مائده مطهری زاده در حالی که اتحادیه جهانی علیه هاری، آمار کشتههای ناشی از ابتلا به هاری را در ایران ۲۰ تا ۹۰ نفر اعلام میکند، اما رئیس گروه مدیریت بیماریهای قابل انتقال بین حیوان و انسان وزارت بهداشت مرگومیرهای ابتلا به هاری را بین ۱۰ تا ۲۰ مورد در سال میداند و میگوید: «سگها […]
مائده مطهری زاده
در حالی که اتحادیه جهانی علیه هاری، آمار کشتههای ناشی از ابتلا به هاری را در ایران ۲۰ تا ۹۰ نفر اعلام میکند، اما رئیس گروه مدیریت بیماریهای قابل انتقال بین حیوان و انسان وزارت بهداشت مرگومیرهای ابتلا به هاری را بین ۱۰ تا ۲۰ مورد در سال میداند و میگوید: «سگها مهمترین عامل انتقال بیماری مرگبار هاری به انسان هستند.»
حیوانگزیدگی و در صدر آن، سگگزیدگی در کشور به شکل فزایندهای رو به افزایش است و ایران در بین کشورهای صدرنشین در ابتلا و مرگومیر ناشی از بیماری هاری قرار دارد. سالانه میلیاردها ریال صرف پیشگیری از بیماری هاری در ایران میشود و کمتر بیماری واگیرداری در ایران وجود دارد که به اندازه این بیماری برای آن هزینه شود. ۱.۵ میلیون دوز واکسن هاری هم هر سال با هزینه ۷۵۰ میلیارد تومان از دو کشور هندوستان و فرانسه وارد میشود، اما هنوز این بیماری در ایران قربانی میگیرد و نیمی از قربانیان هاری کودکان هستند. پزشکی قانونی مازندران در همین پیوند اعلام کرد: طی سه ماهه امسال ۴۲ مصدوم ناشی از گازگرفتگی سگ برای بررسی صدمات و جراحات به پزشکی قانونی مراجعه کردندکه این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۴۰ درصد افزایش داشت. به گزارش روابط عمومی اداره کل پزشکی قانونی استان مازندران، از این تعداد مصدومان ناشی از سگ گرفتگی ۲۸ نفر مرد و مابقی زن بودند.
بنابراین گزارش بیشترین سن مصدومان ناشی از گاز گرفتگی سگ بین ۳۱ تا ۵۰ سال با ۹نفر و کمترین سن ۱۱ تا ۲۰ سال با پنج نفر گزارش شده است.
پزشکی قانونی مازندران همچنین اعلام کرد که بر اساس آمار ارجاعی بیشترین آمار گاز گرفتگی سگ مربوط به شهرستانهای تنکابن با ۱۲ مرود، قائمشهر با ۶، آمل و ساری هر کدام با پنج مورد و کمترین آن مربوط به شهرستانهای نور، بابلسر و میاندورود هر کدام با یک مورد گزارش شده است. گفتنی است پارسال ۱۲۳مصدوم ناشی از گاز گرفتگی سگ برای بررسی صدمات و جراحات به پزشکی قانونی مازندران مراجعه کردند که ۸۷ نفر مرد و ما بقی زن بودند.
قربانیان اخیر سگ گزیدگی
امیر حسین از دزفول بعد از چند روز دست و پنجه با مرگ، جان باخت. اما او آخرین کشته بر اثر هاری نبوده و نیست. هنوز ۲۴ ساعت از مرگ شهروند ۴۱ ساله مشهدی بر اثر ابتلا به بیماری هاری نگذشته بود که خبر دردناک فوت عسل ۴ ساله در شهرستان نکا همه را شوکه کرد. مراجعه دیر هنگام یک شهروند مشهدی که دچار سگ گزیدگی شده بود، موجب ابتلا به هاری و مرگ او شد. این مرد با گذشت ۲ ماه از سگ گزیدگی به هیچ یک از مراکز درمان هاری مراجعه نکرده بود. یک روز بعد از این اتفاق، عسل عابلی دختر بچه ۴ ساله دو هفته پیش بر اثر حمله سگ نگهبان باغی در روستای از بخش شهرستان نکا به بیمارستان منتقل و با تشخیص درست پزشکان تحت مراقبت ویژه قرار گرفت، اما تلاشهای پزشکی اثر بخش نبود و در مرحله دوم بستری در بیمارستان جان باخت. حسین ۸ ساله در قهاوند همدان نیز به شکلی دردناک توسط یک سگ هار جان باخت. امیرعلی که رفته بود برای روز پدر کادو بخرد، در باسمنج تبریز برای همیشه پدر و مادرش را عزادار کرد.
چه باید کرد؟
براساس مستندات اداره بیماریهای مشترک انسان و حیوانوزارت بهداشت ایران آمار سگ گزیدگی از حدود ۱۵ هزار نفر مورد در سال ۱۳۶۶ به بیش از ۲۴۸ هزار مورد در سال ۱۴۰۱ رسیده است که از افزایش ۱۶ برابری سگ گزیدگی در در ۳۵ سال اخیر حکایت دارد. حسین آخانی، استاد دانشگاه تهران و فعال محیط زیست با اشاره به مرگ دردناک بیماران مبتلا به هاری گفت: «در راستای ریشهکنی هاری ایران چند دهه صدها میلیون دلار هزینه شده است، ولی جنبش سگ ولگرد پروری در ایران که دو دهه است با منافع کلان برای سگ معاشان راه افتاده ایران را به صدر جدول کشورهایی، چون هند و چین برده و آمار مرگ و میر هاری را افزایش داده است.» این استاد دانشگاه تهران افزود: «جنبش سگ پروری نه تنها سگها را به جان کودکان و مردم، به خصوص در مناطق کم برخوردار انداخته بلکه فحاشی و هوچیگری آنها در برخی رسانهها سبب شده است که بدون هیچ ملاحظهای با سوء استفاده از فضای مجازی دست به هر کار غیر قانونی بزنند و این روش پیشا قانونی باعثشده بسیاری از مسئولان نتوانند با آنها برخورد قانونی کنند.»
آخانی گفت: «اگر چه خیلی دیر، ولی کمتر کسی است که نداند افزایش جمعیت سگ و گربههای ولگرد در ایران، کشور را با بحران جدی سلامت و امنیت خانوادهها مواجه کرده است. چاره آن هم مشخص است. ابتدا باید قانون نگهداری حیوان صاحبدار گله و خانگی (با به رسمیت شناختن آن و اخذ مالیات و بیمه و عقیم کردن) تصویب کرد. بی درنگ باید با مافیای غیر قانونی سگ و گربه معاشی که علنی در فضای مجازی به کاسبی مشغول است برخورد کرد. غذا رسانی به هر بهانهای را طبق ماده ۶ ۸۸ قانون مجازات اسلامی ممنوع و جرم انگاری کرد.»
این فعال محیط زیست در ادامه به دیگر راهکارهای مقابله با بحران سگهای ولگرد در شهرها و روستاها اشاره کرد و گفت: «با شناسایی حامیان سگ و گربه با همکاری آنها هر تعداد سگ و گربهای را که میتوانند با هزینه و ملک شخصی با رعایت حقوق حیوان، عقیم سازی و عدم رهایی نگهداری کنند، به آنها داد. همچنین طبق پروتکلهای اخلاقی، بهداشتی، قوانین مصوب و رعایت سلامت عمومی اگر جانور ولگرد و مهاجم اضافه بود از محیط زندگی انسان و طبیعت حذف کرد.» دست بردن در اکوسیستم طبیعی حیوانات بیش از آنچه به نظر میرسد، به ضرر آنهاست. این روزها دیگر روشن شده است که غذا دادن به یک گونه خاص از حیوانات، آن گونه را از طبیعت خود دور میکند و به رفتارهایی عادت میدهد که در ذات و خلقت آن حیوان نیست. این عادتها کم کم به نسلهای بعد آن گونه جانوری میرسد و سایر گونهها را با آسیب و تهدید جدی مواجه میکند.
کارشناسان محیط زیست معتقدند غذارسانی به یک گونه حیوان خاص و اولویت خاص قائل شدن برای آن حیوان نسبت به حیوانات دیگر به چرخه محیط زیست آسیب میزند؛ چراکه باعث افزایش جمعیت آن گونه خاص میشود. آخانی در این باره میگوید: «هر موجودی که غذا در اختیارش نباشد، جمعیتش کنترل میشود.» اما نکته آن است که غذا دادن به حیوانات ولگرد تغذیه و حیات آنها را نسبت به سایر حیوانات تقویت میکند و حتی ممکن است باعث انقراض حیوانات دیگر شود. آخانی در این باره توضیح میدهد: «اتفاقی که در رابطه با سگ و گربه افتاده باعث به هم خوردن چرخههای طبیعی شده است. عدهای برای آنها غذا تهیه میکنند و مانع کنترل آنها میشوند. این حمایت افراطی از سگ و گربه، آنها را به موجودات خطرناک و به شدت مهاجم تبدیل کرده که سلامتی ما و محیط زیست را با بحران مواجه کرده است.»
زیستشناسان میگویند علت اینکه زیستبومهای مختلف جانوری و گونههای مختلف هزاران سال دوام داشته و روند انقراض بسیار کند بوده، این است که طبیعت به خودی خود بهترین مسیر را برای بقای خود پیش میگیرد. دانشمندان بر این باورند که گونههای مختلف جانوری در «چرخه شکار و تولید مثل» جمعیت خودشان را حفظ میکنند؛ تعادل جمعیت یک گونه جانوری باعث تعادل جمعیت سایر گونهها نیز میشود.
اما حالا مدتی است با توجه به اینکه زاد و ولد سگها و گربهها زیاد است، نقاط مختلفی در ایران به عرصه این حیوانات ولگرد تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند مدتی پیش از این شاید میشد با روشهای مثل عقیمسازی یا واکسینه حیوانات، جمعیت و سلامت آنها را کنترل کرد اما حالا که با جمعیتی به این بزرگی مواجه هستیم، ممکن است با روشهای معمول نتوانیم بحران را حل و معضل را درمان کنیم.
غذارسانی به حیوانات در بسیاری از کشورهای دنیا محل بحث است؛ اما نقطه اشتراک آنجاست که در اغلب کشورها گروهی به عنوان حامی حیوانات شرایطی احساساتی ایجاد کردهاند که تصمیمگیری در این باره را به سختی انداختهاند. در این کشورها گروهی از مردم مایل به غذارسانی به حیوانات هستند و گروه دیگری به شدت با این موضوع مخالفت دارند تا جایی که شکایتهای زیادی در این باره به ثبت رسیده است.
هندوستان یکی از کشورهایی است که بحث بر سر غذا دادن به حیوانات و سگهای ولگرد در آن جدی است و رسانههای این کشور گزارشهای زیادی در این باره منتشر کردهاند. یکی از این رسانهها در گزارشی با تیتر: «غذارسانی به سگهای ولگرد باید ممنوع شود؟» یادآوری کرده است: «این دیدگاه (ممنوع کردن غذارسانی به حیوانات) با هنجارهای بینالمللی سازگار است. به عنوان مثال، قانون رفاه حیوانات آلمان، غذا دادن به حیوانات را در خیابان ممنوع میکند. سوئیس و اتریش طبق قوانین مزاحمت عمومی، به سگها اجازه تردد در هیچ خیابانی را نمیدهند. چنین مقرراتی به طور مساوی در بریتانیا و ایالات متحده وجود دارد.»
