دریای کاسپین به عنوان بزرگترین دریاچه جهان و از مهمترین ظرفیتهای ایران در این حوزه به شمار میآید.
پتانسیلهای گردشگری دریایی کاسپین با توجه به موقعیتهای خاص جغرافیایی و دسترسی دو سویه به دریا و کشورهای طالب به دریای آزاد (آذربایجان و ترکمنستان) از مزیتی نسبی در توسعه گردشگری دریایی آن به شمار میرود. مجاورت این دریا با سه استان شمالی گیلان، مازندران و گلستان موقعیت مناسبی را برای دسترسی این استانها به دریا فراهم کرده است و هر سال در فصل گرم، چندین میلیون مسافر از شهرهای مختلف به این منطقه سفر میکنند اما آنچه در این منطقه بیشتر مورد توجه قرار دارد گردشگری ساحلی است.
در نوار ساحلی شمال کشور، ترکمنستان به دنبال تبدیل شدن به قطب گردشگری سواحل شرقی کاسپین است زیرا منطقه گردشگری آوازه ترکمنستان که از سال ۲۰۰۷ کار تجهیز آن آغاز شده است در اوایل سال ۲۰۱۳ با حضور رئیس جمهوری این کشور، مرحله ای از پروژه عظیم ساخت و ساز گردشگری خود را به بهره برداری رساند و دولت ترکمنستان برای توسعه این منطقه بیش از ۲ میلیارد دلار هزینه و سرمایه گذاری کرده است و این سایت تحت عنوان مجتمع تفریحی گردشگری و سرگرمی موسوم به یوپک یولی جاده ابریشم متعلق به وزارت خارجه ترکمنستان راه اندازی شد که علاوه بر جذب توریست داخلی اقدام به جذب توریست خارجی از اروپا میکند.
در دریای کاسپین از نظر ساحل سازی و از نظر جذب توریست خارجی باید به شکل قویتری فعالیت کرد و در حوزه حمل و نقل دریایی نیز با وجود سواحل طولانی مرز آبی کشور در دریای کاسپین که حدود ۶۵۷ کیلومتر مرز آبی میشود شرکتهای کشتیرانی که به امر جابهجایی مسافر در آن میپردازند باید افزایش یابند.
فقدان و یا ضعف نقشه راه علمی برای پهنهبندی ساحلی (تفریحی، حفاظتی، اقتصادی) باعث شده فعالیتهای گردشگری با محیط زیست و سکونتگاهها در تعارض قرار گیرند. ضعف مدیریت یکپارچه نوار ساحلی؛ با تعدد نهادهای مسئول از منابع طبیعی و محیط زیست تا وزارت راه و شهرسازی، شهرداریها، سازمان بنادر و دریانوردی، موجب پراکندگی تصمیم گیری و نبود وحدت اجرایی شده است. توسعه گردشگری ساحلی و دریایی در ایران اگر بر بنیانهای علمی و سازوکارهای اجرایی پایدار بنا نشود، نه تنها فرصتی را از بین خواهد برد، بلکه تهدیدی برای منابع طبیعی و انسجام نیز خواهد بود. اکنون زمان آن رسیده است که، با عزمی ملی، توسعه گردشگری دریا محور، را از یک شعار به یک “پروژه ملی” تبدیل کنیم. اینکه چرا سازوکارهای علمی و اجرایی ضروریاند، تجربه کشورهای موفق در توسعه گردشگری دریایی نظیر: ترکیه، اندونزی، اسپانیا و یا حتی عمان نشان میدهد که مدیریت مبتنی بر داده، پهنه بندی کاربریهای ساحلی، مشارکت مردمی و حاکمیت یکپارچه از کلیدهای اصلی موفقیت است. مازندران، بیش از هر زمان دیگر به یک رویکرد علمی برای مدیریت سواحل خود نیاز دارد، رویکردی که برنامه ریزی بلند مدت را جایگزین مداخلات کوتاه مدت و مقطعی کند و نگاه مقطعی به گردشگری ساحلی و دریایی، جای خود را به تفکر راهبردی، اقدام هماهنگ و توسعه دانش بنیان بدهد؛ مسیری که با اراده جمعی، مدیریت علمی و احترام به حقوق طبیعت و مردم محقق خواهد شد.
رونق گردشگری دریایی در استان مازندران طی ۲ دهه اخیر به یکی از اهداف مهم مدیران ادوار مختلف نهادهای اجرایی ذیربط تبدیل شد و کماکان نیز به عنوان یکی از راهبردهای شکوفا کردن اقتصاد گردشگری این استان مورد توجه قرار دارد و تا کنون و به ویژه در دولت سیزدهم گامهایی برای بهرهمندی مناسب از ظرفیت دریا و ساحل در مازندران برداشته شد. طی سالهای اخیر تلاشها برای رسیدن به نقطهای مطلوب در گردشگری دریایی مازندران افزایش یافته است، یکی از مهمترین اقدامات انجام شده به آب انداختن یک کشتی تفریحی در بندر نوشهر بود که اسفند ۱۴۰۱ صورت گرفت.
بنا به آمار اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان مازندران ۸۰ درصد گردشگران با انگیزه گذران اوقات فراغت و به قصد استفاده از سواحل دریا به استان سفر می کنند. اکنون استاندار مازندران میگوید: توسعه گردشگری دریایی و جذب گردشگران داخلی و خارجی در استان با پهلوگیری کشتی کروز نمود عینی به خود گرفته است.
مهدی یونسی رستمی در بازدید از یک واحد کشتی سازی در بهشهر با اشاره به ورود کشتی مسافربری کروز به استان، اظهار داشت: استقرار این کشتی پس از آماده سازی در دریای مازندران، گامی مؤثر در مسیر توسعه گردشگری دریایی و تنوعبخشی به خدمات گردشگری در مازندران است. وی ادامه داد: این اقدام میتواند نقش مهمی در جذب گردشگران داخلی و خارجی، افزایش مدت اقامت مسافران، و رونق اقتصادی مناطق ساحلی ایفا کند. با بهرهبرداری از این ظرفیت جدید، مازندران به یکی از مقاصد مهم سفرهای دریایی کشور تبدیل خواهد شد.
استاندار مازندران با اشاره به ظرفیتهای بالای صدرا در حوزه ساخت و تعمیر شناورها، اظهار داشت: اینجا هم کشتی ساخته میشود و هم تعمیرات تخصصی انجام میگیرد؛ مجموعهای مدرن و پویا که نیازمند توسعه جدی است. ما امکانات و تسهیلات لازم را در اختیار این شرکت قرار خواهیم داد تا این روند ادامه یابد و منجر به اشتغال پایدار شود. یونسیرستمی با تأکید بر اهمیت تأمین نیازهای دریای کاسپین در حوزه شناورها، افزود: هر میزان سرمایهگذاری در این مجموعه، به نفع استان و کشور خواهد بود و طرح توسعهای آن در دستور کار قرار دارد. مقام عالی دولت در مازندران با بیان اینکه نیازمند شناورهای صادراتی، کانتینربر و یخچالدار هستیم، تصریح کرد: با توجه به روابط تجاری دریایی مازندران با کشورهای همسایه، صدرا یک شرکت کلیدی محسوب میشود که حدود ۷۰۰ جوان با روحیه جهادی در آن مشغول به کار هستند و با توسعه تجهیزات، این تعداد افزایش خواهد یافت. وی خاطرنشان کرد: صدرا اقدامات بزرگی در کشور انجام داده و در کنار برنامههای صنعتی، در حوزه گردشگری نیز طرحهایی را آغاز کرده است که با حمایت جدی، این پروژهها با سهولت بیشتری عملیاتی خواهند شد.
کارخانه صدرا در زمینه ساخت کشتی، سازه ها و تاسیسات نفت و گاز دریایی با کارگاه های مجهز و به کارگیری نیروهای متخصص و با تجربه فعالیت خود را در سال ۱۳۷۰ با ساخت سکوی حفاری “ایران خزر” شروع کرد.
این مجتمع دارای ساحلی به طول ۱۰۰۰ متر با دریای کاسپین بوده و در حال حاضر طرح توسعه جهت احداث حوض خشک به ابعاد ۴۰×۲۵۰ متر در حال انجام است. سیستم بالابر موجود در مجتمع دریای کاسپین به ابعاد ۲۵×۱۳۰ متر و ظرفیت اسمی ۳۸۰۰ تن می باشد. و ظرفیت بالابری ۳۲۴۰ تن است.
کارخانه با مساحتی بالغ بر ۵۰۹.۰۶۵ متر مربع، دارای یک دیوار ساحلی به طول بیش از ۱۰۰۰ متر با حداقل عمق آب ۵/۵ متر است. کارخانه از طریق جاده قابل دسترسی است و طرح اتصال آن به شبکه راه آهن سراسری در حال پیگیری است.
کشتیهای تفریحی از مهمترین بسترهای درآمدزایی در دریا هستند و مازندران تاکنون در این زمینه متاسفانه توفیقی نداشته است. اما یک واژه عجیب در اذهانِ عمومی آنها که اخبار گردشگری استان را دنبال میکنند، چند سالی است حک شده و آن « اتوبوس دریایی » است.
این اتوبوس که برای نخستین بار در اسفندماه سال ۱۴۰۱، برای انجام مراحل آزمایشی و آماده سازی به منظور ارایه خدمات به مهمان نوروزی در ساحل نوشهر به آب انداخته شد؛ هنوز مشخص نیست در طول سه سال گذشته دقیقا چه سهمی در رونق گردشگری دریایی مازندران داشته است! سرمایه گذار و مالک این اتوبوس تفریحی و دریایی در همان اثنا با تایید این خبر اظهار داشت:« این اتوبوس از مهرماه پس از انتقال آن از جنوب کشور به خطه شمال بندر نوشهر طی این مدت اقدام به پیگیری مسائل اداری به عبارتی نوع کاربری آن از دریایی به مسافری و همچنین تجهیز این اتوبوس شد و به شکر خدا این پیگیریها نتیجه داد و برای انجام مراحل آزمایشی از رامسر تا امیرآباد در آبهای ساحلی نوشهر به آب انداخته شد. هم اینک شرکتهای مربوطه برای انجام آزمایش وارد نوشهر شدهاند و قرار است در طی چند مرحله از رامسر تا امیرآباد که مدت هفت ساعت زمان میبرد اقدام به دریاگردی کنند و برابر برنامه ریزیها قرار است این اتوبوس به طور رسمی برای ارایه خدمات به مهمان نوروزی با حضور مسوولان استانی از جمله استاندار افتتاح شود. این اتوبوس در ۲ طبقه در گذشته در بندر جاسک – کیش فعالیت داشت و توان جابه جایی دست کم ۷۰ مسافر را دارد و دارای بخش های واحد پذیرایی با ظرفیت دست کم ۲۵ نفر و دارای یک جت اسکی است حدود ۲۰ متر طول و پنج متر عرض و ۲۰تن وزن دارد و زمان ساخت آن ۲۰۱۲ و سازنده اش هم کشور امارات است. این اتوبوس می تواند در ساعت حدود ۵۰ کیلومتر مسیر آبی دریای خزر را طی کند و مبدا حرکت آن از بندر نوشهر است و بیشتر قابلیت استفاده درون استانی دارد.» بعد از آن شهردار تنکابن، از پیگیریها برای راهاندازی خط مسافربری دریایی بین شهرهای رامسر تا نوشهر خبر داد. محمدابراهیم لاریجانی در این باره گفت: مذاکراتی با یکی از سازمانهای زیرمجموعه صنایع دفاع برای تأمین اتوبوس دریایی انجام شده و در حال جمعبندی نهایی هستیم.
شهردار تنکابن در فضای مجازی، در پاسخ به پرسش یکی از شهروندان مبنی بر برنامهریزی برای ایجاد خط مسافری غیر جادهای در غرب مازندران با مشارکت شهرداریها اعلام کرد که با توجه به ظرفیتهای دریای مازندران، مذاکراتی با یکی از سازمانهای زیرمجموعه صنایع دفاع برای تأمین اتوبوس دریایی انجام شده و در حال جمعبندی نهایی هستیم.
به گفته او، قرار است در صورت نهایی شدن بررسیها، جلسهای با شهرداریهای شهرهای ساحلی غرب استان برگزار شود، تا امکان سرمایهگذاری مشترک برای راهاندازی این پروژه مورد بررسی قرار گیرد.
لاریجانی این طرح را همزمان مسافربری و تفریحی-توریستی معرفی و اعلام کرد: در صورت ورود بخش خصوصی، اجرای پروژه سادهتر خواهد بود، اما حتی با مشارکت شهرداریها نیز طرح از نظر اقتصادی توجیهپذیر است. او همچنین گفت که مطالعات فنی، اجرایی و طرح توجیهی این پروژه در حال انجام است. موضوع راهاندازی خطوط حملونقل مسافری در مناطق غربی مازندران و حتی در سطح کل استان، از طریق مسیرهای غیرجادهای، طی دو دهه اخیر همواره مورد توجه برخی مسئولان بوده است. در این مدت، بارها و به شیوههای مختلف درباره این مسئله اظهار نظر شده و طرحهایی نیز مطرح شدهاند.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
