سرویس اجتماعی
با ورود دسته دسته پرندگان مهاجر، تالابهای مازندران، بار دیگر دستِ پُر به استقبال از میهمانانِ همیشگی خود میروند.
این روزها تالابهای مازندران، بعد از چند ماه سکوت و آرامش، به پر هیاهوترین و زندگیبخشترین جلوه طبیعت در مازندران مبدل شدهاند.
ورود پرندگان مهاجر زمستانگذران به آببندانها و تالابهای مازندران از اواسط شهریورماه جاری به مازندران آغاز شد و تاکنون حدود ۵۰ گونه از این پرندگان و به تعداد ۲۰ درصد از بالهای پرندگان زمستان گذران به تالابها و آببندانهای مازندران رسیدند.
این پرندگان که در تالاب میانکاله، فریدونکنار و آببندانهای استان فرود آمدند احتمالا در هفتههای پیش رو بر تعداد آنها اضافه خواهد شد.
باتوجه به اینکه آببندانها، تالابها و زمینهای کشاورزی استان در این زمان از سال به خاطر وجود حشرهها شرایط تغذیهای مناسبی دارند و پناهگاه مناسبی برای پرندگان هستند، این گونههای جانوری که قصد زمستانگذرانی در مناطق مرکزی و جنوبی ایران را دارند برای مدتی کوتاه در این فصل سال مهمان آببندانها و تالابهای مازندران میشوند.
سال آبی جدید برای مازندران با نوید شرایطی بهتر از سال گذشته آغاز شد. اعداد و ارقام ثبت شده از بارندگی و برخی منابع آبی استان این نوید را میدهند که به احتمال شرایط بهتری نسبت به سال آبی گذشته در پیش است. و این سفره رنگی تر از گذشته برای پرندگان مهاجر کارشناسان را به این باور رساند که احتمال حضور تعداد بیشتری از پرندگان مهاجر به مازندران وجود دارد.
مازندران که سه سال اخیر را با خشکسالی پشتسر گذاشته و در برخی نقاط استان نیز تنش آبی چالشهایی را در تامین آب کشاورزی و آشامیدنی ایجاد کرد، با ثبت آمارهایی مناسب نخستین ماه از سال آبی جدید را به پایان رسانده است. به طوری که گفته میشود بارندگیها نسبت به مهر سال گذشته ۱۱۶ درصد بیشتر شده است. اعداد مربوط به آورد رودخانهها و ذخیره ۱۰ سد فعال استان در پایان ماه مهر نیز رشد نسبت به مدت مشابه سال گذشته را نشان میدهد.
رشد ۱۱۶ درصدی بارندگیها در مازندران از ابتدای سال آبی جاری –مهر ۱۴۰۲- تاکنون منجر به افزایش ۲۸ میلیون متر مکعبی آب ذخیره شده در مخزن سدهای مازندران شد و مجموع ذخایر سدهای استان در پایان مهر را به ۱۱۰ میلیون متر مکعب رساند.
در این پیوند مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران گفت: رشد ۱۱۶ درصدی بارندگیها در مازندران از ابتدای سال آبی جاری –مهر ۱۴۰۲- تاکنون منجر به افزایش ۲۸ میلیون متر مکعبی آب ذخیره شده در مخزن سدهای مازندران شد و مجموع ذخایر سدهای استان در پایان مهر را به ۱۱۰ میلیون متر مکعب رساند.
حیدر داوودیان اظهار کرد: خوشبختانه سال آبی در مازندران با ثبت بارندگیهای خوبی به پایان رسید و شاهد افزایش آمار بارندگی در استان نسبت به مدت مشابه سال گذشته هستیم.
وی افزود: میانگین بارندگی مازندران از ابتدای سال آبی جاری تا روز -۲۹ مهر- ۱۰۵ میلیمتر بارندگی داشتیم ۱۱۶ درصد بیشتر از مدت مشابه پارسال و ۴۷ درصد بیشتر از مدت مشابه دوره درازمدت است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران خاطرنشان کرد: در این بازه زمانی یک ماهه با توجه به افزایش بارندگیها، آورد رودخانههای استان نیز خوشبختانه بیشتر شد و با ثبت ۱۴۲ میلیون متر مکعب آورد رودخانهها، شاهد افزایش ۷۶ درصدی این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته هستیم. البته با عدد میانگین دوره درازمدت هنوز ۱۵ درصد فاصله داریم.
داوودیان با بیان اینکه افزایش بارشها و آورد آب رودخانهها تاثیر مستقیمی بر میزان ذخیره آب در مخزن سدها دارد، گفت: در حال حاضر حجم ذخیره آب در ۱۰ سد فعال مازندران ۱۱۰ میلیون متر مکعب است که حدود ۳۷ درصد مجموع حجم مخزن این سدها را شامل میشود. این رقم ۲۸ میلیون متر مکعب بیشتر از آب ذخیره شده مخزن سدهای فعال استان در پایان تابستان امسال و ابتدای سال آبی جاری (آغاز پاییز) است.
وی اظهار کرد: حجم آب ذخیره شده در مخزن سدهای استان نسبت به روز ۲۹ مهر سال ۱۴۰۱ نیز ۱۳ میلیون مترمکعب بیشتر شده و رشد ۱۳.۵ درصدی را نشان میدهد. اما این به معنای بازگشت به شرایط عادی آبی نیست. زیرا ذخایر سدهای استان نسبت به ۲۹ مهر ۱۴۰۰ حدود ۲۶ درصد، معادل ۳۸ میلیون متر مکعب کمتر است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران افزود: ذخیره سد شهید رجایی نیز در این مدت یک ماهه از ۲۵ میلیون متر مکعب به ۳۰.۳ میلیون متر مکعب افزایش یافت و از ۱۶ درصد به حدود ۱۹ درصد رسید. در سد آیتالله صالحی مازندرانی هم میزان پر شدگی از ۳۲ درصد به ۴۶ درصد رسید و ذخیره ۴۵ میلیون متر مکعبی آب این سد در ابتدای پاییز به ۶۶ میلیون متر مکعب افزایش یافت.
داوودیان، میانگین بارندگی ثبت شده در مازندران طی ۲ روز اخیر را ۱۶ میلیمتر عنوان کرد و گفت: ۳۰ درصد از این میانگین ۱۶ میلیمتری در ارتفاعات مازندران ثبت شد. بیشترین میزان بارندگی روزهای پایانی هفته گذشته نیز در ترتیب در محمودآباد و فریدونکنار با ۱۰۰ میلیمتر و ۴۵.۵ میلیمتر رقم خورد.
رئیس اداره حیات وحش اداره کل محیط زیست مازندران گفت: با توجه به بارشهای خوبی که با شروع فصل پاییز در مازندران داشتیم شرایط آبگیری مطلوب در دشتها فراهم شد و این امر زمینه حضور تعداد بیشتر پرندگان مهاجر به استان را فراهم کرد.
کوروس ربیعی گفت: تمامی آببندانها و دشتهای مغذی مازندران با سیراب شدن به واسطه بارشهای خوب آماده پذیرایی از تعداد بیشتر پرندگان مهاجر است.
وی گفت: هرچند سرشماری پرندگان مهاجر طبق تقویم باید اوایل ژانویه و یا اواسط دی ماه انجام شود، اما پیش بینی ما این است با توجه به بارشهای خوب پاییزی حضور پرندگان مهاجر به مازندران
بیشتر از سال گذشته باشد.
ربیعی ادامه داد: تاکنون ۵۰ گونه پرنده مهاجر و به لحاظ تعداد حدود ۲۰ درصد پرندگان زمستان گذران به مازندران رسیدند و مابقی در حال اضافه شدن هستند.
این مقام مسوول با اشاره به اینکه این پرندگان در تالاب میانکاله، فریدونکنار و برخی از آببندانهای مازندران فرود آمدند، بیان داشت: در هفتههای پیش رو تعداد گونهها و بالهای بیشتری به مازندران سفر میکنند.
مازندران دارای ۲ تالاب بینالمللی میانکاله و فریدونکنار و چندین تالاب و آبگیر محلی چون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گلپل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است.
مازندران همچنین افزون بر ۸۰۰ قطعه آببندان به مساحت ۱۷ هزار هکتار دارد. همه ساله در فصل زمستان۱۰۰ گونه پرنده مهاجر زمستان گذران با جمعیتی حدود ۳۰۰ هزار بال به مازندران مهاجرت میکنند.
بر اساس آمارهای رسمی، تاکنون بیش از ۴۹۰ گونه جانوری از ردههای مختلف مهرهداران اعم از پرندگان، پستانداران، خزندگان، دوزیستان و ماهیها در زیستبوم مازندران شناسایی شدهاند. پرندگان با ۳۱۷ گونه از ۵۸ خانواده، پستانداران با ۶۳ گونه و ۱۹ خانواده، دوزیستان با ۹ گونه از ۶ جنس و ۶ خانواده، خزندگان با ۲۶ گونه از ۲۱ جنس و ۱۱ خانواده و ماهیها با ۷۵ گونه بخشی از تنوع زیستی حیات وحش مازندران را تشکیل میدهند.
امید چه شد؟
اما در میان همه این اخبار خوشحال کننده، یک خبرِ نگران کننده هم وجود دارد و آن، نیامدن امید است.
تک درنای سیبری «امید» که سالها بود به تنهایی سیبری را به مقصدِ تالاب فریدونکنار ترک میکرد، امسال هنوز به مازندران نیامده و همین امر، موجبِ نگرانی و ناراحتی فعالان محیط زیست و دوستداران امید را فراهم کرده است. امید، تنها بازمانده از جمعیت غربی درنای سیبری است که تا ۱۶ سال قبل با «آرزو» همسرش برای زمستان گذرانی به تالاب فریدونکنار در مازندران میآمد. پس از شکار یا تلف شدن پرنده ماده که هنوز دلیل اصلی از دست رفتن آن به صورت واضح مشخص نیست، امید هرساله مسیر چند ۱۰۰ کیلومتری را بال میزند و به این خطه از شمال کشور میآید.
درک وضعیت خاص و ویژه امید باعث شده تا مردم مازندران به ویژه علاقهمندان به حیوانات و حیات وحش، تقویم زندگی این تک درنای سیبری را ورق بزنند و زمان بازگشت یا فرود امید برایشان مورد توجه باشد.
به طور معمول از اواخر مهر ماه و روزهای ابتدای آبان ماه چشمها به تالاب فریدونکنار دوخته میشود و محیط بانان وضعیت منطقه را کنترل میکنند تا اثری از حضور این پرنده را مشاهده کنند.
یک هفته از آبان گذشته است و هنوز خبری از درنای سیبری نشده و این واهمه را ایجاد شده که نکند امید هم به سرنوشت همسر خود دچار شده و سفر به سیبری سفری بی بازگشت برایش رقم خورده است.
تک درنای سفید سیبری برای رسیدن به مازندران باید مسیر پنج هزار کیلومتری از زیستگاه اصلیاش در سیبری را با گذر از روسیه، قزاقستان و آذربایجان طی کند. مدت ماندگاری امید در مازندران به طور معمول چهار ماهه است ولی سال گذشته پس از ۹۷ روز سفرش را پایان داد. تالاب فریدونکنار زیستگاه زمستانگذرانی درنای سیبری غربی است و این پرنده برای مصون ماندن از سرمای سیبری می بایست به این تالاب بیاید اما امید هنوز به مازندران نیامده است.
«درنای امید» پنج آبان پارسال برای پانزدهمین سال متوالی در مازندران فرود آمد و در آن سال ۲روز زودتر نسبت به سال گذشته برای زمستان گذرانی به تالاب بین المللی فریدونکنار و سرخرود مهاجرت کرد و موجب خوشحالی علاقهمندان به محیط زیست و حیات وحش شد. پاییز ۱۴۰۰ چهاردهمین سفر امیدِ تنها به مازندران آغاز شد و هفتم آبان در تالاب بین المللی فریدونکنار فرود آمد و یک هفته زودتر وارد مازندران شد تا دوره حدود چهار ماهه حضورش در این استان را بگذراند.
در سال ۱۳۹۹ هم در ۱۴ آبان «امید» به مازندران آمد و چشم دوستداران محیط زیست را روشن کرد. هر چند در آن زمان این پرنده ۲ هفته دیرتر از سال گذشته وارد مازندران شد و در آن سال دل نگرانیهای زیادی برای دوستدارانش ایجاد کرده بود. اما امید سال ۱۳۹۸ نگذاشت دوستدارانش خیلی چشم انتظار بمانند و زودتر از سالهای قبل تک درنای سفید سیبری به مازندران بازگشت و در ۲۹ مهر ماه در تالاب فریدونکنار فرود آمد که همان زمان شرایط مناسب آب و هوایی و فراهم بودن ذخیره غذایی کافی را به عنوان عاملی در یک ماه زودتر از سالهای پیش آمدن این پرنده برای زمستان گذرانی در تالاب فریدونکنار عنوان شد.
با نگاهی به زمانهای فرود این پرنده طی سالهای اخیر در مازندران زمان فرودش به تالاب فریدونکنار اندکی دیر و چشم انتظاری «رویا» همسفر بلژیکی وی نیز ادامه دار شده است.
همسفر تک درنای سیبری در مازندران معروف به «درنای امید» در پانزدهمین سال تنهایی سفرش به تالاب بین المللی فریدونکنار ۶ بهمن پارسال با هماهنگی دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان حفاظت محیط زیست کشور از کشور بلژیک به این منطقه منتقل شد و با رعایت پروتکلهای لازم وارد منطقه فریدونکنار شد ابتدا در سازه رها سازی در محل زمستان گذرانی امید جای گرفت. درناهای «امید» و «رویا» روز ۱۴ اسفند ماه پس از ۳۴ روز اقامت به صورت مشترک، تالاب بینالمللی فریدونکنار را به سمت سیبری ترک کردند اما درنای بلژیکی مسیر را ادامه نداده و در منطقهای در عباس آباد تنکابن در مازندران فرود آمد.
از آن تاریخ تاکنون درنای بلژیکی به فضای محیط بانی «اجاکله» شهرستان فریدونکنار منتقل شد و در آنجا زندگی میکند. دُرنای سیبری که امید از گونه آنهاست و با نام علمی ‘گروس لئوکوجرانوس Grus leucogeranus ‘ شناخته میشود؛ پرندهای در معرض خطر انقراض از خانواده درناهاست که قدی نزدیک به یک و نیم متر دارد و فاصله دو بال آن بیش از ۲ متر است. این درنا بدنی یکدست سفید با پاهای بلند سرخ رنگ دارد و منقار بلند سیاهی روی صورت قرمز رنگ آن نشسته است. درنای سیبری به طور تاریخی به سه جمعیت اصلی شرقی، غربی و مرکزی تقسیم میشود. جمعیت مرکزی این گونه منقرض شده است و جمعیت غربی هم به گفته کارشناسان محیط زیست در صورت مرگ امید به طور قطعی منقرض خواهد شد. جمعیت شرقی درنای سیبری که در واقع تنها گروه باقی مانده از این گونه است، تابستان را در شرق سیبری زادآوری کرده و برای زمستانگذرانی به شرق چین می رود. از اعضای این گروه بیش از سه هزار قطعه باقیمانده است. زیستگاه زمستانی تقریبا تمامی جمعیت این گونه دریاچه «پویانگ» در چین و اطراف آن است. همه ساله در زمستان ۱۵۰ گونه پرنده زمستان گذران با جمعیتی بالغ بر یک میلیون و ۵۰۰ هزار بال به تالاب و آببندانهای مازندران از جمله تالاب بینالمللی میانکاله میآیند.
