با آغاز کشت پاییزه در مازندران، افزایش چندبرابری قیمت نهاده‌های کشاورزی، به‌ویژه سموم و کودهای شیمیایی، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشاورزان تبدیل شده است؛ شرایطی که در کنار خرده‌مالکی و محدودیت منابع مالی، نگرانی‌ها درباره افزایش هزینه تولید و کاهش مصرف به‌موقع نهاده‌ها را تشدید کرده است.

همزمان با پایان کشت تابستانه و آغاز فصل کشت پاییزه، کشاورزان مازندران در شرایطی آماده کشت محصولاتی همچون گندم، کلزا، جو و محصولات علوفه‌ای شده‌اند که افزایش هزینه تأمین نهاده‌های کشاورزی، برنامه‌ریزی برای تولید را با دشواری‌هایی همراه کرده است.
در سال زراعی جاری، حذف یارانه سموم کشاورزی و افزایش قیمت این محصولات در بازار آزاد، در کنار رشد قیمت کودهای شیمیایی، فشار اقتصادی قابل‌توجهی بر بهره‌برداران وارد کرده است؛ به‌گونه‌ای که قیمت هر کیسه کودهای فسفاته و پتاسه به حداقل ۸ میلیون تومان رسیده و کشاورزان برای تأمین این نهاده‌ها ناچار به پرداخت هزینه‌های سنگین هستند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم سالانه حدود ۱۵۰ هزار هکتار از اراضی زراعی مازندران به کشت محصولات پاییزه اختصاص می‌یابد. از این میزان، بیش از ۶۰ هزار هکتار مربوط به گندم، حدود ۱۵ هزار هکتار کلزا، ۲۳ هزار هکتار جو و قصیل و نزدیک به ۲۰ هزار هکتار نیز مربوط به شبدر و سایر محصولات است.
یکی از مهم‌ترین گلایه‌های کشاورزان، حذف یارانه سموم و واگذاری تأمین این نهاده به بازار آزاد است. در همین زمینه، باقری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران، با تأیید حذف یارانه سموم کشاورزی اظهار کرد: چند سالی است که یارانه سموم از سوی دولت حذف شده و کشاورزان باید سموم موردنیاز خود را از شرکت‌های تولیدکننده و بسته‌بندی و با قیمت روز بازار تهیه کنند.
به گفته وی، طی دو تا سه سال گذشته قیمت سموم کشاورزی چندین برابر افزایش یافته و این موضوع به‌طور طبیعی هزینه تولید را برای کشاورزان بالا برده است.
این مسئله در شرایطی اهمیت دارد که میانگین سطح بهره‌برداری اراضی زراعی مازندران حدود ۶ تا ۷ هکتار است و ساختار خرده‌مالکی، توان اقتصادی بسیاری از کشاورزان را برای تأمین نهاده‌های گران‌قیمت محدود کرده است.
افزایش هزینه سموم ممکن است برخی کشاورزان را به کاهش میزان مصرف یا تأخیر در سم‌پاشی وادار کند؛ موضوعی که به گفته مسئولان جهاد کشاورزی، می‌تواند علاوه بر آسیب به محصول یک بهره‌بردار، زمینه انتشار آفات به مزارع مجاور را نیز فراهم کند. در بخش کودهای شیمیایی، اگرچه حمایت دولت از کود اوره، فسفات و پتاس همچنان برقرار است، اما شیوه حمایت از این نهاده‌ها یکسان نیست.
بر اساس اعلام معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی مازندران، هر کیسه کود اوره با قیمت حمایتی حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان در اختیار کشاورزان قرار می‌گیرد؛ اما در مورد کودهای فسفاته و پتاسه، سازوکار پرداخت یارانه تغییر کرده و مقرر شده است مبلغ حمایتی به‌صورت مستقیم به حساب کشاورزان واریز شود.
باقری در این‌باره گفت: پیش از اجرای این شیوه، قیمت هر کیسه کود فسفات و پتاس در بازار آزاد حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان بود، اما با افزایش قیمت‌ها، این رقم اکنون به حداقل ۸ میلیون تومان رسیده است.
وی افزود: در شرایط فعلی، پس از مراجعه کشاورز به کارگزاری، ثبت اطلاعات و تحویل کود با کد مربوط، حدود ۲ میلیون تومان به‌عنوان یارانه به شماره شبای کشاورز واریز می‌شود.
بر همین اساس، کشاورزان برای دریافت این یارانه باید هنگام مراجعه به کارگزاری‌های کودی، شماره شبای خود را در سامانه پایش ثبت کنند تا امکان پرداخت مستقیم کمک‌هزینه فراهم شود. در کنار افزایش قیمت نهاده‌ها، تأمین به‌موقع کود موردنیاز مزارع نیز از دیگر موضوعات مهم در آغاز کشت پاییزه است.
طبق اعلام جهاد کشاورزی مازندران، سهمیه سالانه کود اوره استان حدود ۹۴ هزار تن است که ۸۴ هزار تن آن از طریق شرکت خدمات حمایتی کشاورزی و حدود ۹ هزار تن نیز از طریق تعاون روستایی تأمین می‌شود.
باقری با اشاره به آخرین وضعیت تأمین این نهاده اظهار کرد: تاکنون بیش از ۵۰ هزار تن کود اوره برای محصولات مختلف زراعی و باغی به استان حمل و توزیع شده و مازندران در زمینه تأمین و توزیع کود در کشور رتبه نخست را به دست آورده است.

وی با تأکید بر ضرورت ذخیره‌سازی نهاده‌ها پیش از آغاز فصل سرما افزود: با توجه به احتمال محدودیت در تأمین گاز پتروشیمی‌ها و دشوار شدن فعالیت و حمل محصولات در فصل سرد، تلاش داریم حداکثر میزان ممکن کود را پیش از ورود به این دوره به استان منتقل کنیم. در بخش تأمین بذر نیز مسئولان جهاد کشاورزی از فراهم شدن بذر موردنیاز کلزا خبر می‌دهند. بر اساس اعلام این سازمان، حدود ۱۰۰ تن بذر کلزا برای سطح کشت پیش‌بینی‌شده موردنیاز بوده که به‌طور کامل تأمین شده است.
در بخش گندم نیز با توجه به سطح زیر کشت حدود ۶۰ هزار هکتاری، نیاز بذری استان بین ۱۰ تا ۱۲ هزار تن برآورد شده که از این میزان، حدود ۴ هزار تن بذر گواهی‌شده در پنج رقم آراز، تکتاز، احسان، کلاته و تیرگان تهیه شده است.
توزیع این بذر در شهرستان‌های استان آغاز شده و مناطق شرقی و بالادست مازندران در اولویت قرار دارند؛ مناطقی که بخش قابل‌توجهی از کشاورزان آن به کشت دیم اشتغال دارند.
نگرانی از هزینه‌ها در کنار امید به بارندگی پاییزه
وابستگی بخش قابل‌توجهی از کشت پاییزه مازندران به بارندگی، شرایط جوی را به یکی از عوامل تعیین‌کننده در موفقیت فصل زراعی تبدیل کرده است. افزایش هزینه نهاده‌ها همچنان یکی از نگرانی‌های اصلی کشاورزان است؛ به‌ویژه آنکه کاهش مصرف کود و سموم ضروری یا استفاده دیرهنگام از آنها می‌تواند عملکرد مزارع را تحت تأثیر قرار دهد. باقری در این زمینه بر ضرورت مصرف هدفمند نهاده‌ها تأکید کرد و گفت: استفاده بیش از اندازه از کود و سم نه‌تنها هزینه تولید را افزایش می‌دهد، بلکه لزوماً به افزایش عملکرد محصول منجر نمی‌شود؛ از سوی دیگر، کاهش یا حذف مصرف نهاده‌های ضروری نیز می‌تواند به محصول آسیب برساند. وی همچنین از پیگیری مطالبات کشاورزان برای افزایش حمایت‌های دولتی خبر داد و اعلام کرد که ضرورت حمایت بیشتر از تولیدکنندگان از طریق مراجع ذی‌ربط، از جمله سازمان برنامه و بودجه کشور، دنبال خواهد شد.
اگرچه تأمین بذر کلزا، حمل بیش از ۵۰ هزار تن کود اوره و پرداخت یارانه مستقیم کودهای فسفاته و پتاسه از جمله اقدامات اعلام‌شده برای حمایت از کشت پاییزه در مازندران است، اما افزایش قیمت نهاده‌ها و حذف یارانه سموم همچنان فشار قابل‌توجهی بر اقتصاد کشاورزان وارد می‌کند.
در مجموع، اگرچه مسئولان جهاد کشاورزی مازندران از تأمین بذر، حمل کود و تداوم پرداخت یارانه به برخی نهاده‌ها خبر می‌دهند، اما واقعیت هزینه‌های تولید نشان می‌دهد فاصله میان حمایت‌های موجود و توان مالی کشاورزان همچنان قابل‌توجه است. حالا در آستانه یکی از مهم‌ترین فصل‌های زراعی استان، پرسش اصلی این است که آیا حمایت‌های دولتی می‌تواند پیش از آنکه گرانی نهاده‌ها انگیزه کشاورزان برای تولید را کاهش دهد، به کمک آنها بیاید؟ چراکه حمایت از کشاورز تنها به اعلام سهمیه و پرداخت یارانه محدود نمی‌شود، بلکه دسترسی به‌موقع و مقرون‌به‌صرفه به نهاده‌ها، شرط اساسی تداوم تولید و حفظ امنیت غذایی است.

  • نویسنده : صادقی