صنعت زنبورداری یکی از مشاغل اصلی و بنیادی بخش کشاورزی و زیرگروه دامپروری به شمار میرود. بر کسی پوشیده نیست که حیات بشر و کره خاکی به حیات این کُلُنی پرفایده مرتبط است هم چنان که کارشناسان معتقدند چرخه حیات کره زمین مدیون زنبور عسل است. عسل همواره یکی از محبوبترین خوراکیهای آشپزی و در […]
صنعت زنبورداری یکی از مشاغل اصلی و بنیادی بخش کشاورزی و زیرگروه دامپروری به شمار میرود. بر کسی پوشیده نیست که حیات بشر و کره خاکی به حیات این کُلُنی پرفایده مرتبط است هم چنان که کارشناسان معتقدند چرخه حیات کره زمین مدیون زنبور عسل است.
عسل همواره یکی از محبوبترین خوراکیهای آشپزی و در عین حال داروی تسکین بسیاری از بیماریها بوده است. در سرتاسر کره خاکی نیاکان ما از مزایای عسل به خوبی آگاه بودند.
امروزه عسل کانون توجه بسیاری از تحقیقات علمیِ جوامع پزشکی قرار گرفته تا تصورات نیاکان ما را در ارتباط با کاربردهای فراوان عسل بررسی و اثبات نمایند.
در بین استانهای کشور، زنبورداری در مناطق بکر طبیعی مازندران نیز از رونق خاصی برخوردار است، هرچند این شاخه از صنعت کشاورزی نیز دارای فصل زمستان خوابی است اما فعالیت زنبورداران به مانند سایر کشاورزان در فصول سرد پایان نمییابد، میتوان گفت شروع سال و آغاز تکاپوی زنبورداران اسفندماه است.
کارشناس مسوول زنبورداری سازمان جهاد کشاورزی مازندران در همین رابطه در تازهترین اظهارات خود، میزان تولید عسل ۹ ماهه امسال را ۶ میلیون و ۵۲۵ هزار و ۳۹۱ کیلوگرم اعلام کرد و گفت: این میزان نسبت به مدت مشابه سال گذشته سه درصد رشد نشان میدهد.
سید وحید دانشیار با اظهار اینکه در ۹ ماهه پارسال ۶ میلیون و ۳۷۸ هزار و ۶۹۴ کیلوگرم عسل در استان تولید شده است، افزود: طبق آمارگیری سال جاری درحال حاضر ۶۵۷ هزار و ۴۲ کُلُنی عسل در استان وجود دارد که تقریبا همه کُلُنیها مدرن و کمتر از ۱۰۰ کُلُنی سنتی است.
وی با توضیح اینکه امسال پس از ۲ سال وقفه ناشی از کرونا، سرشماری کُلُنیهای زنبور عسل مازندران در مهرماه انجام شد، گفت: طبق سرشماری اکنون ۶ هزار و ۶۷۵ زنبوردار در استان فعالیت میکنند.
دانشیار با بیان اینکه متوسط تولید عسل در هر کُلُنی مدرن حدود ۱۰ کیلوگرم و در کُلُنیهای سنتی کمتر از سه کیلوگرم است، ادامه داد: زنبورداران مازندران امسال ۶۹۷ کیلوگرم ژل رویال و ۲۹ هزار و ۱۸۳ کیلوگرم گرده گل برداشت کردند.
وی میزان تولید موم را هم ۱۸۶ هزار و ۹۲۱ کیلوگرم اعلام کرد و گفت که میزان تولید بره موم زنبورداران هم چهار هزار و ۳۸۳ کیلوگرم بوده است.
موم، بره موم، گرده گل، ژل رویال و زهر زنبور عسل با ارزش افزوده بالا است که در صنایع دارویی، بهداشتی و غذایی کاربرد دارد.
وی وضعیت زنبورداری در مازندران را مطلوب ارزیابی کرد و گفت: افزایش قیمت عسل سبب صرفه اقتصادیتر زنبورداری در استان شده و به همین دلیل بیش از یکهزار بهرهبردار جدید وارد عرصه پرورش زنبور و تولید عسل شدهاند.
وی مازندران را جزو پنج استان برتر کشور در تولید عسل معرفی کرد و افزود: هر ساله ۴۰ درصد تولید عسل استان از باغات مرکبات، ۴۰ درصد از مراتع ییلاقی و ۲۰ درصد دیگر نیز از جنگل به دست
میآید.
این کارشناس مسوول زنبورداری سازمان جهاد کشاورزی در حالی از افزایشِ تولیدِ عسل در استان میگوید که بر اساس اعلامِ رسمیِ جهاد کشاورزی مازندران در خردادماه امسال، طبق جمع بندی گزارش مراکز خدمات کشاورزی استان در مجموع ۶۸۸ هزار کلنی زنبور عسل در قالب ۶ هزار و ۹۸۵ واحد زنبوداری در استان فعالیت دارند، آماری که اکنون طبق اعلام رسمی ۲۵ درصد کمتر از سال گذشته شده است.
کام خارجیها هم
شیرین میشود
البته آنطور که مدیرعامل اتحادیه زنبورداران استان میگوید عسل مازندران از چنان جایگاهی برخوردار است که نه فقط کام ایرانیها بلکه کامِ خارجیها را نیز شیرین میکند.
میرمحمدی، مدیرعامل اتحادیه زنبورداران مازندران در همین راستا با اشاره به بالابودن تنوع تولید عسل در استان میگوید: عسل استان روانه بازارهای خارجی از جمله آلمان نیز میشود.
میرمحیّ الدین میرمحمدی با اشاره به اجرای طرح سرشماری کُلُنیهای زنبور عسل در استان اظهار داشت: این طرح برای بررسی اینکه زنبوردار مهاجر یا مقیم است و همچنین اندازهگیری میزان تولید عسل و فرآوردههای آن در حال اجراست.
وی برنامه ریزی برای پرداخت تسهیلات، بیمه، وضعیت اشتغال زنبورداران و ارائه خدمات را از دیگر اهداف اجری طرح سرشماری ذکر کرد و گفت: مازندران با داشتن ۵۷۵ هزار کلنی زنبور عسل مقام پنجم تولید عسل را در کشور داراست.
وی با اشاره به تنوع تولید عسل در استان اظهار داشت: در پایینتر از سطح دریا یا ارتفاع دو هزار تا دو هزار و ۵۰۰ متر از سطح دریا قابلیت تولید عسل را دارا هستیم و عسل بهارنارنج از جمله تولیدات منحصربفرد این استان به شمار میرود.
مدیرعامل اتحادیه زنبورداران مازندران از صادرات عسل به کشورهای مختلف از جمله آلمان خبر داد و گفت: تولیدکنندگان و کارخانههای فرآوری عسل در استان توانستند محصولات را به کشورهای مختلف از جمله آلمان ارسال کنند.
وی شمار زنبورداران را هفت هزار نفر ذکر کرد و افزود: سالانه پنج هزار و ۷۰۰ تُن عسل و فرآوردههای آن در استان تولید میشود و استفاده از مزارع تولید دانههای روغنی برای تولید عسل از جمله ضرورتها و نیازها در این زمینه
محسوب میشود.
مشکلات زنبورداری
اما این صنعت سودمند در مازندران درگیر مشکلات متعددی نیز است که عمده آنها به کمبود حمایتهای دولتی و مشکلات اقتصادی بازمیگردد.
قاسم رحمانی یکی از تولیدکنندگان عسل در بخش بندپی شرقی بابل درباره زنبورداری و مشکلات و نواقص موجود طی گفتوگویی میگوید: میزان عسل در سال به وضعیت گل و گیاه و شرایط آب و هوایی بستگی دارد ولی معمولا در طول سال حدود یک تُن عسل برداشت میکنیم. برای تهیه عسل ابتدا مکانهایی مثل کیاکلا یا بهشهر برای افزایش جمعیت زنبور و یا جمع آوری گرده و بعد به جنگل و در آخر به مناطق کوهستانی برای تهیه عسل میرویم و اگر بخواهیم عسل بیشتری بگیریم به ورامین یا صحرای قم نیز سر میزنیم.
وی درباره مشکلات و سختیهای زنبورداری گفت: نگهداری کلنی زنبورها بستگی به تعداد زنبورها دارد اگر تعداد زیاد باشد کار سخت است و باید همکار یا نیرو داشته باشید اما تعداد ۱۰ تا ۲۰ کندو به تنهایی اداره میشود. زنبورها بیشتر در محیطی که گل و گیاه است و بستگی به زمان هرجایی که گل و شهد بیشتر باشد آنجا نگهداری میشوند.
این زنبوردار اضافه کرد: یکی از ویژگیهای زنبورها این است که خودشان دمای داخل کندو را کنترل و تنظیم میکنند و بیشتر در فصل گرما باید در جایی باشند که کنار آب بوده و خودشان میتوانند داخل کندو رو خنک کنند و دما را تنظیم کنند.
رحمانی در ادامه با تاکید بر مشکلاتی مانند نبودن مواد اولیه ارزان و شرایط مورد نیاز زنبورداری بیان کرد: شرط لازم برای زنبورداری، دسترسی ارزان به مواد اولیه مورد نیاز برای زنبورداری کندو، قاب، طَبَق و شکر و دیگر لوازم و همچنین تسهیل در فروش عسل و پایین بردن هزینه تولید است. وی مهمترین تهدید زنبورداران را نداشتن بیمه و گرانی لوازم و بهروز نبودن زنبورداران در زمینه آموزشی دانست و تصریح کرد: بیشتر کلاسهایی که در سازمانها برگزار میشود فرمالیته است و تاثیر خاصی ندارند. مشکلات برای تولید عسل خیلی زیاد است ولی هیچ نوع یارانهای هم برای زنبورداران اختصاص ندارد و حتی وامهایی که برای زنبورداری اختصاص داده بودند هم دیگر تعلق نمیگیرد.
وی از انتظارات خود و زنبورداران دیگر از مسئولین برای توجه ویژه به زنبورداری به عنوان یک صنعت بینالمللی گفت: انتظار از مسئولین این است از آنجا که زنبور هم جزء دام است باید بدانند که زنبور مهمترین موجود برای حیات بشر است و اگر زنبور نباشد جهان از بین میرود. مسئله مهم دیگر لوازم و نیازهای اولیه زنبورداری است که به راحتی در اختیار زنبوردار قرار نمیگیرد. یکی دیگر از مهمترین درخواستهای زنبورداران از مسئولین این است که به باغداران آموزش داده شود که زنبور برای باغهایشان مهم است و باغدار نیازمند زنبوردار است.
رحمانی درباره دلیل انتخاب زنبورداری به عنوان یک شغل عنوان کرد: به این علت که شغل آبا و اجداد ما بوده و پدرم زنبوردار بود و علاقه زیادی به زنبورداری داشتهام و لذت زیادی میبرم این حرفه را دنبال کردم، حضور در زنبورستان و دیدن تولید عسل زنبورها یک آرامش و تفریحی بسیار لذت بخشی برای من است.
وی بیان کرد: همیشه دریچه پرواز کندو زنبورها باز است و به راحتی هر زمانی که تشخصی میدهند میتوانند پرواز کنند و فقط در فصل زمستان برای جلوگیری از سرمای بیش از حد و به علت اینکه زنبورها آن زمان خوابند دریچه کندو بسته میشود و همچنین، معمولاً از ساعات ۱۰ و ۱۱ و ظهرها که زنبورها آرامتر هستند و نیش نمیزنند برای عسل گیری مناسب است.
