مائده مطهری زاده

چادرخوابی، در سفرها به ویژه سفر به شمال ایران، سابقه‌ای چندین و چندساله دارد. اقامتگاه سیّار و ارزان‌قیمتی که گرچه ظاهرا هزینه‌های سفر را کاهش می‌دهد اما برای رونق صنعت گردشگری ایران و مازندران بسیار گران تمام می‌شود!
چادرخوابی به عنوان بخش جذاب و به‌هم پیوسته یکی از شاخه‌های گردشگری یعنی «طبیعت‌گردی» به شمار می رود اما بخش جذاب و دلچسب این شیوه گردشگری، در مازندران به شکل دیگری درآمده و خود تعریفیِ جدید از چادرخوابی در این استان برای مسافران بوجود آورده است مبنی بر اینکه از چادر به عنوان محل اقامت چند روزه خود در این استان استفاده کنند.
در این شاخه تعریف شده از گردشگری استفاده از چادر به منظور اقامت شبانه در محیط طبیعی که در آن به سر می‌برند بخش جداناپذیرش به شمار می‌رود و علی القاعده طبیعت گردان می‌بایست از گزینه چادرخوابی برای بیتوته خود در آن محل استفاده کنند. البته این گذران و سکنی گزیدن طبیعت گردان در چادر که با رعایت چارچوب‌های زیست محیطی همراه است از نظر گردشگری زیبایی‌های سفر را برای افراد به همراه خواهدداشت و فرد می‌تواند در طول مدت اسکانش در چادر از فضای محیط پیرامونش استفاده کند.
مازندران به واسطه دارا بودن طبیعت جذاب که همواره روح سیری ناپذیر طبیعت گردان را به سمت خود می‌کشاند از جمله مقاصد سفرهای گردشگران طبیعت می‌تواند باشد. جنگل‌های پرپشت و انبوه مملو از انواع درختان بلند قد که نور آفتاب هم به سختی می‌تواند تشعشعاتش را به اعماق جنگل برساند، ‌ییلاقات و مراتع پراکنده در مناطق کوهستانی که بستر رنگارنگ خود را بسان مادری برای درآغوش کشیدن طبیعت گردان باز کرده است و سواحل دریای نیلگون خزر که دیدن شب‌های پرستاره در حاشیه آن خود صفای دیگری دارد.
با وجود این ظرفیت‌های موجود اما مشاهده می‌شود در ایام مختلف سال بویژه تعطیلات آخر هفته و یا تعطیلات رسمی عید نوروز و دیگر اعیاد، چادرهای مسافرتی همچون قارچ در گوشه و کنار خیابان‌ها، ‌کوچه‌ها و پارک‌های داخل شهرهای مازندران سر بر می آورند که این نوع شیوه شب گذرانی اصلا سنخیتی با اصل موضوع چادرخوابی طبیعت گردان ندارد و «گرانی» فاکتور اثرگذار در استفاده از چنین شیوه نامتعارف اقامت چند شبانه روز مسافران در این استان است.

ممنوعیت چادرخوابی از حرف تا عمل!
بهمن ماه سال گذشته بود که مدیرکل میراث فرهنگی مازندران از ممنوعیت چادرخوابی در مازندران گفته بود.
مدیرکل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مازندران با اشاره به برگزاری اولین جلسه ستاد خدمات سفر و تشکیل کمیته‌های سیزده گانه در استان، اظهار داشت:‌ ممنوعیت چادرخوابی مسافران در ایام نوروز پیش رو (۱۴۰۳) یکی از مصوبات و تصمیمات اتخاذ شده این نشست است.
حسین ایزدی افزود: چادرخوابی در حاشیه جاده‌ها، ‌خیابان ها و مناطق جنگلی همواره با معضلات و چالش‌هایی از جمله سرقت و ناامنی سفر برای افراد به همراه داشته است با توجه به این مسائل این ستاد تصمیم گرفت تا از هرگونه چادرخوابی مسافران در این ایام جلوگیری کند. وی ادامه داد:‌ با توجه به اینکه ظرفیت مراکز و تاسیسات اقامتی رسمی و غیر رسمی مازندران محدود و جوابگوی حجم زیاد مسافران نیست تصمیم بر این شد تا از ظرفیت اماکن اقامتی دستگاه‌های اجرایی استان استفاده شود تا شاهد این نباشیم که مسافران بدلیل نداشتن مکانی برای اقامت مبادرت به چادر زدن کنند. به گفته ایزدی در خصوص ممنوعیت چادرخوابی، مسافران نباید در میادین و پارک‌ها اقدام به چادر زدن کنند و در صورت خاص و ویژه مکان‌های مشخص شده توسط شهرداری‌ها این کار را می‌توانند انجام دهند.
یک ماه بعد نیز مدیرکل میراث فرهنگی مازندران در توضیحِ طرح ممنوعیت چادرخوابی اظهار کرد: چادرخوابی بخش جدایی ناپذیر گردشگری طبیعت در جهان به شمار می‌رود و مازندران نیز قطب داشته‌های طبیعی به شمار می‌رود.
حسین ایزدی ادامه داد:‌ البته چادرخوابی مازندران به موضوعی فراتر از طبیعت گذرانی تبدیل شده است به طوری که افراد برای کاستن هزینه سفر و نپرداختن هزینه اقامت مبادرت به برپا کردن چادر در حاشیه جاده‌ها و خیابان‌ها می‌کنند.
وی افزود:‌ به همین منظور و با تصمیمات اتخاذ شده از سوی ستاد اجرایی خدامات سفر مازندران تصمیم بر آن شد تا نقاطی به عنوان مکان‌های مجاز برای چادرخوابی در ایام نوروز پیش رو تعیین شود.
مدیر کل میراث فرهنگی، ‌گردشگری و صنایع دستی مازندران از پارک‌های جنگلی، ‌تفرجگاه‌های سواحل دریا و نیز پارک‌های شهری به عنوان بخشی از نقاط در نظرگرفته شده برای این منظور نام برد.
وی ادامه داد:‌ براساس تصمیمات اتخاذ شده بساط هر گونه چادرخوابی در غیر نقاط تعیین شده جمع می‌شود اجازه این کار به مسافران داده نمی‌شود.
ایزدی اظهار داشت: با زیرساخت‌های فر

اهم شده مازندران از زیرساخت‌های اقامتی خوبی برای حضور و ماندگاری مسافران برخوردار است که افراد بدلیل کمبود مکان اقامت مجبور به چادرخوابی نشوند.

چادرخوابی به درون باغ ۳۳ هکتاری رامسر نیز کشیده شد!
اما آنچه در عمل شاهد آن هستیم، چه در نوروز و چه در سه ماه تعطیلات تابستانه ۱۴۰۳، استمرارِ چادرخوابی در معابر عمومی، پارک‌ها و گذرگاه‌های شهری و … است و این یعنی، ممنوعیت چادرخوابی در حرف و بر روی کاغذ، مانده و در عمل اجرایی نشده است.
به گونه‌ای که شهر رامسر به عنوان نگین شهرهای ساحلی شمال کشور، نیز از این پدیده شومِ گردشگری در امان نمانده است. وضعیتی که در تعطیلات اخیر به شکل برجسته‌ای در مکان‌های گردشگری نظیر باغ تاریخی ۳۳ هکتاری و دیگر فضاهای شهری خودنمایی کرده که همین نازیبا شدن شهر به واسطه برپایی چادرها موجی از انتقادات جامعه محلی را در پی داشته است.
مشاهده‌های خبرنگاران در سطحِ شهر نشان می‌دهد که محوطه باغِ تاریخی ۳۳ هکتاری که عنصر کلیدی پرونده ثبت جهانی رامسر به شمار می‌رود و بافت حساس و شکننده‌ای دارد، محلِ برپایی چادر و حضورِ پرتعدادِ خودوری مسافران شده است. حتی اخیرا کمبودِ فضای چادر خوابی سبب شده محوطه سبزِ شهرک خصوصی چهارصددستگاهِ رامسر یا یکی از آرامستان‌های شهر هم به محل استقرار چادرهایی رنگارنگِ مسافران و گردشگران تبدیل شود.
چهره شهر گویای آن است که تعداد چادرها نسبت به تعطیلات گذشته افزایش چشمگیری را تجربه کرده است، بطوریکه شهروندان رامسری با انتشار تصاویر چادرخوابی در فضای مجازی مرتبط با این شهر به این وضعیت واکنش نشان دادند و نارضایتی خود را با تعابیر گوناگون ابراز کردند. در این بین علاوه بر چادرهایی که در جای جای شهر برپا شده، آویزان کردن لباس‌های مسافران روی نرده‌های بتنی باغ ۳۳ هکتاری همچنین پهن کردن بساط منقل و چای و لم دادن مسافران در پیاده‌روها نه تنها چهره شهر را نازیبا کرده بلکه احتمال خطر برای کودکان و خانواده‌ها و حتی شهروندان را هم افزایش داده است.
البته بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که مسافران باوجود مشاهده علائمِ «چادر ممنوع» که از سوی شهرداری در نقاط گردشگری نصب شده، اقدام به برپایی چادر می‌کنند. وضعیتی که خود جای بحث و بررسی دارد که چرا چنین علائمی بازدارندگی کافی را ندارد یا راهکارهای جلوگیری از این رفتار چیست؟ البته تکمیل ظرفیت کمپِ‌های ساحلی شهرداری رامسر نیز از عوامل سرریزِ مسافر به نقاط گردشگری محسوب می‌شود.
در همین پیوند شهردار رامسر پیرامون چادرخوابی و روندِ رو به رشدِ آن در عروس‌ شهرهای ایران می‌گوید: رامسر ظرفیت مشخص و از پیش‌تعیین شده‌ای برای پذیرش مسافر دارد. به همین دلیل هجوم انبوهِ مسافران و گردشگران به این شهرستان بیش از آنکه منفعتی در پی داشته باشد، آسیب به طبیعت، گردشگری و زیرساخت‌های این شهر را در پی دارد.
علی امینی‌شاد با توضیح اینکه در ایامِ تعطیلات شاهدِ حضورِ اقشارِ درآمدی مختلفی در رامسر سفر هستیم، خاطرنشان می‌کند: به طور کلی تمامی پلاژها اعم از ساحل توسکا، لیدو، پارک آبی، خلیج، صدف و ساحل طلایی رامسر فضای کمپین این شهرستان هستند و به برپایی چادر اختصاص دارند، با این وجود تکمیل ظرفیت کمپ‌های ساحلی سبب می‌شود که مسافران به دیگر نقاط شهر مراجعه کنند و صحنه‌های ناخوشایندی از چادرخوابی را رقم بزنند که مورد انتقاد مردم هم قرار گرفته است. وی تصریح می‌کند: البته پیش از تعطیلات برنامه‌ریزی به گونه‌ای بود که اجازه برپایی چادر در نقاط خارج از کمپ داده نشود؛ با این وجود قدری انعطاف به‌خرج دادیم تا تعطیلات سپری شود و بر وجهِ میزبانی رامسر خللی وارد نشود. البته برخی نقاط شهرستان نظیر بلوارِ معلم خط قرمز ما بود که اجازه برپایی چادر داده نشد. با این وصف درگیری‌هایی هم بین نیروهای خدمات شهری و مسافران رخ داد که همین درگیری‌ها سبب شد انعطاف به‌خرج دهیم تا تعطیلات بدون چالش‌هایی از این دست سپری شود.
او با بیان اینکه وزارت و مسکن راه و شهرسازی می‌بایست مقاصد گردشگری نظیر رامسر را در برنامه‌ریزی‌های شهری متفاوت ببنید می‌گوید: از سوی دیگر ما برای اداره این گونه شهرها به طرحِ جامع گردشگری نیاز داریم. تدوین طرحِ جامع گردشگری باید در دستورِ کار وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قرار گیرد چراکه هر شهری ردیف‌های متفاوتی دارد و نمی‌توان یک طرح کلی که برای همه شهرها ارائه می‌شود در رامسر هم پیاده شود. شهرستان رامسر تنها یک نمونه از بلبشوی چادرخوابی در استان مازندران بوده و غوغای چادرخوابی این روزها، دامنِ تمامی شهرهای مازندران را گرفته است.
البته که نمی‌شود از یک طرف، چادرخوابی را ممنوع کرد و از سوی دیگر، آدرسِ هتل‌های پنج ستاره و اقامتگاه‌های لاکچری را به گردشگران و مسافران (با سقف درآمدی پایین) داد! معضلِ چادرخوابی، چهره شهرهای شمال را نازیبا کرده و این مشکل حل نمی‌‎شود مگر با ایجاد ظرفیت‌های اقامتیِ اقتصادی‌تر برای آن بخش از گردشگران که در دهک‌های پایینی درآمدی قرار دارند.