روزی نیست که در آن خبری از مرگومیر و مصدومیت بر اثر تصادفات رانندگی نباشد.
هر روز دهها جانِ شیرین در اثر برخورد با شیء آهنینی به نام اتومبیل راهی دیار باقی میشوند. کارشناسان اغلب عوامل اصلی عمومی تصادفات شامل عجله، شتاب و سرعت غیرمجاز در رانندگی، حواس پرتی و بی توجهی به جلو، خستگی و خواب آلودگی و دو عامل خاص آن انحراف به چپ با سرعت غیرمجاز در جادههای دو طرفه و رعایت نکردن فاصله طولی را از جمله مهمترین دلایل تصادفات رانندگی در ایران ارزیابی میکنند. حدود ۳۰ درصد حوادث و تلفات در جادهها در اثر تجاوز از سرعت مجاز رخ میدهد؛ حرکت با سرعتی در حدود ۱۰ کیلومتر بر ساعت بیش از سرعت مجاز، خطر تصادف را چهار برابر افزایش میدهد، همچنین شدت تصادفات در سرعتهای بیش از ۹۵ کیلومتر بر ساعت و احتمال مرگ در سرعتهای بیش از ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت به شدت افزایش مییابد.
رییس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک راهور در این باره میگوید: بیش از ۸۵ درصد علت تصادفات مربوط به عوامل انسانی (راننده) است و ۱۵ درصد باقیمانده به عواملی همچون خودرو و جاده مربوط میشود. سرهنگ احمد شیرانی، رئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک راهور گفت: علت ۸۲ درصد تصادفات در ایام نوروز امسال، سرعت و سبقت غیرمجاز، عدم توجه به جلو و اصرار راننده به رانندگی طولانی مدت، خستگی و خواب آلودگی بوده است.
این مقام انتظامی با اشاره به اینکه ایمنی جادهها و کیفیت خودروها نقش مؤثری بر کاهش یا افزایش تصادفات دارد، افزود: در تصادفات فوتی و جرحی، اگر خودرو خوب و باکیفیت باشد قطعاً آمار فوتیها و جرحیها کاهش مییابد. رئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک راهور گفت: در مطالعات جدیدی که از دهههای گذشته صورت گرفته، بیش از ۸۵ درصد علت وقوع حوادث مربوط به عوامل انسانی (راننده) است و ۱۵ درصد باقیمانده به عواملی همچون خودرو و جاده مربوط میشود.
سرهنگ شیرانی با بیان اینکه یک خطای کوچک همچون عدم توجه به جلو یا خواب آلودگی راننده، مجازاتش نباید مرگ باشد، افزود: اگر خودرویی از مسیر منحرف میشود باید بررسی کرد که نقش جاده و خودرو در کاهش خسارت این تصادف چه چیزی میتواند باشد. این مقام انتظامی با اشاره اینکه عوامل انسانی با جاده و وسیله نقلیه اشتراکاتی دارد، گفت: خودرویی که واژگون شده است، به چه علتی سقف خودرو بر روی سر راننده و سرنشینانش پرس شده و یا چرا ایربگ عمل نکرده و به چه علتی موانع ایمن در کنار جاده وجود نداشته که از پرتاب شدن خودرو به دره جلوگیری کند. رئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک راهور افزود: در تصادفاتی که بررسی میکنیم، نمیتوانیم بگوییم که علت صددرصدی یک تصادف، خستگی و خواب آلودگی راننده بوده است، اصولاً درصدی از خسارت یا مقصر بودن به کارخانجات خودروسازی باز میشود، مثلاً ستون مربوط به سقف خودرو استحکام لازم را نداشته است.
سرهنگ شیرانی گفت: بررسیها نشان میدهد که در تصادفات، علل قبل از وقوع حادثه، حین وقوع و بعد از وقوع نقش مؤثری دارند، از جمله علل بعد از وقوع حادثه، نقش درمان و امدادرسانی سریع است. این مقام انتظامی افزود: ۵۱ درصد از فوتیهای تصادفات در سر صحنه حادثه، ۷ درصد حین انتقال و حدود ۴۲ درصد در مراکز درمانی جان خود را از دست میدهند. آمارها میگوید از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۱ در مجموع ۳۵۱ هزار و ۹۹۶ نفر بر اثر تصادفات و حوادث رانندگی در کشور جان خود را از دست دادهاند و با احتساب حدود ۲۷ هزار مرگ و میر در سالهای ۸۳-۸۲ میتوان گفت در دو دهه گذشته یعنی از سال ۱۳۸۲ تا ۱۴۰۱ جمعا ۴۰۵ هزار نفر در حوادث رانندگی کشور جان باختهاند؛ عددی که تقریبا دوبرابر کل شهدای هشت سال جنگ تحمیلی (۲۱۳ هزار و ۲۵۵ نفر) است. طبق این آمارها، میزان مرگومیر ناشی از تصادفات رانندگی از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۵ روند کاهشی داشته است، اما از آن سال به بعد دوباره روند افزایشی داشته است.
آمارها نشان میدهد به طور متوسط سالانه حدود ۱۷ هزار نفر در حوادث رانندگی کشور جان خود را از دست میدهند؛ که حدود ۳ هزار نفر آنها زیر ۱۸ سال هستند. این نتایج حاکی از عمق یک فاجعه انسانی است. بر اساس اعلام سازمان پزشکی قانونی کشور تعداد موارد مرگومیر حوادث رانندگی در سال ۱۳۸۴ در ایران ۲۷ هزار و ۷۵۵ نفر بود؛ آماری که زنگ هشدار را در دهه ۱۳۸۰ به صدا درآورد. این وضعیت با سختگیریهای نیروی انتظامی در قوانین راهنمایی و رانندگی، فرهنگسازی پلیس و مواردی همچون سختگیریها برای بستن کمربند، اطلاعرسانیها درخصوص رعایت سرعت مجاز، سبقت مجاز و افزایش ایمنی راهها (افزایش طول جادههای دوبانده، بزرگراه و آزادراه و رفع نقاط حادثهخیز جادهای و…) موجب کاهش مرگومیر تصادفات شد.
اما در سالهای اخیر بار دیگر میزان مرگومیر تصادفات افزایش یافته است. گرچه پژوهش علمیای در خصوص علل و دلایل افزایش مرگومیر جادهای در چند سال اخیر منتشر نشده؛ اما برخی شواهد از افزایش تعداد خودروها در کشور و کاهش کیفیت و ایمنی خودروها خبر میدهند. به هر صورت، طی دو دهه اخیر گرچه در بخش عامل انسانی (بهبود آموزش و اثرگذاری قوانین راهنمایی و رانندگی) و جاده اتفاقات مثبت رخ داده، اما در بخش خودرو آنطور که شواهد نشان میدهد، کیفیت خودروها افت محسوسی داشته است. درخصوص اثربخشی کیفیت و ایمنی خودرو بر کاهش مرگومیر تصادفات، ۱۳ اسفندماه ۱۴۰۱ سردار تیمور حسینی، جانشین سابق رئیس پلیس راهور فراجا -رئیس فعلی پلیس راهور فراجا- در گفتگو با خبرگزاری دولت، میگوید: «پلیس با همکاری سایر دستگاههای دخیل در حوزه تردد و حوادث جادهای در سالهای سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۷ توانست آمار تلفات جادهای را از تعداد ۲۷ هزار نفر به ۱۵ هزار نفر کاهش دهد. اما در سه سال اخیر شمار تلفات جادهای با افزایش ۱۳ درصدی به حدود ۱۷ هزار نفر رسیده است که این مساله نشان میدهد باید امنیت و جان مردم در ساخت خودروهای داخلی جدی گرفته شود.»
سردار حسینی با اشارهای به سهم ۸۰ درصدی خودروهای داخلی در آمار تصادفات سال گذشته، افزود: «وقتی در شرکتهای خودروساز داخلی شاهد ارتقای کیفیت و ایمنی محصولات نیستیم، متقابلا آمار بالای تصادفات را نیز باید بپذیریم.» ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ نیز سردار سیدتیمور حسینی، جانشین سابق رئیس پلیس راهور فراجا با اشاره به آمار تصادفات رانندگی و جانباختگان ناشی از آن تا پایان طرح نوروزی ۱۴۰۲ عنوان کرد: «خطای انسانی در تصادفات جادهای ۲۹ درصد، سهم راه ۲۰ درصد و سهم خودرو بهویژه خودروهای ایرانی مانند پراید و پژو ۵۱ درصد بوده است که متاسفانه رقم قابلتوجهی از سهم این تقصیرها به راه و خودرو اختصاص دارد، ازاینرو در حوادث ترافیکی به دو مفهوم موثر باید توجه ویژهتری داشت؛ ابتدا «وقوع» و سپس «شدت» که اگر براساس متغیر شدت به حوادث ترافیکی نگاه کنیم، سهم انسان کمتر از راه و خودرو میشود. راه امن و خودروی ایمن، هم پیش از حادثه و هم پس از حادثه، میتوانند حافظ جان انسانها باشند و خسارتهای ناشی از حوادث رانندگی را به حداقل برسانند. درباره خودرو، استحکام بدنه، ستونهای محکم، کمربند ایمنی مناسب، کیسه هوا و مواردی از این دست، خسارتهای جانی و مالی را حتی در صورت وقوع حادثه رانندگی کاهش میدهد که متاسفانه خودروهای داخل، هیچکدام از این موارد را ندارند.»
مرگ ۴۴۵ نفر بر اثر حوادث رانندگی
طی ۹ ماهه امسال برپایه اعلام پزشکی قانونی مازندران، در ۹ ماهه امسال (فروردین تا آذر) ۴۴۵ نفر بر اثر حوادث رانندگی جان باختند که در همسنجی با زمان مشابه سال گذشته هشت درصد کاهش نشان میدهد. تازهترین گزارش پزشکی قانونی مازندران روز دوشنبه منتشر و در آن اعلام شده است که از مجموع تلفات رانندگی امسال در مازندران ۳۶۵ نفر مرد و بقیه زن بودند. بنابر این گزارش، بیشترین جانباختگان در شهرستانهای ساری با ۶۴، بابل با ۵۸ و آمل با ۵۵ نفر ثبت شده است و کمترین آمار قربانیان حوادث رانندگی هم مربوط به شهرستان عباس آباد با ۲ نفر بود. طبق گزارش پزشکی قانونی مازندران، از مجموعه ۴۴۵ کشته حوادث رانندگی ۹ ماهه امسال، ۳۳۰ نفر در حوادث برون شهری و راه روستایی و ۱۱۵ نفر در حوادث درون شهری جانشان را از دست دادند که به ترتیب نسبت به مدت مشابه سال قبل پنج و ۱۶ درصدی کاهش نشان می دهد.
کاهش سه درصدی مصدومان
پزشکی قانونی مازندران آمار مصدومان در ۹ ماهه امسال را که به مراکز پزشکی قانونی ارجاع شدند، ۱۰ هزار و ۵۷۱ نفر اعلام کرد که نسبت به مدت مشابه سال قبل سه درصد کاهش داشته است. طبق اعلام پلیس راهنمایی و رانندگی مازندران ۴۰ درصد قربانیان تصادفات رانندگی در استان عابران پیاده هستند که بیشترشان بالای ۶۰ سال سن دارند. بر اساس آمار رسمی نیروی انتظامی ۷۰ تا ۹۰ درصد علت مرگها و آسیبهای تصادفات ناشی از خطای انسانی است.
بی توجهی به جلو، صحبت کردن با موبایل، غذا خوردن و شوخی کردن هنگام رانندگی، سرعت بالا، انحراف به چپ از جمله مهمترین خطاهای انسانی هنگام رانندگی محسوب میشود. اخیرا ایرنای مازندران گزارشی نوشت مبنی بر آنکه دوردورهای شبانه تا چه اندازه بر تصادفات بین شهری دامن میزند. در این گزارش آمده است: دور دور شبانه خودرویی، انجام حرکات غیرمجاز، لایی کشی، ایجاد آلودگی صوتی و رفتارهای هنجار شکنانه برخی رانندگان و راکبان خودرو و موتورسیکلتها در ساعات پایانی شب درحالی با برخورد جدی پلیس راهور در خیابانهای شهری مازندران کاهش یافته است که این تخلف و ناهنجاری اجتماعی به جادههای بین شهری رسید. سابقه تخلف دور دور کردن خودروها در خیابانهای شهری به ۲ خیابان یکطرفه فرهنگ و قارن ساری که به صورت یک نیم دایره پیستی است برمیگردد، تخلفی که با حضور میدانی پلیس و نصب دوربین به حداقل ممکن رسید، اما اکنون این ناهنجاری به صورت ملموس و زیاد به جادههای بین شهری یعنی ساری به قائمشهر، بابل به قائمشهر و ساری به نکا کشیده شده است.
شهروندان معتقدند که بسیاری از مواقع بعضی از مردم عادی که به هر دلیلی به صورت قانونمند درحال رانندگی و عبور از خیابانها و جادهها هستند، به یکباره با سرعت بالا و وحشتناک این خودروها مواجه میشوند که حتی منجر به تصادف با آنان نیز میشود. گفته میشود بسیاری از این رانندگان متخلف که اقدام به مسابقه در قالب دور دور کردن در خیابانهای شهری و بین جاده ای میکنند، به لحاظ روانی شرایط عادی ندارند چراکه قرصهای روان گردان و یا مشروبات الکلی مصرف می کنند. پلیس راهنمایی و رانندگی مازندران معتقد است که درصد قابل توجهی از تخلفات رانندگی در معابر درون شهری به وسیله دوربینهای هوشمند قابل رصد، پایش و ثبت است، چراکه دوربینهای شهری علاوه بر پایش و رصد وضعیت ترافیکی، اسناد محکمی برای پلیس در پیگیری متخلفان محسوب میشود. به نظر میرسد با افزایش دوربینهای ثبت تخلف و پلاک خوان در خیابانهای شهری، دور دور بعضی از رانندگان به جادههای بین شهری رسیده است، موضوعی که از میدان جانبازان قائمشهر تا میدان امام خمینی (ره) ساری به وفور از سوی شهروندان گزارش میشود. بررسیها نشان میدهد که در این محور حدود ۲۰ کیلومتری در ساعات پایانی شب یعنی ۱۱ شب تا سه بامداد تبدیل به پیست مسابقه سرعت برای بعضی از رانندگان جوان شده است، اگرچه ما بین این محور به صورت رفت و برگشت علاوه بر وجود یک ایستگاه پلیس راه، چهار دوربین ثبت تخلف نیز وجود دارد.
سهم ۳ عامل در مرگومیر
به طور کلی عوامل موثر بر افزایش تصادفات جادهای شامل سه دسته اساسی میشوند؛ جادههای پر خطر، عوامل انسانی و خودروهای ناایمن.
۱. جادههای پرخطر
در خصوص جادههای پرخطر و ناایمن کشور این آمار قابل تامل است که تقریبا در ۲۰ درصد از تصادفات رانندگی عامل جادههای پرخطر اثرگذار است. طبق اعلام وزارت راه و شهرسازی طی سال ۱۴۰۱ در هر ۱۱.۲ کیلومتر در جادههای ایران یک حادثه منجر به مرگ اتفاق میافتد. این در حالی است که در سال ۱۳۹۷ در هر ۱۴.۲ کیلومتر یک حادثه مرگبار رانندگی اتفاق میافتاد. در سالهای اخیر تغییرات و پیشرفتهای زیادی در جادههای کشور انجام گرفته است؛ اما با وجود اصلاح حدود هزار نقطه حادثهخیز در این سالها، هنوز ۳۳۹۲ نقطه حادثهخیز در کشور وجود دارد. بر اساس اعلام پلیس راه کشور از این تعداد هزار و ۵۸۵ نقطه پرتصادف و هزار و ۸۰۰ نقطه نیز دارای تصادف هستند. براساس اظهارات سردار هادیانفر، رئیس سابق پلیس راهور، درحالی حدود ۸۰ درصد تردد خودروها درون شهرهاست که ۳۰ درصد تصادفات درون شهرها و ۷۰ درصد بیرون شهرها اتفاق میافتد. آمار ۱۱ ساله پلیس نشان میدهد بیشترین میزان تصادفات (حدود ۶۳ درصد) در ۳۰ کیلومتری اول خارج از شهرها رخ میدهند و ۵۱ درصد این تصادفات منجر به فوت میشود.
۲. خودروی ناایمن
طبق اعلام مسئولان پلیس راهور، کیفیت پایین خودروها و ناایمن بودن آنها عامل ۵۱ درصد کشتههای تصادفات است. گزارشهای مردمی به وضوح نشان میدهد بسیاری خودروهای ساخت داخل در هنگام تحویل به مشتری از در کارخانه نیز حتی از داشتن امکانات اولیه محروم هستند و مشتریان نیز به جهت افزایش روزافزون قیمت قطعات خودرو قادر به استفاده از خودروی خارجی نیستند و مجبورند با قیمت گزاف تن به خرید خودروی تولید داخل با نازلترین کیفیت مانند پراید یا پژو دهند؛ خودروهایی که در مواقع اضطراری با مشکل بازنشدن ایربگ و… جان مردم را نشانه میگیرند.
۳. عامل انسانی برآوردها
نشان میدهد حدود ۲۹ درصد از تصادفات بر اثر خطای انسانی است؛ طبق اعلام رئیس پلیس کشور ۸۲ درصد تصادفات بهسبب چهار عامل سرعت غیرمجاز، سبقت غیرمجاز، عدم توجه به جلو و خستگی و خوابآلودگی رانندگان اعلام شده است.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
