دیروز خون دادیم تا خاک ندهیم اما امروز، خونِ خاک را در شیشه کرده و می‌فروشند! در هشت سال جنگِ تحمیلی افتخار ما این بود که با وجودِ جانفشانی‌ها و رشادت‌های جوانانِ دست از جان شسته وطن، داغِ بدست آوردن یک وجب خاک ایران بر دلِ دشمن باقی ماند ولی کسی نمی‌دانست سال‌ها بعد، عده‌ای […]

دیروز خون دادیم تا خاک ندهیم اما امروز، خونِ خاک را در شیشه کرده و می‌فروشند!
در هشت سال جنگِ تحمیلی افتخار ما این بود که با وجودِ جانفشانی‌ها و رشادت‌های جوانانِ دست از جان شسته وطن، داغِ بدست آوردن یک وجب خاک ایران بر دلِ دشمن باقی ماند ولی کسی نمی‌دانست سال‌ها بعد، عده‌ای به طمعِ خام افتاده و خاکفروشی می‌کنند!
طی دو روز گذشته ویدئویی از برداشت خاک در منطقه جنگلی هیرکانی در فضای مجازی دست به دست می‌چرخد. در توضیحات این ویدیو آمده است که جمعی از افراد سودجو با مجوز اداره صمت و آبیاری شهرستان ساری به بهانه لایروبی نسبت به خاکبرداری در منطقه «اِروِت» برای صدور خاک به خارج از کشور اقدام کردند.
این عملیات موجب تخریب خاک، قطع تعدادی از درختان توسکا، آسیب به درختان کهنسال شده است.
همچنین از بین رفتن صدها نهال زیر چرخ‌های بیل مکانیکی و کامیون در جنگل، ناامن شدن زیستگاه حیات وحش منطقه و تخریب برکه طبیعی اروت از دیگر نتایج آن است.
بر اساس قوانین منابع طبیعی، بردن ماشین آلات و هر گونه دستکاری جنگل‌ها و برکه‌های اراضی ملی ممنوع است و جرم به حساب می‌آید.

پیگیری می‌کنیم مجوزشان لغو شود!
معاون منابع طبیعی استان مازندران در همین رابطه طی گفت‌وگویی ضمن انتقاد از ناهماهنگی برای صدور این مجوز در واکنش به خارج کردن خاک از کشور با اعلام اینکه برداشت خاک متوقف شده است، گفت: این افراد از اداره صمت و آب منطقه‌ای مجوز دریافت کردند با پیگیری از دادستانی در حال حاضر برداشت خاک متوقف شده است.
فتح‌الله غفاری اضافه کرد:« اینکه گفته شده است برداشت خاک شده، درست نیست. در واقع مقداری از خاک را در اراضی شخصی دپو کرده‌اند و اینکه قرار است از کشور خارج بشود را هم برای نخستین بار شنیده‌ایم.»
وی در پاسخ به این سوال که در جریان این اقدام نبودید، افزود: برای برداشت خاک از ما استعلام نگرفتند، البته قبلا مباحثی را مطرح کردند که ما مخالفت خویش را اعلام کردیم.
غفاری در پاسخ به این سوال که مگر این گونه نیست که ارگان‌ها، نهادها و اشخاص حقیقی برای انتقال ادوات به داخل جنگل و اراضی منابع طبیعی باید از این سازمان مجوز داشته باشند، گفت: این آب‌بندان یک برکه‌ای تقریبا طبیعی و شاید در گذشته دو آب‌بندان بوده و به نوعی دل جنگل است، وقتی بخش خصوصی نتوانست از منابع طبیعی مجوز بگیرد به سایر ارگان‌ها مراجعه کرده و مجوز برداشت خاک را دریافت کردند.
وی اضافه کرد: پس از اینکه در جریان این موضوع قرار گرفتیم طی مکاتبه‌ای با دستگاه و دادستانی مقرر شد که جلوی این کار گرفته شود.
معاون منابع طبیعی درباره انتقال این خاک به خارج از کشور، گفت: بعید می‌دانیم، بعضی مواقع مطالبی در فضای مجازی منتشر می‌شود که ممکن است صحت نداشته باشد البته بنده در جریان این موضوع قرار ندارم.
وی در پاسخ به این سوال که تفاوت این خاک با دیگر خاک‌های جنگلی یا خاک‌های معمولی در چیست بیان کرد: این خاک برای گل فروشی‌ها بسیار خاک با ارزشی است، اینکه در داخل کشور یا خارج قرار است به فروش برسد را بنده در جریان نیستم.
غفاری در پاسخ به دیگر پرسش و اینکه چرا پیش از ورود ادوات به جنگل نسبت به جلوگیری آنها اقدام نشده است، افزود: مساحت جنگل بسیار زیاد است، بخش خصوصی از سایر ارگان‌ها برای ورود به جنگل مجوز دریافت کرده، البته ما تفاهمنامه‌ای با آب منطقه‌ای، جهادکشاورزی، شیلات و محیط زیست منعقد کردیم که برای لایروبی آب‌بندان‌ها از این دستگاه‌های استعلام دریافت کرده ولی در این بخش جای سوال است که نسبت به دریافت استعلام اقدام نشده است، در حال حاضر برداشت متوقف شده و امیدواریم که بتوانیم مجوز را باطل کنیم.

سابقه خاک‌فروشی در دلِ جنگلهای هیرکانی
البته فروشِ خاکِ جنگلهای هیرکانی مسبوق به سابقه است.
«۱۰ کیلو خاک جنگل‌های هیرکانی، ۲۰ هزار تومان فروخته شد!» این تیتری بود که مردادماه دو سال قبل، بسیاری از رسانه‌های مکتوب و مجازی برای گزارشِ فروشِ خاکِ جنگلهای هیرکانی برگزیده بودند. یک قاچاقچی خاک در گفت‌وگویی که در همان سال منتشر شد گفته بود: خاک اطراف درختان موجود در جنگل هیرکانی، به شدت خریدار دارد و به همین منظور، هر فردی به هر نحوی می‌خواهد می‌تواند این خاک را جمع‌آوری کرده و به فروش برساند.
وی به این نکته اشاره می‌کند که خاک جنگل برای مصارف مختلفی به ویژه در حیاط منازل و استفاده در باغ‌ها و باغچه‌ها کاربرد دارد اما باید مواظب بود که به دلیل هوموس بالا، بیش از حد استفاده نشود.
این قاچاقچی به این نکته اشاره می‌کند که خاک پای درختان، به دلیل نزدیکی به ریشه و مواد مغذی در آن، برای رشد گیاه بهتر است، به همین دلیل این بخش از خاک گران‌تر است البته مشتری نمی‌داند که چه خاکی به آنها می‌دهیم اما همین که نام خاک جنگلی بر روی آن است، کافی است!
وی در ادامه بیان کرد که برخی از فروشندگان خاک‌های جنگلی، نامردی می‌کنند و خاک اعماق جنگل که از نظر هوموس و موادآلی در کمترین میزان ممکن است را به خریدار می‌دهند و تنها چند برگ درخت بر روی آن می‌ریزند که این تصور را ایجاد کنند که خاک سطح زمین اراضی جنگلی است.
این قاچاقچی به این نکته اشاره کرد که برخی از فروشندگان هم، به اندازه یک فرغون خاک جنگل، یک نیسان گل و شن رودخانه به آن اضافه می‌کنند تا برای‌شان در فروش، به صرفه باشد.
وی گفت: این مشتری است که قیمت خاک را تغییر می‌دهد، به عنوان مثال مشتری به دنبال خاک بسیار تیره اراضی جنگلی است که این خاک برای هر ۱۰ کیلوگرم تا ۴۰ هزار تومان به فروش می‌رسد اما اگر مشتری خاک جنگل بدون هیچ شرایط خاصی را بخواهد، می‌تواند تا هر ۱۰ کیلوگرم ۲۰ هزار تومان نیز خریداری کند. این فروشنده غیرمجاز خاک‌های جنگلی به این نکته اشاره کرد که بیشتر ایستگاه‌های نگهبانی بر روی چوب حساس هستند و خاک برای بسیاری از آنها اهمیتی ندارد، گفت: خرید و فروش خاک‌های جنگلی در چند ماه اخیر رونق مناسبی پید کرده است، البته این موضوع در بهار و تابستان هر سال بهتر از نیمه دوم سال است.
قاچاقچی‌های چوب آنقدر خیالشان راحت است که درختان کنار جاده را قطع می‌کنند و جاده جنگلی مسدود می‌شود؛ چوب راش با قطر ۷۰ سانتیمتری را وسط جاده جنگلی منتهی به معدن زغال سنگ که در بالاترین نقطه قلب جنگل‌های شمال، قرار دارد، رها می‌کنند و جلوی عبور ماشین‌های سنگین حمل زغال سنگ را می‌گیرند و در مواردی حتی با وقاحت از رانندگان حمل مواد معدنی می‌خواهند که کمک‌شان کنند تا چوب‌ها را سریع‌تر از وسط جاده جمع کنند!

براساس قانون، قطع درخت جنگلی
خاک جنگل‌های هیرکانی منبعی غنی از مواد آلی است و زمانی که این خاک از کنار درختان جنگل جمع‌آوری شود ارزش دوچندان پیدا می‌کند.
محمد درویش فعال محیط زیست در خصوص اهمیت این خاک گفته است که ایران کشوری با منابع محدود خاک به‌حساب می‌آید که فقط ۱۷ میلیون هکتار از وسعت آن (۱۱درصد) از خاک مرغوب برای کشاورزی برخوردار است و باید قدر این میزان از خاک را بدانیم. از این وسعت فقط خاک نوار شمالی کشور است که خاک بسیار حاصلخیزی دارد و یک‌درصد وسعت کشور‌مان را شامل می‌شود.
کارشناسان حقوقی دو اصل در قانون اساسی کشور را به این موضوع مربوط می‌دانند، به طوری که در اصل ۴۵ در مورد منابع طبیعی کشور آمده است که انفال و ثروت‌های عمومی از قبیل زمین‌های موات یا رهاشده، معادن، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و سایر آب‌های عمومی، کوه‌ها، دره‌ها، جنگل‌ها، نیزارها، بیشه‌های طبیعی، مراتعی که حریم نیست، ارث بدون وارث و اموال مجهول المالک و اموال عمومی که از غاصبین مسترد می‌شود، در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آن‌ها عمل کند.
همچنین در اصل ۵۰ قانون اساسی نیز آمده است: حفاظت‌ محیط زیست‌ که‌ نسل‌ امروز و نسل‌های‌ بعد باید در آن حیات‌ اجتماعی‌ رو به‌ رشدی‌ داشته‌ باشند، وظیفه‌ عمومی‌ تلقی‌ می‌‌شود. از این رو، فعالیت‌های‌ اقتصادی‌ و غیر از آنکه با آلودگی‌ محیط زیست‌ یا تخریب‌ غیر قابل‌ جبران‌ آن ملازمه‌ پیدا کند، ممنوع‌ است. قاچاق خاک هر دو این اصول قانون اساسی را نقض می‌کند.
با این حال علی مریدی، مدیر کل وقت دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده بود که قاچاق خاک‌های ایران از دهه ۸۰ شروع شده و همچنان ادامه‌دار است. شاید همین موضوع لزوم وجود قانون مشخص‌تری در این باره را طلب می‌کرد. وقتی شورای نگهبان در خرداد سال ۹۸ بالاخره مُهر تأیید را به «لایحه حفاظت از خاک» زد تا ایران بعد از ۱۴ سال انتظار و برای اولین‌بار صاحب «قانون تخصصی حفاظت از خاک» شد و بسیاری از کارشناسان امیدوار بودند، مراقبت از خاک آن هم در اراضی ملی با جدیت بیشتری پیگیری شود.
محمدرضا درویش، کارشناس محیط زیست اعتقاد دارد این قانون برای اولین بار ابزاری را در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان جنگل‌ها قرار داده که می‌تواند قوه قضائیه را برای مراقبت و جلوگیری از خاک وارد ماجرا کند. او البته این هشدار را هم می‌دهد که اگر سازمان‌های متولی نخواهند از ابزارهای قانونی استفاده کنند، این قانون مثل قانون حفاظت از جنگل‌ها شکست خواهد خورد. او می‌گوید: «براساس قانون، قطع هر گونه درخت جنگلی از سال ۵۳ ممنوع است، اما هر روز شاهد قطع درختان جنگلی به بهانه‌های مختلف هستیم».

برداشت خاک از بستر جنگل ممنوع است
در حالی که برخی این قانون ممنوعیت برداشت خاک را مربوط به جلوگیری از قاچاق خاک به کشورهای عربی دانستند و معتقدند، خاک جنگل‌های شمال از این مصونیت قانونی برخوردار نیست، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و رییس جامعه جنگلبانی ایران برداشت خاک از بستر مراتع و جنگل را هم طبق قانون ممنوع دانست و گفت:«خاک‌هایی که از لاشبرگ درختان در جنگل‌ها وجود دارد، علاوه بر منابع مغذی برای جانواران خاکزی، بستری برای رشد و نمو درختان و درختچه‌های جدید است».
محمد امینی با بیان اینکه وجود خاک نرم و مرطوب در بستر جنگل و مرتع نفوذ آب سطحی را با تاخیر اما مداوم و طبق تنظیمات طبیعی انجام می‌دهد، گفت: «اگر امروز شاهد بروز سیلاب ناشی از بارندگی اندک از بالادست استان هستیم، به دلیل برداشت بی رویه خاک و چوب‌های جنگلی است».
با این حال نباید فراموش کرد که در همه کشورهای دنیا از خاک برگ به عنوان یکی از کودهای مهم در کشاورزی و گلکاری استفاده می‌شود.
کارشناسان باغبانی معتقدند تهیه کود از شاخ و برگ درختان یکی از راه‌های توسعه و ترویج استفاده از کودهای بی‌ضرر در تولید انواع گل و گیاه است. این در حالی که بیشتر باغداران شاخه برگ‌های درختان باغات را پس از هرس می‌سوزانند که علاوه بر آلودگی زیست محیطی، فرصت تولید این نوع کود را نیز از بین می‌برند. شهرام طاهرنژاد، کارشناس باغبانی می‌گوید: «بررسی‌ها نشان می‌دهد که به طور متوسط سالانه از هر هکتار حدود ۱۰ تا ۱۲ تن شاخ و برگ ناشی از هرس درختان تولید می‌شود که اگر فقط ۴۰ درصد آن تبدیل به کود کمپوست خاک برگ شود، برابر با چهار تن است».
این کارشناس باغبانی متوسط نیاز هر گلدان گل‌های زینتی و آپارتمانی را یک کیلو گرم می‌داند و ادامه می‌دهد:« با ایجاد کارخانه کمپوست خاک برگ، از برداشت خاک‌هایی که از بستر منابع طبیعی و جنگل‌های شمال انجام و گفته می‌شود بیشتر آن قاچاق بوده و حتی ناسالم و به بیماری مبتلا است، جلو گیری می‌شود. اکنون بیشتر خاک‌های گل و گیاه در گلخانه‌های از خاک جنگلی و آلوده به بیماری است و هر نیسان از این نوع خاک‌ها با قیمت بالایی توسط برخی از افراد سودجو که از جنگل‌ها و منابع طبیعی مخفیانه برداشت می‌کنند، در بازار عرضه می‌شود».