مائده مطهری زاده ایران در بین ۱۱۶ کشور از نظر بحران آب در رده چهاردهم قرار دارد که نشان دهنده وضعیت نامناسب آن به لحاظ منابع آب است. براساس مطالعات انجام شده، ایران باید در سال ۲۰۲۵ برای حفظ وضع موجود بتواند ۱۱۲ درصد به منابع آب قابل استحصال خود بیفزاید که این افزایش میتواند […]
مائده مطهری زاده
ایران در بین ۱۱۶ کشور از نظر بحران آب در رده چهاردهم قرار دارد که نشان دهنده وضعیت نامناسب آن به لحاظ منابع آب است. براساس مطالعات انجام شده، ایران باید در سال ۲۰۲۵ برای حفظ وضع موجود بتواند ۱۱۲ درصد به منابع آب قابل استحصال خود بیفزاید که این افزایش میتواند از راههای مختلفی از قبیل مدیریت عرضه و تقاضای آب صورت گیرد.
در حال حاضر حفر چاههای غیرمجاز یکی از مسائلی است که باعث وضعیت ناپایدار منابع آبی کشور و بحران آب میشود. در یک دهه گذشته ۹۱ هزار حلقه چاه غیرمجاز در راستای اجرای طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی مسدود و از برداشت غیرمجاز ۳.۲ میلیارد مترمکعب آب در سال از دشتهای کشور جلوگیری شده است.
حفر غیرمجاز در حقوق ایران وفق ماده ۴۵ قانون توزیع عادلانه آب جرم است و قانونگذار ۲ فقره جرم حفر چاه غیرمجاز و بهره برداری غیرمجاز از منابع آبی را احصا کرده است. همچنین طبق متن قانون هر دو جرم احصا شده مشمول مجازات تعقیب کیفری مرتکب، اعاده به وضع سابق و جبران خسارت شدهاند و اموالی که از طریق نامشروع و فروش آب غیرقانونی کسب کرده نیز ضبط خواهند شد.
در مازندران نیز به دلیلِ افزایش تنشِ آبی و خشکسالیهای پیاپی، حفر چاههای غیرمجاز شدت گرفته و همین اتفاق، خود باعثِ تشدیدِ آثارِ تنشِ آبی و خشکسالی در استان شده است.
۱۵۰۰ حلقه چاه بدون پروانه در مازندران تعیین تکلیف شد
سی ام فروردین ماه امسال بود که معاون حفاظت و بهره برداری آب منطقه ای مازندران از تعیین تکلیف هزار و ۵۰۰ حلقه چاه بدون پروانه در استان خبر داد.
سید محمد موسوی در گفت وگو با خبرنگاران از تعیین تکلیف یکهزار و ۵۴۴ چاه بدون پروانه پیش از سال ۱۳۸۵ و قریب به ۵۲۲۷ حلقه چاه حریمی کم عمق در استان طی سال ۱۴۰۲ خبر داد و گفت: پارسال با تلاش همکاران ما در واحد حفاظت و بهرهبرداری منابع آب زیرزمینی، ۲ هزار و ۷۶۷ چاه کشاورزی در استان برقدار شدند و ۲۰۵ چاه غیرمجاز نیز مسدود شد.
وی با بیان اینکه کاهش برداشت آب از منابع زیرزمینی و ساماندهی بهرهبرداری از چاهها یکی از اولویتهای مهم شرکت آب منطقهای مازندران است اظهار کرد: به منظور بهرهبرداری مناسب و ضابطهمند از چاههای کشاورزی در استان طی سال گذشته اقدامات متعددی توسط همکاران ما در مدیریت منابع آب شهرستانها انجام شد که نصب ۱۶۲ کنتور حجمی یکی از این اقدامات است. وی افزود: در سال گذشته یکهزار و ۲۳۷ مورد اصلاح پروانه چاهها و همچنین ۱۱ هزار و ۶۴۹ مورد صدور مجوز سامانه «ساماب» به منظور انجام اقداماتی مانند تغییر نام، حفر، لایروبی، تغییر مکان و کفشکنی توسط شرکت آب منطقهای مازندران انجام شد. ۱۹۱ چاه دارای مجوز حفر نیز پارسال در مازندران تعیین تکلیف شد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران همچنین مهرماه سال گذشته اظهار داشت: بهار و تابستان امسال برای جلوگیری از برداشت بیرویه و غیرقانونی آبهای زیرزمینی مجموعا نسبت به پلمب یا پیشگیری از حفاری غیرمجاز ۲۲۴ حلقه چاه اقدام شد. حیدر داوودیان اظهار کرد: با توجه به کاهش بارندگیها و کم شدن آورد رودخانههای استان در ابتدای فصل کشاورزی در مناطق مختلف استان، اقدام برای برداشت غیرمجاز آبهای زیرزمینی افزایش یافته بود که برای جلوگیری از بالا رفتن خسارت این برداشتها، پایش در نقاط مختلف استان نیز تشدید شد.
وی افزود: همکاران ما در نیمه نخست سال ۱۴۰۲ ، ۱۲۶ چاه غیرمجاز را پس از انجام مراحل قانونی پلمب و از مدار تأمین آب کشاورزی استان خارج کردند. از این تعداد ۲۹ مورد پلمب در شهرستانهای ساری و میاندورود انجام شد که بیشترین آمار بین ادارات منابع آب شهرستانهای مازندران در نیمه نخست سال است. بابل و جویبار نیز به ترتیب با ۲۳ و ۲۲ مورد پلمب چاه پس از ساری قرار دارند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران خاطرنشان کرد: علاوه بر پلمب چاههای غیرمجاز، جلوگیری از حفاری غیرمجاز نیز از اقداماتی است که توسط همکاران ما برای پیشگیری از برداشت آبهای زیرزمینی انجام میشود. در این زمینه نیز طی ۶ ماه نخست سال مجموعا ۱۱۸ مورد جلوگیری از حفاری غیرمجاز در استان انجام شد که ۳۶ مورد مربوط به شهرستانهای ساری و میاندورود بود.
توقف عملیات حفر ۲ چاه غیرمجاز با گزارش مردمی
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای مازندران همچنین طی روزهای اخیر اعلام کرد: با اطلاعرسانی به موقع ۲ نفر از شهروندان استان از طریق سامانه پیامکی۳۰۰۰۷۹۱۰۰ عملیات غیرمجاز حفر چاه در ۲ روستای ساری و بهشهر متوقف و تجهیزات متخلفان توقیف شد.
به گزارش روابط عمومی شرکت آب منطقهای مازندران، سید محمد موسوی اظهار کرد: هفته گذشته ۲ تن از شهروندان استان مشخصات محل حفر ۲ حلقه چاه غیرمجاز را به سامانه پیامکی شرکت آب منطقهای مازندران فرستادند. بر اساس همان پیامکها همکاران ما بلافاصله در محل حضور یافتند و از ادامه انجام عملیات غیرمجاز حفر چاه جلوگیری کردند.
وی افزود: علاوه بر جلوگیری از ادامه عملیات حفر غیرمجاز هر ۲ چاه مقرر شد دستور انسداد این چاههای حفر شده نیز صادر شود.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای مازندران خاطرنشان کرد: همکاران ما در واحدهای حفاظت و بهرهبرداری مدیریت منابع آب و گشت و بازرسی برای برخورد با موارد اینچنینی همواره در حالت آمادهباش هستند و گزارشهای مردمی نیز توسط روابط عمومی شرکت به سرعت به این واحدها ارائه میشود.
موسوی افزود: چندی پیش نیز با پیامک یکی از شهروندان در شهرستان محمودآباد از حفر چاه غیرمجاز جلوگیری شده بود. سامانه دریافت پیامک به شماره ۳۰۰۰۷۹۱۰۰ و تلفن گویای ۱۸۲۱ متعلق به شرکت آب منطقهای مازندران همواره آماده دریافت گزارشهای مردمی از تخلفاتی مانند حفر غیرمجاز چاه، کفشکنی بدون مجوز چاهها و افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی است.
وی گفت: انتظار و درخواست ما از شهروندان سراسر استان این است که با ارائه گزارشهای تخلفاتی از این دست در حفاظت از منابع آبی استان سهیم شوند.
وزارت نیرو در گزارشی از برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی ارائه کرده است. بر اساس آمار منتشر شده از طرف شرکت مدیریت منابع آب ایران، بیش از ۸۰۰ هزار حلقه چاه آب مجاز و غیرمجاز در نقاط مختلف کشور وجود دارد که به صورت سالانه حدود ۴۵ میلیارد مترمکعب از منابع آب زیرزمینی را استخراج میکنند که این رقم معادل ۵۵ درصد از کل مصرف آب کشور در یک سال است. ۴۵ درصد از ۸۰۰ هزار حلقه چاه آبی فعال در کشور، فاقد مجوز هستند.
بررسیها نشان میدهد که میزان برداشت آب از طریق چاههای آب دارای مجوز در مناطق گرم و خشک به مراتب از توان آبی کشور بیشتر است. برداشت غیرقانونی و بیرویه از منابع آب زیرزمینی باعث پدیدههای ویرانگری چون فرونشست زمین و تشدید دورههای خشکسالی شده است.
بنا بر آمارها هم اکنون بیش از ۸۵ درصد از برداشت آب از منابع زیرزمینی که چیزی بالغ بر ۳۸ میلیارد مترمکعب در سال است، توسط چاههای مجاز و دارای پروانه انجام میشود و این در حالی است که برای تعادل بخشی میان توانمندیهای آبی و میزان برداشتها، دست کم باید ۸ درصد از میزان برداشت آب از چاههای مجاز کاسته شود.
در بخشی از این گزارش آمده است: در دهههای گذشته و با توجه به برقی شدن بیش از نیمی از چاههای دارای پروانه و استفاده از تکنولوژی و تجهیزات پیشرفته در این بخش، قدرت بهرهبرداری از منابع زیرزمینی از طریق چاههای مجاز به مراتب افزایش یافته است و در حال حاضر نزدیک به ۷۵ درصد (معادل ۲۸ میلیارد مترمکعب) از برداشت کل چاههای مجاز توسط چاههای برقی انجام میشود که بیش از توان و ظرفیت آبی کشور است. کارشناسان عقیده دارند در بروز این شرایط عوامل مختلفی مانند تغییر اقلیم، تغییر الگوی کشت و توسعه اراضی کشاورزی، رشد جمعیت و عدم اجرای کامل برنامههایی که عمدتاً ریشه در گذشته دارند، همچون انسداد چاههای غیرمجاز، نصب کنتور هوشمند بر روی چاههای مجاز، اصلاح و تعدیل پروانهها مؤثر بوده است و در صورت استمرار این وضع پیامدهایی چون کاهش برداشت و خشک شدن منابع آبی کشور، رشد زمینهای بایر، افزایش درخواست کف شکنی و جابه جایی چاهها که به معنای ته کشیدن آنهاست، گسترش فرونشست زمین، افزایش مهاجرتهای آبی و تشدید ناآرامیهای اجتماعی اجتناب ناپذیر خواهد بود.
