مائده مطهری زاده
کشت کلزا در مازندران به طور معمول از نیمه دوم شهریور در مناطق میان بند و ارتفاعات آغاز میشود و در مهرماه پیک کشت این محصول در جلگه و دشت است. البته کلزا کاری را میتوان در زمینهای شالیزاری تا پایان آبان ماه هم انجام داد.
گلهای زرد کلزا در دشتهای سرسبز مازندران که جلوهای زیبا و چشم نواز ایجاد میکنند و نمادی از فصل بهار هستند، علاوه بر زیبایی، ارزش اقتصادی بالایی نیز دارند. کلزا یک گیاه روغنی است که از آن در تولید روغن خوراکی، روغن صنعتی استفاده میشود. کشت کلزا در مازندران، به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب، رونق خوبی دارد و بسیار پرطرفدار است. کلزا به سرمای زمستانه مقاوم است، اما برای جوانه زدن به دمای حداقل پنج درجه سانتیگراد نیاز دارد. بنابراین، کاشت کلزا باید زمانی انجام شود که خطر سرمای ناگهانی زمستانه سپری شده باشد. برخی از ارقام کلزا زودرس و برخی دیررس هستند. ارقام زودرس کلزا را میتوان در اواخر شهریور ماه کاشت، اما ارقام دیررس کلزا باید در اوایل آبان ماه کشت شوند. میزان تولید کلزا در مازندران در سالهای اخیر به طور متوسط حدود نه هزار تن در سال بوده است. این میزان تولید نسبت به نیاز استان کافی نیست. بنابراین مازندران به واردات کلزا از سایر استانها نیاز دارد.
میزان برداشت کلزا در مازندران طی سالهای اخیر به طور متوسط حدود هزار کیلوگرم در هکتار بوده است. این میزان برداشت نسبت به سایر استانهای کشور پایینتر است. عوامل مختلفی مانند شرایط آب و هوایی، نوع خاک، رقم کلزا و مدیریت زراعی بر میزان برداشت کلزا در هر هکتار در مازندران تأثیر میگذارند. در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱، میزان برداشت کلزا در مازندران به طور متوسط حدود ۱۲۰۰ کیلوگرم در هکتار بود. این افزایش برداشت به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب، استفاده از ارقام پر محصول و مدیریت زراعی صحیح بود. با توجه به افزایش قیمت خرید تضمینی کلزا، کشاورزان مازندرانی به کشت این محصول بیشتر توجه میکنند. این امر میتواند منجر به افزایش سطح زیر کشت و میزان برداشت کلزا در این استان شود. اگرچه کشت دانه روغنی کلزا در مازندران امسال نسبت به ابلاغ ۱۵هزار هکتاری وزارت جهاد کشاورزی فاصله ای حدود چهار هزار هکتاری دارد اما سطح زیر کشت این محصول در مقایسه با سال قبل سه هزار هکتار بیشتر شده است. هر ساله وزارت جهاد کشاورزی طبق پیش بینی وضعیت آب و هوایی برنامه کشت دانه روغنی به عنوان کشت پاییزه برای استانهای مختلف در قالب ابلاغیه و تعهد استانی ارایه میدهد که بر اساس آمار رسمی مدیریت زراعت جهادکشاورزی مازندران تعهد امسال کشت کلزا در استان ۱۵ هزار هکتار بوده است. بارندگی به موقع مبنای کشت و کار محصولات پاییزه به خصوص در زمینهای دیمزاری استان مازندران است، وضعیتی که به دلیل کاهش بارندگی در مهر و آبان ماه چهار سال گذشته همواره سبب شد تا سطح کشت کلزا به عنوان مهمترین محصول دانه روغنی استان با کاهش محسوسی نسبت به سطح ابلاغی وزارت جهاد کشاورزی مواجه شود. تعهد پارسال جهاد کشاورزی مازندران برای کشت کلزا نیز ۲۰ هزار هکتار بوده است اما به دلیل کاهش بارندگی فقط هشت هزار و ۱۰۰ هکتار زیر کشت رفت که از این میزان ۱۴ هزار تن دانه روغنی کلزا تولید شده است. کارشناسان زراعت جهاد کشاورزی مازندران دلیل اصلی نرسیدن به آمار تعهدات کشت کلزا در استان تنها عدم بارندگی به موقع در ماه مهر و زمان پیک کشت این محصول در مناطق میانبند و جلگه میدانند.
تغییر اقلیم و احتمال برداشت زودهنگام کلزا در مازندران
مدیر زراعت جهاد کشاورزی مازندران ضمن تایید کاهشی شدن سطح زیر کشت دانه روغنی کلزا طی چهار سال گذشته، بیان کرد: امسال بر خلاف سال گذشته با بارش به موقع به خصوص در مهرماه، ۱۱ هزارو ۲۰۰ هکتار کلزا کاری شد که این رقم نسبت به سال گذشته سه هزار هکتار بیشتر است. خلیل حقیقی با توضیح اینکه امسال برای چهارمین سال متوالی نسبت به ابلاغ وزارت جهاد کشاورزی کاهش سطح زیر کشت کلزا را شاهد هستیم، درعین حال توضیح داد: افزایش قیمت خرید تضمینی و پرداخت به موقع مطالبات کلزا کاران سبب شد تا انگیزه و استقبال کشاورزان به کشت این محصول استراتژیک بیشتر شود. وی تصریح کرد: قیمت خرید تضمینی هر کیلوگرم کلزا در سال گذشته ابتدا ۲۲۰هزار ریال تعیین شده بود ولی دولت برای حمایت بیشتر از کشاورزان با اصلاح قیمت، خرید تضمینی کلزا را با پرداحت مابهالتفاوت به ۳۰۰ هزار ریال افزایش داد. مدیر زراعت جهاد کشاورزی مازندران وضعیت رویش و گلدهی دانه روغنی کلزا را بسیار مطلوب توصیف کرد و گفت: با توجه به افزایش دمای هوا و تعداد روزهای آفتابی، برداشت زودهنگام این محصول دور از انتظار نیست. حقیقی نوسانات آمار کشت محصولات پاییزه در مازندران را امر طبیعی دانست و گفت: جابجایی کشت کلزا، گندم، سویا و علوفه دامی به ویژه شبدر در اراضی شرق مازندران که عمده کشت پاییزه استان در این مناطق انجام میشود، بر اساس وضعیت آب و هوایی و البته حمایت دولت در خرید تضمینی است. کلزا از گیاهان روغنی است که دانه آن حاوی ۴۰ تا ۴۵ درصد روغن و ۲۵ تا ۳۵ درصد پروتئین است. وی وضعیت کشت و رشد و نمو گندم به عنوان یکی دیگر از کشتهای مهم پاییزه در مازندران را مطلوب دانست و گفت: امسال نیز همانند سال گذشته ۶۰ هزار هکتار از زمینهای استان زیر کشت گندم رفته است. این کارشناس کشاورزی مازندران گفت: هر ساله حدود ۱۸۰ هزار هکتار از زمینهای خشکه زاری و شالیزارهای استان زیر کشت انواع محصولات پاییزه از جمله گندم، جو، گیاهان علوفه ای، صیفی و سبزیجات میرود. بر اساس آمار سازمان جهاد کشاورزی، مازندران ۴۶۰ هزار هکتار اراضی زراعی و باغی دارد که سالانه از این اراضی حدود هفت میلیون تن محصول از جمله برنج، مرکبات، گل گیاه، انواع آبزیان و دام وطیور برداشت می شود. عوامل زیر در افزایش میزان برداشت کلزا در مازندران موثر هستند: جهاد کشاورزی مازندران با ارائه توصیههای فنی به کشاورزان، تلاش میکند تا میزان برداشت کلزا در این استان را افزایش دهد. دولت با ارائه تسهیلات و حمایتهای مالی، کشاورزان را به کشت کلزا تشویق میکند. افزایش قیمت خرید تضمینی کلزا، انگیزه کشاورزان برای کشت این محصول را افزایش میدهد. با توجه به عوامل ذکر شده، انتظار میرود که میزان برداشت کلزا در مازندران در سالهای آینده افزایش پیدا کند.
