مائده مطهری زاده

مدرسه خانه دوم فرزندان این مرز و بوم است و بعد از خانه که باید محل امن و آرام برای دلبندان این آب و خاک باشد، مدرسه نیز باید مکان آرامش بخش و دل انگیزی برای آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان آینده ساز این مرز و بوم باشد.

بر همین مبنا، مقاوم‌سازی سازه‌های مدارس از اهمیت خاصی برخوردار است، اما گاهی فاکتورهای ایمنی مدارس به علت قدیمی‌بودن بنا و وجود چالش‌هایی در این زمینه نیازمند بررسی‌های موشکافانه است؛ بی‌تردید تحصیل در یک فضای آموزشی وسیع، نوساز و محکم حق دانش‌آموزان و معلمان است. داشتن مدارس استاندارد نه‌تنها شرایط زیست و تحصیل را آسان و لذت‌بخش می‌کند، بلکه در مواقع ضروری و پیشامدهای ناگوار طبیعی، این بناهای مستحکم می‌توانند نقشی مؤثر در کاهش بلایا داشته باشند و کارکرد مراکز مهم و پرفایده برای عملیات امداد و نجات را ایفا کنند.

مقاوم‌سازی مدارس در درجه نخست برای تأمین امنیت جانی دانش‌آموزان انجام می‌شود، اما گاهی شاهد آن هستیم که بسیاری از مدارس غیردولتی در ساختمان‌های مسکونی با قدمت بالای ۳۰ تا ۴۰ سال تغییر کاربری می‌دهند و به‌عنوان مدرسه اجاره می‌شوند و دانش‌آموزان در آن تحصیل می‌کنند، بدون اینکه بدانند چه خطری تهدیدشان می‌کند. بعضی از این سازه‌ها کاربری آموزشی ندارند و غیراصولی است و از نظر استحکام بنا با ضوابط، مقررات و استانداردهای معتبر مغایرت دارد. فضای آموزشی به عنوان عاملی پویا و تاثیرگذار در یادگیری محسوب می شود، از این رو ضرورت نوسازی و مقاوم سازی این مكان ها در دستور كار دولت و نهادهای مسوول قرار دارد تا اینگونه دانش آموزان با رغبت و انگیزه كافی به فعالیت های درسی و آموزشی خود بپردازند. فضاهای آموزشی تاثیر مثبتی بر آموزش و یادگیری دانش آموزان دارند به همین سبب باید علاوه بر مقاوم بودن در برابر بلایای طبیعی و انسانی به لحاظ معماری و وسایل آموزشی نیز مجهز باشند زیرا با توجه به حواث رخ داده در سال های گذشته نیاز است تا به نوسازی و مقاوم سازی این مكان ها توجه ویژه ای شود. از این رو فعالیت آموزشی و پرورشی مدرسه ها بایستی در فضاهای مناسب و دارای ابعاد استاندارد و بر پایه نیازهای دانش آموزان انجام پذیرد تا معلم در تدریس و شاگرد در یادگیری احساس رغبت و انگیزه كند و از فعالیت های خود لذت ببرد. در سفر اخیر رییس جمهور شهید فقید، آیت الله سید ابراهیم رییسی، تخصیص دو هزار میلیارد ریال اعتبار برای نوسازی مدارس یکی از رهاوردهای این سفر دو روزه بود. مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس مازندران گفت: در دور اول سفر رئیس جمهور شهید به مازندران ۲ هزار و ۶۴۰ میلیارد ریال اعتبار برای اداره کل نوسازی، توسعه و تجهیز مازندران در نظر گرفته شد. مهدی استادیان افزود: از این میزان حدود هزار و ۷۰۰ میلیارد ریال تخصیص یافت که با این اعتبارات، آسفالت، استقرار سیستم‌های سرمایشی گرمایشی مدارس، ساخت ۲۶ مدرسه و سالن ورزشی در مازندران انجام شد. وی ادامه داد: در دور دوم سفر شهید آیت الله رئیسی به مازندران که روزهای ۲۷ و ۲۸ اردیبهشت ماه انجام شد ۲ طرح بزرگ آموزشی در این استان به بهره برداری رسید. مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس مازندران گفت: مجتمع آموزشی برکت زنده‌یاد حاج حسن اصغرزاده روستای خرماکلا از توابع شهرستان قائمشهر با حضور شهید آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی به بهره‌برداری رسید. وی افزود: این مجتمع آموزشی با مجموع زیربنای ۲ هزار و ۲۵۸ متر مربع در زمینی به گستره چهار هزار ۹۸۶ متر مربع که توسط یکی از خیران روستا اهدا شد ساخته شده و با ۱۴ کلاس درس پذیرای دانش‌آموزان در ۲ مقطع آموزشی خواهد بود. با افتتاح مدرسه برکت روستای خرماکلای قائمشهر، شمار مدارس روستایی افتتاح‌ شده در دولت سیزدهم به چهار هزار و ۹۱۳ مدرسه رسید. مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس مازندران همچنین از افتتاح مدرسه ۱۲ کلاسه شهری تنکابن در دور دوم سفر رئیس جمهور به مازندران خبر داد و گفت: این مدرسه در زمینی به وسعت هزار و ۵۰۰ متر مربع با اعتبار ۳۰۰ میلیارد ریالی ساخته شده است. به گفته استادیان افزون بر زیرساخت‌های معمول آموزشی موجود در مدارس، در این مدرسه با در نظر گرفتن فضاهای جانبی دیگری از جمله زمین چمن مصنوعی مجهز به رختکن و دوش و سرویس بهداشتی مستقل، آمفی‌تئاتر روباز، آلاچیق‌هایی برای برگزاری کلاس درس در فضای باز، چهار کارگاه و آزمایشگاه، سالن اجتماعات و کتابخانه شرایط آموزشی متفاوتی ایجاد شده است. وی ادامه داد: یکی از ویژگی‌های ممتاز این مدرسه در نظر گرفتن فضای کشت گلخانه‌ای برای دانش‌آموزان با توجه به محوریت اقتصاد این روستا بر مبنای کشت گلخانه‌ای است. خرماکلا یکی از روستاهای شاخص کشور در کشت گلخانه‌ای است و بر همین اساس نیز برای این مدرسه سه گلخانه ساخته شده که دانش‌آموزان همزمان با تحصیل، کار در گلخانه و پرورش محصولات گلخانه‌ای را نیز می‌آموزند.

نوسازی و مقاوم سازی مدرسه ها در قانون

برپایه قانون مقاوم سازی مدرسه ها كه در ۱۳۸۵ خورشیدی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، ۱۳۱ هزار كلاس درس تخریبی و ۱۲۶ هزار كلاس نیازمند مقاوم سازی در كشور وجود داشت كه در سال های پس از آن تا به امروز با تلاش دولت، مجلس و بنیادهای خیریه ۶۵ هزار كلاس تخریب و دوباره ساخته شد و ۲۹ هزار كلاس نیز مقاوم سازی شده اند. در قانون برنامه ششم بحث ایمن سازی مدرسه ها گنجانده شده است از این رو ضرورت آن بیش از پیش احساس می شود.

طرح استاندارد سازی سامانه گرمایشی مدرسه ها

ایمن سازی مدرسه ها با توجه به مخاطره های طبیعی مانند سیل، زلزله و … بسیار ضروری است. مكان هایی مانند مدرسه كه افراد زیادی از نسل جوان و آینده ساز كشور در آن حضور دارند در آیین نامه ها جزو مكان های با اهمیت بالا به حساب می آیند زیرا در گذشته اتفاق هایی مانند آتش سوزی و … در این مكان ها روی داد كه خسارت هایی را نیز متوجه دانش آموزان كرده است از این رو اگر به آن توجه نشود در آینده نیز چنین حادثه هایی بروز پیدا می كند. هر چند توجه دولت و مجلس شورای اسلامی به این مهم باعث شد تا طرح استاندارد سازی سامانه گرمایشی مدرسه ها در ۱۳۹۳ خورشیدی تصویب شود و به اجرا در آید كه برپایه این طرح، سیستم گرمایشی بیش از ۱۰۰ هزار كلاس درس از خطر آفرین بودن به سیستم های استاندارد تبدیل شده اند. همچنین با توجه به بند «ب» ماده ۶۵ این قانون، شركت ملی گاز تخفیف ویژه ای به مدرسه ها می دهد. در ۱۳۹۶ خورشیدی نیز ۳۰ هزار كلاس درس به این سیستم گرمایشی استاندارد محلق می شوند.

نوسازی و مقاوم سازی مدرسه های دارای اولویت

نوسازی و مقاوم سازی مدرسه ها یكی از ضرورت های اساسی كشور به شمارمی رود كه در زلزله های اتفاق افتاده نیز این ضرورت بیش از پیش مشخص شد زیرا مدرسه هایی كه در گذشته بازسازی و مقاوم سازی شده بودند در این زلزله ها امتحان خود را پس دادند و نه تنها آسیبی آنچنانی ندیدند بلكه توانستند به عنوان یكی از نقاط امن و محل مدیریت بحران برای پناه گرفتن مردم انتخاب شوند. در زلزله تهران نیز مدرسه ها از نواحی امن به حساب آمدند. برای نمونه در نقشه نقاط امنی كه شهرداری به مردم داده است مدرسه های نوساز و مقاوم سازی شده برای پناه گرفتن مردم معرفی شدند. بنابراین در ضرورت مقاوم و نوسازی مدرسه ها هیچ شكی نیست اما به سبب منابع محدود باید توجه خود را بر مكان های دارای اولویت گذاشت؛ یعنی نقاطی كه در پهنه بندی خطر زلزله در معرض آسیب بیشتری قرار دارند تا با كمك دولت، مجلس و افراد خیر بازسازی و مقاوم سازی شوند.