مهم‌ترین چالش کنونی استان‌های شمالی مساله جمعیت است که نرخ باروری آن در سال ۱۴۰۴ به کمترین حد خود رسیده است. نرخ باروری کشور در حال حاضر حدود ۱.۳۴ است و برای حفظ تعادل جمعیتی و جایگزینی نسل‌ها به نرخ حداقل ۲.۱ نیاز داریم اما در سه استان شمالی این ارقام بسیار پایین‌تر است.

این فاصله‌ها نشان می‌دهد که گیلان، مازندران و گلستان بیش از بسیاری از استان‌های کشور در معرض تهدید سالمندی جمعیت قرار گرفته است. سیاست‌های جمعیتی معمولا در کوتاه‌مدت به نتیجه نمی‌رسند اما شرایط ایجاب می‌کند مسئولان این استان‌ها برنامه‌های ویژه و اقدامات فوری‌تری در این حوزه طراحی و اجرا کنند. همه دستگاه‌های اجرایی، نهادهای فرهنگی، رسانه‌ها، دانشگاهیان و نخبگان اجتماعی باید در زمینه افزایش نرخ باروری نقش‌آفرینی کنند. اگر برای آینده جمعیتی برنامه‌ریزی نشود در دهه‌های آینده با پیامدهای جدی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی رو به رو خواهند شد.

مشکل اقتصادی دلیل اصلی کاهش فرزندآوری
مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، با ارائه آماری از وضعیت باروری در استان‌ها هشدار داد: بیشترین نرخ باروری همچنان متعلق به استان سیستان و بلوچستان با رقم ۲.۶ است؛ هرچند این رقم نسبت به سال گذشته (۲.۸) کاهش داشته اما هنوز بالای سطح جایگزینی (۲.۱) قرار دارد. در مقابل، کمترین میزان نرخ باروری مربوط به استان گیلان با رقمی زیر ۰.۸ است و پس از آن استان‌های مازندران و مرکزی در رتبه‌های بعدی کمترین موالید قرار دارند.
وی به تحلیل آماری کاهش موالید در ماه‌های اخیر پرداخت و گفت: وقوع دو جنگ در سال ۱۴۰۴، تأثیر جدی بر کاهش متولدین اسفندماه گذشته و فروردین‌ماه امسال داشته است. این‌ها عوارض مستقیم ناامنی و جنگ بر روان و تصمیم خانواده‌هاست که امیدواریم با برقراری ثبات، این روند جبران شود.
وحید دستجردی به تبیین موانع اصلی پیش‌روی خانواده‌ها پرداخت و گفت: بر اساس دقیق‌ترین پیمایش ملی، ۷۴.۷ درصد مردم مشکلات اقتصادی را دلیل اصلی تأخیر در ازدواج یا فرزندآوری عنوان کرده‌اند.

گیلان کمترین نرخ فرزندآوری را در کشور دارد
استاندار گیلان نسبت به کاهش جمعیت و آثار آن بر نیروی انسانی و آموزش هشدار داد.
هادی حق‌شناس، استاندار گیلان، خانواده را نخستین و مهم‌ترین نهاد تعلیم و تربیت دانست و افزود: کاهش گفت‌وگوی والدین با یکدیگر و با فرزندان، فاصله عاطفی میان اعضای خانواده را افزایش داده و ضرورت توجه به آموزش‌های خانواده‌محور را بیش از گذشته آشکار کرده است.
وی با اشاره به روند کاهشی جمعیت و نرخ موالید در گیلان، این موضوع را یکی از چالش‌های مهم استان دانست و گفت: کاهش جمعیت در سال‌های آینده بر تعداد دانش‌آموزان، تأمین نیروی انسانی و روند توسعه گیلان تأثیرگذار خواهد بود و باید برای آن برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد.
استاندار گیلان همچنین نسبت به افت کیفیت آموزشی در برخی مقاطع ابراز نگرانی کرد و افزود: ارتقای سطح علمی دانش‌آموزان، تقویت مهارت‌های پایه و افزایش سرمایه‌گذاری در آموزش و پرورش، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای آینده کشور است و تحقق این هدف نیازمند همکاری همه دستگاه‌های مسئول خواهد بود.
امیر حسن‌زاد مدیرکل ثبت‌احوال گیلان با بیان این که مهم‌ترین چالش کنونی استان مساله جمعیت است، گفت: نرخ باروری گیلان در سال ۱۴۰۴ به ۰.۸ رسیده است؛ این در حالی است که این شاخص در سال ۱۴۰۳ حدود ۰.۸۴ بوده و روند کاهشی آن همچنان ادامه دارد.
وی افزود: نرخ باروری کشور در حال حاضر حدود ۱.۳۴ است، در حالی که برای حفظ تعادل جمعیتی و جایگزینی نسل‌ها به نرخ حداقل ۲.۱ نیاز داریم. این فاصله نشان می‌دهد که گیلان بیش از بسیاری از استان‌های کشور در معرض تهدید سالمندی جمعیت قرار گرفته است.