مائده مطهری زاده بخش کشاورزی نقش بسیار مهمی در تولید ناخالص داخلی و اشتغال زایی کشور به عهده دارد. دستیابی به امنیت غذایی، کسب درآمدهای ارزی و استقلال سیاسی و اقتصادی از عمده ترین دلایل توجه به بخش کشاورزی است. بهبود و افزایش بهره وری کشاورزی نتیجه انتقال از نظامهای تولید منبع محور به نظامهای […]
مائده مطهری زاده
بخش کشاورزی نقش بسیار مهمی در تولید ناخالص داخلی و اشتغال زایی کشور به عهده دارد. دستیابی به امنیت غذایی، کسب درآمدهای ارزی و استقلال سیاسی و اقتصادی از عمده ترین دلایل توجه به بخش کشاورزی است. بهبود و افزایش بهره وری کشاورزی نتیجه انتقال از نظامهای تولید منبع محور به نظامهای تولید دانش بنیان است. بنابراین راهاندازی یک شرکت دانش بنیان در حوزه کشاورزی به عنوان ضروریترین امر جهت رشد و توسعه بخش کشاورزی شناخته شده است. پارکهای علم و فناوری و شرکتهای دانش بنیان نقش مهمی در توسعه فناوری کشور به عهده دارند. در حقیقت توسعه اقتصادی بسیاری از کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه، مرهون شرکتهای دانش بنیان است . شرکتهای دانش بنیان یکی از مهمترین مولفههای جهش تولید و اقتصاد مقاومتی به شمار میآیند. این شرکتها به منظور هم افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش محور، تحقق اهداف علمی، اقتصادی و تجاری سازی نتایج تحقیق و توسعه در حوزه فناوریهای برتر نقش دارند. بنابراین، با توجه به نقش مهم شرکتهای دانشبنیان در پیشرفت علمی و فعالیتهای تجاری کشور در بخش کشاورزی راهکارهایی نظیر تسهیل در اعطای وامهای کم بهره و نظاممند در بخش کشاورزی و دامپروری، تدوین سیاستهای حمایتی و تشویقی توسط دولت، گذراندن آموزشهای لازم برای موسسات و علاقهمندان تاسیس شرکتهای دانش بنیان به منظور مدیریت بازاریابی میتواند نقش مهم و بسزایی را در رشد و شکوفایی شرکتهای مذکور ایفا کند. در نهایت، با شناسایی و رفع مشکلات پیش روی شرکتهای دانشبنیان میتوان زمینه ورود فناوریهای جدید به بخش کشاورزی را فراهم آورد.
کشاورزی هوشمند را میتوان همان کشاورزی دانشبنیان در نظر گرفت. تعداد شرکتهای دانشبنیان در بخش کشاورزی در اردیبهشت سال ۱۴۰۱ از ۲۸۱ شرکت به ۳۹۴ شرکت در اردیبهشت سال ۱۴۰۲ افزایش یافتهاند. درصد رشد این شرکتها ۴۰ درصد است که در صورت حمایتهای دولتی و وزارت جهاد کشاورزی از دستاوردهای این شرکتها به شکل درست، نهتنها بخش کشاورزی به منبع ارزآور اقتصاد تبدیل میشود، بلکه ثبات قیمتی و غیرقیمتی در محصولات بهویژه کالاهای اساسی نیز ایجاد میشود. مسائل و مشکلات اقتصادی چند سال اخیر در کشور سبب نااطمینانی و ناامنی اقتصادی برای شرکتهای دانشبنیان و کاهش انگیزهی تحقیق و سرمایهگذاری در این صنعت شده است. در راستای برقراری امنیت غذایی – اقتصادی از طریق کشاورزی دانشبنیان و هوشمند، پیشنهاداتی از جمله جمعآوری دادهها و اطلاعات پایه بهعنوان اساس بخش کشاورزی دانشبنیان، توسعه انواع حمایتهای دولتی از شرکتهای دانشبنیان، نظارت بر شرکتهای دانشبنیان بخش کشاورزی از سوی سازمانهای نظارتی و بیطرف در راستای حفظ اقتدار ملی، تخصیص منابع سرمایهگذار در بخش کشاورزی و تخصیص تسهیلات بلندمدت به این بخش ارائه میشود.
نقش دانش بنیانها در رونق کشاورزی مازندران
عبور از کشاورزی سنتی یکی از خواستههای صاحبنظران در سالهای اخیر است که تحقق این امر با توسعه فناوریهای شرکتهای دانش بنیان بیش از گذشته فراهم شد. به کارگیری بخشی از فناوریهای شرکتهای دانش بنیان در تولید محصولات کشاورزی برای گندم، برنج و کلزا بسیار اثر گذار بود تا جایی که با یک بذر معمولی گندم تولید این محصول راهبردی در هر هکتار تا سه برابر تولید کنونی افزایش یافته است. از طرف دیگر در تولید برنج هم استفاده از مکملهای عالی شرکتهای دانش بنیان در اراضی شالیزاری تولید این محصول را از یک میلیون تن در سالهای گذشته به بیش از یک میلیون ۶۰۰ هزار تن در سال جاری رساند که این مدار افزایشی ادامه دار خواهد بود. استفاده از کودها و سموم استاندار سبب افزایش ۸۰ درصدی تولید کلزا در مازندران را فراهم کرد. ثبت این رکوردهای جدید سبب شد که مسولان ارشد استان با حمایت از شرکتهای دانش بنیان در راستای ارائه تسهیلات جهت مکانیزاسیون شرکتهای دانش بنیان مصمم باشند. عملکرد موثر شرکتهای دانش بنیان سبب شد که صاحبنظران خواستار استفاده کشاورزان از این فناوریها در تولید همه محصولات کشاورزی باشند. افزایش تولید و کیفی سازی محصولات یکی از ضرورتهای جدی در کشاورزی مازندران محسوب میشود که این امر زمینه صادرات بیشتر را فراهم خواهد کرد.
جوانان نخبه فعال در شرکتهای دانش بنیان مازندران با انجام آزمایشهای دقیق و فنی توانستند محصولاتی را تولید کنند که نه تنها زمینه افزایش تولید را فراهم میکند بلکه هزینههای تولید را کاهش خواهد داد و از طرف دیگر نیاز نیست کشاورزان کود و سموم بیشتری برای محصولات خود استفاده کنند. با توجه به تحولات منطقهای و بازار خوب صادرات در کشورهای حاشیه خزر که به محصولات تولیدی مازندران نیاز دارند است
فاده از فناوریهای نوین میتواند زمینه رشد صادرات به این کشورها را فراهم کند. مازندران همچنین با بهره مندی از ظرفیت فناوری نوین و شرکتهای دانش بنیان با کیفی سازی و شناسنامه دار کردن محصولات کشاورزی به دنبال افزایش صادرات محصولات تجاری است. مازندران که سالانه حدود هشت میلیون تُن محصولات کشاورزی تولید میکند بخش عمده این محصولات صادرات محور است. به عنوان مثال مرکبات، نارنگی و کیوی از این استان به کشورهای هند، روسیه، قزاقستان و ازبکستان و سایر کشورهای دریای خزر صادر میشود و به تازگی قراردادهایی با کشور چین برای صادرات مرکبات مازندران بسته شد. استان مازندران با تولید ۷۲ نوع محصول کشاورزی به مقدار حدود هشت میلیون تن، حدود ۱۱ درصد از ارزش افزوده بخش کشاورزی کشور را در اختیار دارد. سلامت محصولات کشاورزی برای کشورهای هدف بسیار اهمیت دارد که محصول تولید شده از چه میزان کود و سم استفادش و به طور کلی این محصول تولید شده در چه کیفیت باغی تولید شد. کارشناسان اقتصاد کشاورزی معتقدند؛ ایجاد باغهای یک دست تجاری با ارقام بازارپسند، باغداری مازندران به خصوص باغ مرکبات استان را به صنعت پررونق با درآمد ارزی بالا تبدیل می کند، وضعیتی که از تخریب و تبدیل باغ ها نیز به دلیل غیراقتصادی بودن آن جلوگیری خواهد شد. با توجه به فراهم شدن زیرساختهای صادرات استاندارد و بهداشتی محصولات مازندران به طور یقین با همکاری باغداران و قرار گرفتن در مسیر استانداردسازی و مهم تر از همه شناسنامه دار کردن باغها و رعایت همه مراحل استانداردسازی صادرات، ارتقای قیمت محصولات به نفع کشاورزان ایجاد خواهد شد. در همین پیوند استاندار مازندران اظهار کرد: در شرایط فعلی همه باید کمک کنند تا این فناوریهای نوین برای کشاورزان معرفی و استفاده از آنها فرهنگ سازی شود. یوسف نوری اظهار کرد: کشاورزان با استفاده از فناوریهای دانش بنیان که هزینه زیادی هم نخواهد داشت تولید محصول خود را چند برابر خواهند کرد. وی با بیان اینکه فناوریهای جدید جهش تولید را به همراه خواهد داشت، گفت، بهره مندی از فناوریهای شرکتهای دانش بنیان در مازندران تولید گندم در این خطه از شمال کشور را به سه برابر در هکتار افزایش داد.
استاندار مازندران ادامه داد: برخی از کشاورزان مازندرانی که در هر هکتار ۲ تن گندم برداشت میکردند با استفاده از فناوری دانش بنیان آن را به سه تن گندم افزایش دادند. وی اظهار داشت: جوانان تحصیل کرده این استان با اتمام فرایند آزمایش های مختلف فناوری های خود را در اختیار کشاورزان قرار دادند. نوری با بیان اینکه این دانش برای رونق تولید در محصولات راهبردی همانند گندم و برنج بسیار اثر گذار است، اظهار کرد: در افزایش تولید و ارتقای کیفی مرکبات و محصولات باغی هم این فناوری اثر بخش است. استاندار مازندران ادامه داد: همه این تلاش ها به خاطر افزایش تولید و درآمد بیشتر برای تولید کنندگان مازندران است که بتوانند بواسطه کشاورزی زندگی خود را پیش ببرند. وی با بیان این مطلب که اصلاح فرایند تولید از دغدغه های جدی دولت و کارشناسان محسوب می شود، ادامه داد: این اقدام هزینه های تولید را برای کشاورز کاهشی، تولید و درآمد کشاورزان را افزایشی می کند. این مقام مسوول تصریح کرد: گسترش فناوری های نوین در همه بخش های تولیدی و کشاورزی یک دغدغه جدی است که باید با شکل گیری تعاونی ها در مازندران برای کشاورز نهادینه شود. استاندار مازندران، همچنین در اولین رویداد کشاورزی دانشبنیان و فن بازار استان گفت: کشاورزی دانش بنیان، کلید توسعه پایدار مازندران است. این رویداد با هدف ایجاد ارتباط بین شرکتهای دانشبنیان و فناوری با کشاورزان و فعالان حوزه کشاورزی خردادماه امسال برگزار شد. در این رویداد، شرکتهای دانشبنیان محصولات و خدمات خود را در زمینههای مختلف کشاورزی، از جمله کشت و برداشت هوشمند، فناوریهای نوین تولید، صنایع تبدیلی و تکمیلی، بازاریابی و فروش و … به نمایش گذاشتند. استاندار مازندران امروز در این رویداد، اظهار کرد: مازندران قطب کشاورزی کشور است و برای توسعه و رونق این بخش، نیازمند نوآوری و استفاده از فناوریهای نوین هستیم. وی از شرکتهای دانشبنیان خواست تا با ارائه راهحلهای نوآورانه، به حل مشکلات کشاورزان و ارتقای سطح تولید در این بخش کمک کنند. نوری همچنین بر حمایت دولت از شرکتهای دانشبنیان و ایجاد زیرساختهای لازم برای توسعه فعالیتهای آنها تأکید کرد.
تعریف دانش بنیان در ایران
بر اساس ماده یک قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان مصوب ۱۳۸۹، این شرکتها بهصورت ذیل تعریف شدهاند: (شرکتها و موسسات دانشبنیان، شرکتها یا موسسات خصوصی یا تعاونی هستند که بهمنظور همافزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانشمحور، تحقق اهداف علمی و اقتصادی(شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری) و تجاریسازی نتایج تحقیق و توسعه(شامل طراحی وتولید کالا و خدمات) در حوزه فناوریهای برتر و با ارزش افزودهی فراوان بهویژه در تولید نرمافزارهای مربوطه تشکیل میشوند.) همانگونه که اشاره شد، آییننامه تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان بر اساس رویکرد(خروجیمحور) شکل گرفته است، بهگونهای که در بند ۵ ماده ۱ آن، موسسات دانشبنیان بر مبنای تولید کالا یا خدمات تعریف شدهاند. در این آییننامه ویژگی کالاهای دانشبنیان به این شکل تشریح شده است: ۱- در حوزه فناوریهای بالا و متوسط به بالاست؛ ۲- دارای پیچیدگی فنی بوده و تولید و تداوم آن نیاز به تحقیق و توسعه دارد؛ ۳- عمده ارزش افزودهی آن ناشی از دانش فنی و نوآوری است.
