سرویس اجتماعی
فصل پاییز، فصل گرم شدنِ بازار مرکبات است. خداوند، نعمت‌های فراوانی به مازندران بخشیده است که یکی از آن نعمت‌‌ها و برکاتِ خوشمزه و آبدار، مرکبات است.
تقریبا همه نوع از مرکبات، از انواع نارنگی‌ گرفته تا پرتقال در مازندران کاشته و یافت می‌شود.
مرکبات مازندران پس از برنج دومین محصول مهم اقتصادی و منبع درآمد کشاورزی استان است؛ محصولی که تولید مازاد بر مصرف داخلی آن امسال با توجه فراهم شدن زمینه صادراتی به کشورهای عربی به خصوص عراق و روسیه، باید بیشتر به بازار جهانی صادر شود. کارگروه صادرات مازندران امسال برای حمایت از صنایع تبدیلی، تصمیمات خوبی اتخاذ و مقرر شد تا آن دسته از واحدهای این بخش که نیاز به سرمایه در گردش دارند، به آنها داده شود تا بتوانند مرکبات تولیدی استان را خریداری و فراوری کنند.
استاندارد سازی انبارهای موجود و ایجاد انبارهای استاندارد با پرداخت تسهیلات لازم که می‌تواند بخشی از مشکل نگهداری مرکبات تولیدی استان را رفع کند از دیگر مصوبات کارگروه صادرات مازندران است.
به نظر می‌رسد با توجه به تکالیف تعیین شده برای سازمان صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی و اتاق بازرگانی مازندران، گسترش همکاری‌های بین بخشی و تشکیل دفتر ویژه توسعه صادرات مرکبات در استانداری و اقدامات صورت گرفته، امسال باغداران استان با شرایط بهتری محصولاتشان را بدون واسطه و دلال بازی وارد بازار کرده و به دست مصرف کننده واقعی برسانند. نارنگی، پرتقال و کیوی از مهم‌ترین میوه‌های صادراتی باغ‌های مازندران هستند. در حال حاضر محصول نارنگی‌های زودرس مازندران از اواسط شهریور برداشت و وارد بازار مصرف شده است و تا چند روز آینده مابقی محصول نارنگی وارد بازار خواهد شد.
حل مشکل بازار عرضه برای مرکبات مازندران نه تنها مهم‌ترین خواسته باغداران بلکه مسوولان به خصوص شخص استاندار نیز است و همسو با مطالبه به حق باغداران حسینی پور تاکید کرده که امروز با توجه به گسترش دیپلماتیک ایران با محوریت مازندران با کشورهای cis به خصوص روسیه، تفکر فضای باز صادرات برای هر گونه محصولات به کشورهای منطقه منسوخ شده است. گرچه چرخ کشاورزی مدرن و پیشرفته در مازندران طی یک دهه اخیر سرعت بیشتری به خود گرفته است، اما به دلیل شکل نگرفتن زنجیره تولید همواره دلالی و واسطه بازی در بازار انواع محصولات کشاورزی مورد اعتراض همه از جمله تولید کنندگان، مسوولان و مصرف کنندگان است. هرچند طی چند سال اخیر باغداری مرکبات مازندران به نسبت در همه فرایندهای تولید تا بازار مصرف از موفقیت چشمگیری برخوردار شده است، اما قرار گرفتن به مرز تولید سه میلیون تن مرکبات در این خطه شمالی به برنامه ریزی جدی نیاز دارد. کارشناسان اقتصادی بخش کشاورزی و صاحبان باغ‌های تجاری مرکبات مازندران معتقدند که پشت گرمی باغداران به سیاست‌های حمایتی دولتی در کنار گسترش آشنایی باغداران با مدیریت محصولات باغی در انبارداری فنی، مقابله بموقع با آفات و کاهش ضایعات سبب شده است تا این روزها دست افراد سود جو از محل تولید تا بازار مصرف بشدت کوتاه شود، اما لازمه دوام این وضعیت توسعه بازارهای داخلی و خارجی این محصول است که باید به صورت جدی دنبال شود. اگرچه حمایت دولت در قالب‌های مختلف مانند توسعه دیپلماتیک و باز کردن راه برای صادرات، مهیا شدن امکان ذخیره سازی بیشتر با استفاده از فناوری‌های نوین در کنار به سرانجام رسیدن ساخت و تجهیز پایانه صادراتی محصولات کشاورزی، تغییر یافت تا در نهایت نقش دلالان به حداقل ممکن کاهش یافته و یا پایشان از باغ‌های مرکبات قطع شود، اما اگر نسبت به صادرات محصولات کیفی مرکبات به بازار هدف بی توجهی شود، بار دیگر با مشکلات زیادی مواجه خواهیم شد، موضوعی که یکی از صادر کنندگان محصولات باغی مازندران نسبت به فعالیت دلالان با کارت بازرگانی مصرف و محصولات بی کیفیت هشدار داد. خلیل قلی‌زاده با توضیح این نکته که کشور مقصد حتی رنگ میوه و شیرینی و اندازه آن را برای ما مشخص کرده است، افزود: در حالی که اکنون بیشتر مشکلات زیر ساختی از جمله حمل و نقل، گمرگات و حتی بازگشت ارز به کشور از سوی دولت سیزدهم حل و فصل شده است، اما برخی از دلالان و واسطه‌ها از این فرصت سوء استفاده می‌کنند، که باید بیش از پیش نظارت انجام شود.

وی به چالش بازار جهانی مرکبات مازندران ناشی از صادرات محصولات
بی کیفیت توسط افراد دلال اشاره کرد و بیان داشت: تجربه نشان داده است که عمده محصولات مرکبات و کیوی مازندران قابلیت صادرات دارد و اگر در فرایند برداشت تا بسته بندی همه استانداردها رعایت شود، به راحتی می‌توانیم در بازار جهانی رقابت کنیم.
مدیر عامل پایانه صادراتی بین المللی روماک مازندران برندسازی و استاندارد سازی صادرات محصولات باغی را امر بسیار مهم برای گسترش حضور در بازار جهانی توصیف کرد و گفت:‌ بازار روسیه با ۳۰۰ میلیون دلاری صادرات مرکبات مازندران فرصتی در حمایت از باغداران استان است اما به دلیل بی توجهی به امر نظارت در حوزه صادرات به شدت تحت تاثیر واسطه‌ها و دلالانی قرار دارد که اصلا نسبت به مقررات ثبت و کارت بازرگانی توجه ندارند.

ظرفیت صادراتی مرکبات مازندران به ۵۰۰ هزار تُن می‌رسد
مدیرعامل باغداران مازندران با اشاره به اینکه به تنهایی توان صادرات ۵۰۰ هزار تُن مرکبات در استان وجود دارد، گفت: با توجه به آمادگی‌هایی که در استان ایجاد شده و به‌ویژه اینکه اگر وضعیت حمل دریایی هم آغاز شود، در رونق بیش از پیش صادرات اثرگذار خواهد بود. محمدرضا شعبانی مدیرعامل باغداران مازندران پیرامون برداشت و وضعیت باغ‌های مرکبات استان، اظهار کرد: در سال جاری با توجه به اینکه محصول نارنگی و پرتقال استان هم از لحاظ کمیت و هم از لحاظ کیفیت بسیار عالی است، صادرات نسبت به سال گذشته به کشورهای همسایه افزایش چشمگیری داشته است، امیدواریم این روند با قدرت از سوی صادرکنندگان انجام شود تا بازار محصولات ما برای تولیدکنندگان صرفه اقتصادی داشته باشد. وی با بیان اینکه برداشت نارنگی‌های پیش‌رس استان از اول مهر آغاز شده و هم‌اکنون در اوج برداشت این محصول هستیم، گفت: مازاد تولید را هم در بخش نارنگی و هم در بخش پرتقال تامسون داریم و گامی که امسال می‌توانیم برمی‌داریم این است نسبت به سال گذشته امیدواریم بتوانیم نزدیک به ۱۰۰هزار تن اضافه‌تر از سال گذشته صادرات محصول داشته باشیم.
مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران با اعلام اینکه به تنهایی توان صادرات ۵۰۰ هزار تن مرکبات را داریم، تصریح کرد: با توجه به آمادگی‌هایی که در استان ایجاد شده و به‌ویژه اینکه اگر وضعیت حمل دریایی هم آغاز شود، بتوانیم از طریق دریا محصولات‌مان را صادر کنیم.
شعبانی با اشاره به اشتیاق صادرکنندگان در بحث صادرات از طریق دریا، اظهار کرد: دلیلش هم کوتاهی زمان است که محصول طی سه یا چهار روز به مقصد می‌رسد باعث افت ضایعات کمتر، حفظ تازگی محصول و ارزان‌تر هم به کشورهای دیگر حمل شود.
وی یادآور شد: در تمام دنیا محصولات صادراتی از طریق دریا باصرفه‌ترین و راحت‌ترین راه است در این زمینه همه در حال تلاش هستند بندر امیرآباد هم اعلام آمادگی کرده و تمامی تمهیدات برای حمل دریایی آماده شد که امیدواریم با توان بالا صادرات انجام شود تا مازاد محصولات استان را به سایر کشورها به‌ویژه کشور روسیه صادر کنیم. مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران تصریح کرد: موضوع دیگر بحث ارز و توجه به زمان برداشت است که باید از برداشت زودهنگام و نارس میوه‌های نارنگی و پرتقال به‌صورت جوی پرهیز کنیم؛ چرا که به بازارهای صادراتی ما ضربه می‌زند.
شعبانی ادامه داد: به موقع برداشت کردن و بسته‌بندی مناسب می‌تواند مازاد میوه را از بازار ایران جمع‌آوری کرده و به صادرات تبدیل کند که موجب افزایش قیمت خرید از باغداران می‌شود. وی بیان کرد: با توجه به افزایش هزینه‌های خرید باغداران و تلاش آنان امیدواریم سال خوبی باشد و توصیه ما به سورتینگ‌داران این است از برداشت زودهنگام به‌صورت جدی خودداری کنند. مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران با تاکید بر ضرورت پرهیز از رنگ‌افزایی مرکبات استان، گفت: عموم مصرف‌کنندگان چه داخلی و چه خارجی میوه‌ شیرین و آب‌دار و طبیعی را می‌خواهند که در بحث بازار هم اثرگذار خواهد بود.
شعبانی با بیان اینکه حفظ بازار از اهمیت بسزایی برخوردار است، اظهار کرد: باتوجه به اینکه امسال بیش از سال گذشته است باید در بحث برداشت دقت شود و بازارهای صادراتی را در کشورهای همسایه حفظ کنیم.

وی اضافه کرد: از این جهت سورتینگ‌داران و یا صادرکنندگانی که هدف‌شان کشورهای همسایه است باید هدف‌شان را مدنظر داشته باشند. مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران بیان کرد: باتوجه به هوای خنکی که امسال داریم نگرانی آفت مگس میوه برطرف شده و فعالیت آفت کاهش می‌یابد و باتوجه به سرما فعالیتی شاید نداشته باشد و این موضوع بخشی از نگرانی‌های باغداران بود که تاحدودی برطرف شده است. شعبانی با اعلام اینکه میزان تولید به‌ویژه پرتقال تامسون از وضعیت خوبی برخوردار است، گفت: می‌توان امیدوار باشیم امسال سال پربرکتی باشد؛ به شرط اینکه همه در جمع‌آوری تولیدات محصولات باغی مازندران دقت نظر داشته باشیم. وی گفت: در بخش کیوی هم امسال تولید محصول خوب است و اعتقاد دادیم برداشت زودهنگام نداشته باشیم و بازارهای صادراتی را باید مدنظر داشته باشیم. مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران ادامه داد: درخواست کشورهای هدف باید برای ما مهم باشد تا ما بتوانیم قدرت رقابت خود را با کشورهای همسایه حفظ کرده و در بازارهای صادراتی حضور داشته باشیم.
گزارش‌های میدانی از شهرستان‌های مختلف مازندران به ویژه قائمشهر، بابل و ساری نشان می‌دهد که بسیاری از صاحبان باغ‌ها در چیدن و چگونگی عرضه محصول برخلاف سال گذشته مردد نیستند و در واقع میل به فروش مرکبات سر باغ از سوی باغداران با قیمت کنونی افزایش یافته است. یکی از روش‌های عرضه و فروش مرکبات مازندران در قالب فروش این میوه پاییزی سر درخت و به صورت فروش یکجای باغ است، روشی که کشاورزان صفر تا صد برداشت محصول و بسته بندی و حمل و نقل را به عهده خریدار قرار می‌دهند.
طبق بررسی مقایسه‌ای از قیمت‌ها امسال نارنگی سر درخت به صورت یکجا از ۸۰ هزار ریال تا ۱۲۰ هزار ریال بسته به نوع رقم اُنشو یا یافا خرید و فروش می‌شود که این رقم نسبت به سال گذشته در هر کیلوگرم به ۵۰ تا ۶۰هزار ریال بیشتر نشان می‌دهد. درحال حاضر قیمت هرکیلوگرم نارنگی انشو و یافا در بازار نرگسیه ساری ۱۵۰ تا ۲۲۰ هزار ریال عرضه می‌شود، یعنی اینکه تقریبا دست واسطه‌ها کوتاه شده و قیمت برای باغداران و مصرف کنندگان راضی کننده است. بررسی میدانی از وضعیت عرضه و تقاضا و مهمتر صادرات نشان می‌دهد که با توجه به تکالیف تعیین شده برای سازمان صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی و اتاق بازرگانی مازندران، گسترش همکاری‌های بین بخشی و تشکیل دفتر ویژه توسعه صادرات مرکبات در استانداری و اقدامات صورت گرفته، باغداران استان با شرایط بهتری محصولاتشان را بدون واسطه و دلال بازی وارد بازار کرده و به دست مصرف کننده واقعی می‌رسانند. طبق آمارهای رسمی، مجموع باغ‌های مرکبات مازندران ۱۱۲ هزار هکتار است که از این میزان ۱۱۰ هزار هکتار ارقام بارده هستند. همچنین از مجموع باغات مرکبات مازندران ۸۰ هزار هکتار زیر کشت ارقام مختلف پرتقال، ۳۰ هزار هکتار ارقام مختلف نارنگی و بقیه زیر کشت محصولاتی از جمله نارنج و لیمو قرار دارند. همواره بازارهای هفتگی مازندران یکی از اماکن عرضه و تقاضای محصولات کشاورزی مازندران است، بازاری که بسیاری از خرده فروشان مرکبات محصولشان را برای این که در اختیار دلالان قرار ندهند، مستقیم به این بازار عرضه می‌کنند، قیمت مرکبات در بازارهای هفتگی مازندران هم به نفع باغداران است و هم به نسبت قیمت این میوه در فروشگاه‌ها برای مصرف کنندگان ارزان تر رقم می‌خورد. معمولا از نیمه دوم فصل پائیز یکی از فعالیت‌های مهم اقتصادی در استان مازندران خرده فروشی انواع محصولات کشاورزی از جمله پرتقال، لیمو، نارنگی، ازگیل، خرمالو و انواع سبزیجات است. این خرده فروشان روستائی که عمده آنان را زنان تشکیل می‌دهند با حضور در شهرهای مختلف یا خودشان به صورت مستقیم در خیابان‌های اصلی و فرعی شهرها بساط می‌کنند. بابک مؤمنی سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران نیز روز گذشته طی مصاحبه‌ای اعلام کرد: ۲۰ درصد محصول مرکبات تولیدی استان در سبد صادرات قرار می‌گیرد که اثر خود را روی قیمت محصول می‌گذارد و هرچه به سمت صادرات محصول پیش برویم قطعا قیمت محصول بهبود خواهد یافت.
او با بیان اینکه پیش‌بینی می‌شود امسال از ۱۱۵ هزار هکتار باغات مرکبات استان حدود ۳ میلیون تن محصول برداشت شود، افزود: امسال برای صادرات ۵۰۰ هزارتن مرکبات هدف‌گذاری کردیم.
سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران گفت: صادرات نارنگی امسال نسبت به سال قبل ۵ برابر شده و به حدود ۱۱ هزارتن تاکنون رسیده است.
مومنی افزود: شناسنامه‌دار کردن باغ‌ها از مهمترین برنامه‌های جهاد کشاورزی مازندران است و باغداران برای دستیابی به قیمت مناسب باید تولیدی بر اساس استاندار‌های روز دنیا باشد. او گفت: صادرات محصولات کشاورزی مازندران باید با دریافت اظهارنامه از داخل استان باشد و صادرات بصورت شفاف انجام شود.

مؤمنی افزود: ۱۰ هزار هکتار از باغات استان QR code دریافت کردند و محصول شناسنامه‌دار تولید کردند که قابلیت صادرات دارد و امسال هم ۱۰ هزار هکتار دیگر به این سطح اضافه خواهد شد؛ هرچند این سطح اصلا قابل قبول نیست.
سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران گفت: تمام ظرفیت‌ها را بکار گرفتیم تا محصول باکیفیت و شناسنامه دار از مازندران صادر شود تا برند مازندران در بازار‌های جهانی حفظ شود.