاً به شیوه سنتی انجام می‌شد و به‌تدریج استفاده از اینترنت و فناوری‌های نوین نیز در جمع‌آوری اطلاعات گسترش یافت؛ اما توسعه دولت الکترونیک و شکل‌گیری پایگاه‌های اطلاعاتی دستگاه‌های اجرایی، اکنون امکان بهره‌گیری گسترده از داده‌های ثبتی را فراهم کرده است.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان با اشاره به روند آماده‌سازی این طرح اظهار کرد: از شهریورماه ۱۴۰۳ و با دستور رئیس‌جمهور، فرآیند گردآوری و اشتراک‌گذاری اطلاعات دستگاه‌های اجرایی آغاز شد و در ادامه، داده‌های موجود برای تأمین نیازهای آماری کشور سامان‌دهی و معماری اطلاعاتی مورد نیاز طراحی شد.
به گفته نورانی، تاکنون اطلاعات حدود ۹۳ درصد جمعیت از طریق پایگاه‌های ثبتی در دسترس قرار گرفته است و اطلاعات باقی‌مانده که با نقص یا تناقض همراه است، از مسیرهای پیش‌بینی‌شده تکمیل خواهد شد.
نورانی با اشاره به اجرای عملیات میدانی سرشماری در گیلان گفت: این مرحله از دوم آبان‌ماه آغاز شده و تا ۳۰ آبان ادامه خواهد داشت. در این مدت، اطلاعات خانوارهای انتخاب‌شده در نمونه آماری بررسی و تکمیل می‌شود.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان درباره اطلاعات مورد نیاز در سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۴۰۵ اظهار کرد: اطلاعات خانوار و اعضای آن، وضعیت معلولیت، نوع و وضعیت سکونت، استیجاری بودن مسکن، ویژگی‌های واحدهای مسکونی و وضعیت اشتغال از جمله داده‌هایی است که در این فرآیند جمع‌آوری می‌شود.
وی با تأکید بر اهمیت اطلاعات مکانی خانوارها افزود: کد پستی و مشخص‌بودن محل استقرار خانوار از اطلاعات مهم مورد نیاز است؛ زیرا داده‌های مکانی دقیق، نقش مؤثری در برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های کشور دارند.
نورانی با اشاره به روش‌های تکمیل اطلاعات خانوارها گفت: برای خانوارهایی که اطلاعات آن‌ها در پایگاه‌های ثبتی ناقص است یا درباره آن‌ها داده‌های متناقض وجود دارد، از روش‌های مختلفی استفاده می‌شود. یکی از این روش‌ها، ارسال پیامک به سرپرست خانوار و هدایت او به سامانه مربوط برای تکمیل اطلاعات است.
وی افزود: سرپرستان خانوار می‌توانند با ورود به سامانه «دولت من» و انتخاب بخش سرشماری، اطلاعات مورد نیاز خانوار خود را ثبت کنند.
به گفته وی، اگر خانواری هنگام مراجعه مأمور آمارگیر در محل حضور نداشته باشد، اطلاعیه‌ای برای آن خانوار قرار داده می‌شود و شماره تماس مربوط نیز در اختیار اعضای خانواده قرار می‌گیرد تا برای تکمیل اطلاعات اقدام کنند.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان از شهروندان خواست در صورت دریافت پیامک یا اطلاعیه مربوط به سرشماری، برای تکمیل اطلاعات همکاری کنند و افزود: با توجه به حجم عملیات اجرایی، مشارکت مردم در دستیابی به آمار دقیق اهمیت زیادی دارد.
نورانی با اشاره به سالمندی جمعیت گیلان و احتمال دسترسی‌نداشتن برخی خانوارها به اینترنت اظهار کرد: ممکن است برخی افراد، به‌ویژه سالمندان، امکان ثبت اینترنتی اطلاعات را نداشته باشند؛ ازاین‌رو برای تکمیل اطلاعات این گروه‌ها نیز روش‌های جایگزین پیش‌بینی شده است.
وی افزود: افرادی که در تکمیل اطلاعات با مشکل مواجه هستند، می‌توانند از طریق دهیاران در مناطق روستایی و همچنین بخشداری‌ها، شهرداری‌ها و فرمانداری‌ها موضوع را پیگیری کنند تا اطلاعات آن‌ها از مسیرهای دیگر بررسی و تکمیل شود.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان با اشاره به حضور گردشگران و جمعیت شناور در استان گفت: شناسایی جمعیت ساکن و بررسی الگوهای اقامت، اهمیت ویژه‌ای در برآورد جمعیت واقعی گیلان دارد و داده‌های حاصل از سرشماری می‌تواند به شناخت دقیق‌تر جمعیت و نیازهای استان کمک کند.
نورانی درباره فرآیند بررسی صحت داده‌ها اظهار کرد: اطلاعات دریافتی از پایگاه‌های دستگاه‌های اجرایی، مبنای مهمی برای اجرای سرشماری است؛ با این حال، اطلاعات میدانی نیز پس از جمع‌آوری بازبینی و پردازش می‌شود. رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان با تأکید بر ضرورت اطمینان شهروندان از هویت مأموران آمارگیر گفت: مأموران رسمی سرشماری دارای پوشش و نشان مشخص مرکز آمار ایران و کارت شناسایی هستند و شهروندان باید هنگام مراجعه مأموران، مدارک شناسایی آن‌ها را بررسی کنند.
وی افزود: امکان استعلام هویت مأموران از طریق کد اعلام‌شده از سوی مرکز آمار ایران نیز فراهم است و شهروندان می‌توانند از این روش برای بررسی مشخصات مأمور مراجعه‌کننده استفاده کنند.
وی افزود: موضوعاتی مانند تأمین آرد، تنظیم بازار و برنامه‌ریزی برای خدمات عمومی به اطلاعات جمعیتی وابسته است. همچنین میزان استفاده از زیرساخت‌هایی مانند شبکه برق و جاده‌ها و تأثیر افزایش تردد بر آن‌ها باید در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه قرار گیرد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان با تأکید بر محرمانه‌بودن اطلاعات سرشماری از شهروندان خواست با مأموران آمارگیر همکاری کنند.
نورانی همچنین تأکید کرد: شهروندان نباید نگران تأثیر اطلاعات سرشماری بر وضعیت یارانه یا مالیات خود باشند؛ زیرا به گفته وی، این اطلاعات مبنای قطع یا وصل یارانه، افزایش یا کاهش مالیات یا حذف و اضافه‌شدن مالیات افراد نیست. با توجه به اهمیت اطلاعات جمعیتی در برنامه‌ریزی برای تأمین زیرساخت‌ها، توزیع خدمات عمومی، مدیریت منابع و شناخت نیازهای واقعی استان، مشارکت شهروندان در تکمیل اطلاعات سرشماری ۱۴۰۵ می‌تواند نقش مؤثری در افزایش دقت آمارهای جمعیتی گیلان داشته باشد؛ آماری که نتایج آن مبنای تصمیم‌گیری‌های آینده در حوزه‌های مختلف توسعه‌ای و خدماتی قرار خواهد گرفت.