مائده مطهری زاده هرساله از اواسط شهریور تا اواسط زمستان تالابها و آببندانهای مازندران میزبان گونههای مختلف پرندگان از نقاط سردسیر کشورهای حاشیه دریای خزر است که به امید یافتن مکان گرم و غذا به این مقصد عزم سفر میکنند. بنا بر آمار اداره حیات وحش محیط زیست مازندران بیشتر از ۷۰ گونه از پرندگان […]
مائده مطهری زاده
هرساله از اواسط شهریور تا اواسط زمستان تالابها و آببندانهای مازندران میزبان گونههای مختلف پرندگان از نقاط سردسیر کشورهای حاشیه دریای خزر است که به امید یافتن مکان گرم و غذا به این مقصد عزم سفر میکنند.
بنا بر آمار اداره حیات وحش محیط زیست مازندران بیشتر از ۷۰ گونه از پرندگان مهاجر بومی و غیربومی به تالابها و آبگیرهای این استان کوچ زمستانی دارند.
غازها، فلامینگوها، آبچلیکها، باکلانها و حواصیلها از جمله پرندگان مهاجری هستند که برای در امان ماندن از گزند سرمای فصول سردسال به تالابها و آببندانهای مازندران میآیند و چند ماه را در این خطه از شمال کشور سپری میکنند.
میل و گرایش این پرندگان برای آمدن به استان تحت الشعاع شرایط فضای منطقهای دارد که قرار است در آن فرود بیایند از جمله مهمترین آنها میزان آبگیری تالابها و آبگیرهایی همچون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گلپل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است.
چرا که آبگیری مناسب و خوب آببندانها و آبگیرها باعث فراهم شدن محیط مناسب رشد و نمو مساعد گونههای جانوری و حشرات و گونههای گیاهی میشود که به عنوان بسته تغذیهای پرندگان زمستان گذران به شمار میروند.
مازندران علاوه بر تالاب بینالمللی میانکاله و ۲ تالاب فریدونکنار و کیاسر ۹۱۵ قطعه آببندان به مساحت حدود ۱۸ هزار هکتار دارد و مناسبترین زیستگاه برای پرندگان مهاجر محسوب میشوند. بیشتر پرندگان مهاجر برای زمستان گذرانی روزهای سرد سال را در تالاب میانکاله بهشهر سپری میکنند.
*کاهش ۷۰ درصدی پرندگان مهاجر مازندران
اما متاسفانه طی سال گذشته شاهدِ کاهش ۷۰ درصدی پرندگان مهاجر به تالابهای مازندران بودهایم.
به باور کارشناسان پسروی آب خزر که زمینه ساز کاهش سطح آبی تالابهای بزرگ همانند میانکاله در استان شده باعث شده در ۱۶ سال اخیر مهاجرت پرندگان به مازندران حدود ۷۰ درصد کاهش یابد.
صاحبنظران میگویند، کاهش تعداد پرندگان مهاجر در بلندمدت به میزان و حتی کیفیت محصولات کشاورزی هم تاثیر میگذارد، چرا که افول مهاجرت پرندگان باعث کاهش رشد فیتوپلانکتونها و مواد مغذی خاک میشود که کوددهی زمین را افزایش خواهد داد و همچنین سبب افزایش انگلها و آفات گیاهی بر محصولات کشاورزی خواهد شد.
صاحبنظران زیست محیطی بر این نظرند که علاوه بر پسروی آب خزر و خشک شدن میانکاله که یکی از مهمترین علت کاهش پرندگان مهاجر به مازندران است، کشت دوم برنج، تغییرات اقلیمی جهان، صید بی رویه در سنوات گذشته و بزرگ شدن عرصههای شهری از جمله عوامل دیگر کاهش پرندگان مهاجر به مازندران است.
اما یکی از تالابهایی که در استان در ارتباط با کاهش مهاجرت پرندگان همواره مورد بحث بوده، تالاب میانکاله است که از دهستان میانکاله در شهرستان بهشهر تا آشوراده در استان گلستان وسعت دارد. این منطقه به دلیل داشتن پهنه آبی مناسب با ذخایر غذایی غنی و آبزیان همه ساله پذیرای بیش از ۳۰ تا ۴۰ گونه از پرندگان مهاجر زمستان گذران و بیش از ۱۰۰ گونه از پرندگان بومی آبزی و کنارآبزی است.
این تالاب با داشتن پناهگاه حیات وحش به مساحت حدود ۲۲ هزار هکتار در حوزه مازندران و تنوع گیاهی از جمله درختان سازیل و انار وحشی که تغذیه برخی پرندگان را تشکیل میدهد توانست بیش از ۵۰۰ گونه جانوری را در خود جای دهد و به نوعی بهشت پرندگان استان نام بگیرد و با این تنوع زیستی به عنوان یکی از ذخیرهگاههای زیست کره جهان از سوی سازمانهای جهانی حفاظت از محیط زیست قرار گرفت.
تالاب میانکاله را باید بهشت پرندگان و پرنده نگری نام نهاد؛ سی و ششمین تالاب ثبت شده دنیا و نخستین تالاب ثبت شده در کنوانسیون تالابهای بین المللی رامسر و یکی از ۶۵۰ ذخیرگاه زیست کره جهان با ۴۸ هزار هکتار وسعت در شرق استان مازندران و در همجواری با استان گلستان واقع شده است و سالانه ۱۳۰ گونه از پرندگان مهاجر را با جمعیت حدود ۱.۵ میلیون بال میزبانی می کند.
این پناهگاه حیات وحش علاوه بر کریدور مهاجرت فصلی برای پرندگان، همه ساله به تنهایی بیش از نیم میلیون پرنده از انواع مرغابی، فلامینگو، پلیکان، پاخاکستری، قوی، انواع اردک، لک لک، درنای خاکستری، عقاب دریایی را در آبهای خود سکنی می دهد. این تالاب که رویشگاه و زیستگاه تعداد بیشماری از گونه های در معرض خطر می باشد، در سال ۱۳۵۵ به عنوان یکی از ذخیرهگاههای زیست سپهر به کمیته برنامه «انسان و کره» یونسکو معرفی و انتخاب شد. تالاب میانکاله به عنوان محل زاد و ولد و پرورش ماهیان گونه های مختلفی چون کپور، انواع کفال، کلمه، سفید، ماش و کاراس، مورد توجه است. پستانداران این منطقه نیز شامل مارال، یوزپلنگ، گربه جنگل
ی، شغال، گراز، روباه، خرگوش، جوجه تیغی، انواع خفاش و جوندگان کوچک است.
کاهش ۷۰۰ هزار بالی پرندگان مهاجر به مازندران آسیبهایی را به محیط زیست منطقه وارد میکند که به باور کارشناسان افزایش انگلها و آفتهای گیاهی در عرصههای طبیعی یکی از این چالشهاست.
یونس یعقوب زاده مدرس پرنده شناسی و عضو انجمن حفاظت از درنای سیبری در این باره بیان داشت: با کاهش پرندگان مهاجر در مازندران شاهد افزایش انگلها و آفات گیاهی خواهیم بود که برای شهروندان و کشاورزان خسارت آفرین است.
وی افزود: کاهش تعداد پرندگان مهاجر میتواند اولین نشانههای کاهش تنوع گونهای در آیندهای نه چندان دور باشد و این زنگ خطری است که از هم اکنون به صدا درآمده است.
این پرنده شناس ملی بیان داشت: کاهش تعداد پرندگان زمینه کاهش خدمات زیست محیطی و بافت منطقه در تولیدات گیاهی در بخش کشاورزی و طبیعی را به همراه دارد و به آن آسیب میرساند و این امر سبب افزایش کوددهی را فراهم میکند.
وی اظهار داشت: هرچند پسروی آب خزر و خشک شدن میانکاله یکی از عوامل موثر کاهش پرندگان مهاجر به مازندران است دلایل دیگری اعم از کشت دوم برنج، بزرگ شدن عرصههای شهری، صید بی رویه و کم شدن امنیت مناطق پرنده نشین از جمله عوامل دیگر کاهشی شدن حضور پرندگان مهاجر در مازندران است.
یعقوب زاده گفت که با کشت دوم برنج پرندگانی اعم از خوتکا ابرو سفید و خوتکا معمولی به همراه چنگر و دیگر پرندگان نمیتوانند برای زمستان گذرانی به زمینهای شالیزاری مراجعه کنند، بنابراین این موضوع عرصه را بر این پرندگان مهاجر تنگ کرد.
رئیس اداره حیات وحش محیط زیست مازندران نیز با اعلام اینکه متوسط جمعیت سالانه پرندگان مهاجر با توجه به خشک شدن تالاب میانکاله و کاهش سطح آب دریایی خزر کاهش پیدا کرده است، گفت: این کاهش بیشتر مربوط به عدم مهاجرت نوع پرنده چنگر معمولی (پرلا) است که به دلیل کاهش آب دریای خزر و خشک شدن تالاب کمتر حضور پیدا میکنند.
کوروس ربیعی با اشاره به ممنوعیت شکار پرندگان مهاجر در مازندران اظهار کرد: از سال ۱۳۹۸ مطابق قانون شکار صید ممنوع شده و مطابق قانون در حال حاضر پروانه شکار نیز متوقف شده است.
وی با تاکید بر اینکه پروانه شکار صید داده نمیشود، خاطرنشان کرد: پروانه شکار تنها به صورت محدود آن هم برای مناطق حفاظت شده و تحت شرایط ویژه ممکن است صادر شود.
رئیس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران در پاسخ به اینکه در چه شهرهایی شاهد بیشترین صید پرندگان هستیم، خاطرنشان کرد: در شهرهای ساحلی و دارای آببندانهای بزرگ مانند بابلسر، جویبار، فریدونکنار، ساری و بهشهر، بیشترین صید پرندگان انجام میشود.
وی افزود: در فریدونکنار صید پرندگان از شیوههای زندهگیری و پهن کردن دامها و در سایر شهرها بیشتر از سلاح شکاری استفاده میشود که تمام اینها دارای ممنوعیت است.
رئیس اداره حیات وحش محیط زیست مازندران ادامه داد: محیط زیست مازندران هیچگونه پروانهای در این خصوص صادر نکرده و با توجه به آغاز فصل مهاجرت و بارشهای باران، همچنین پر شدن آببندانها، شرایط برای تالابی شدن اراضی کشاورزی و عایش مهیا است. این مسئول با اشاره به اینکه پس از غرقابی شدن زیستگاه پرندگان در مناطق خشکی، زمینه زیستگاهی مهیا و بستری برای حضور پرندگان مهاجر خواهد بود، تصریح کرد: بنابراین از ورود به این مناطق به منظور شکار باید پرهیز شود. ربیعی با تاکید بر رعایت مسائل بهداشتی گفت: در این راستا از دست زدن به پرندگان پرهیز شده و اگر پرندهای بیمار است به دامپزشکی و محیط زیست ارجاع داده شود تا کارکردهای پرندگان به عنوان نقش کنترل آفات و اهمیت آن در کشت و افزایش جمعیت پرندگان محقق شود. وی در خصوص جریمه برای شکارچیان متخلف خاطرنشان کرد: جریمه برای شکار پرندگان باتوجه به نوع پرنده از ۵۰ هزار تومان تا چند صد میلیون تومان مانند پرندگان شکاری و درنا متغیر است.
تشدید پایشها
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست مازندران طی روزهای اخیر با اشاره به حضور پرندگان مهاجر طی ماههای پیشرو در استان، گفت: در نیمسال دوم سال پایشهای محیطزیست در دشتهای این خطه از شمال کشور تشدید میشود.
به گزارش روابط عمومی اداره کل حفاظت محیطزیست مازندران، علیرضا ابراهیمی اظهار کرد: در نیمسال دوم پرندگان آبزی و کنار آبزی در طبیعت مازندران حضور مییابند و معمولا در نیمسال نخست سال محیطبانان در کوهستان بیشتر متمرکز میشود.
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست مازندران بیان کرد: در نیمسال دوم سال باتوجه به ورود و حضور پرندگان مهاجر در استان پایشها و گشتهای محیطزیست در دشتهای مازندران تشدید میشود.
ابراهیمی با اشاره به حضور پیشقراولان در طبیعت مازندران، تصریح کرد: چندین سال است شکارچیان درخواستهای متعددی در ارتباط با اختصاص پروانه شکار دارند که در این زمینه منتظر دستورالعمل سازمان حفاظت محیطزیست هستیم.
